Việt Nam cần tính toán toàn diện đồng đốt ammonia tại nhiệt điện than: Không chỉ giảm phát thải mà còn là bài toán kinh tế carbon

Ngày 1/5/2026
Lê Ngọc Ánh Minh 

Trong khi hàng loạt nhà máy nhiệt điện than tại Việt Nam thuộc EVN, PVN, TKV và khối BOT đang đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng để nâng cấp hệ thống xử lý khí thải, một câu hỏi lớn đặt ra là: liệu chỉ xử lý bụi, SOx, NOx đã đủ chưa, hay cần giảm CO₂ ngay trong lò đốt?

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đồng đốt ammonia với than đang nổi lên như giải pháp chuyển tiếp thực tế cho các quốc gia còn phụ thuộc nhiệt điện than. Japan hiện là nước dẫn đầu thế giới về thương mại hóa công nghệ này.

1. Dữ liệu thử nghiệm quốc tế mới nhất: Nhật Bản đi xa nhất

JERA Hekinan – dự án lớn nhất thế giới

JERA và IHI Corporation đã hoàn tất thử nghiệm 20% đồng đốt ammonia theo nhiệt trị tại tổ máy than 1.000 MW ở Nhà máy Hekinan (Aichi). Đây là thử nghiệm quy mô thương mại lớn đầu tiên thế giới.

Kết quả công bố:

• NOx không cao hơn đốt than đơn thuần
• SOx giảm khoảng 20% do ammonia không chứa lưu huỳnh
• N₂O dưới ngưỡng phát hiện
• Vận hành lò hơi ổn định tương đương than truyền thống
• Không ghi nhận suy giảm đáng kể công suất phát điện

Ý nghĩa kỹ thuật:

Đây là bằng chứng rất quan trọng vì lo ngại lớn nhất trước đây là:

• Ammonia cháy chậm
• Nhiệt độ ngọn lửa khác than
• Nguy cơ tăng NOx
• Ăn mòn thiết bị
• Giảm hiệu suất lò

Thử nghiệm cho thấy các vấn đề này có thể xử lý bằng đầu đốt chuyên dụng, điều khiển gió cấp và kiểm soát cháy hiện đại.

2. Giảm CO₂ thực tế được bao nhiêu?

Nếu đồng đốt 20% theo nhiệt trị, lượng CO₂ tại ống khói thường giảm khoảng:

15% – 20% CO₂/tổ máy

(vì ammonia không chứa carbon, nhưng hệ số thay thế phụ thuộc hiệu suất cháy)

Ví dụ tổ máy than 600 MW tại Việt Nam:

• Phát điện 7.000 giờ/năm
• Sản lượng: 4,2 TWh/năm
• Hệ số phát thải than: ~0,9 tCO₂/MWh

=> Phát thải hiện tại:

3,78 triệu tCO₂/năm

Nếu giảm 18%:

Tiết kiệm ~680.000 tCO₂/năm

3. Giá trị tín chỉ carbon là bao nhiêu?

Nếu thị trường carbon Việt Nam vận hành đầy đủ hoặc bán tín chỉ quốc tế:

Kịch bản giá carbon:

Giá carbon	Doanh thu tiềm năng
10 USD/tấn	6,8 triệu USD/năm
20 USD/tấn	13,6 triệu USD/năm
30 USD/tấn	20,4 triệu USD/năm
50 USD/tấn	34 triệu USD/năm

Một nhà máy 600 MW có thể thu đáng kể nếu MRV chuẩn quốc tế.

4. Bài toán chi phí ammonia

Thách thức lớn nhất: nhiên liệu đắt hơn than

Than nhập khẩu thường rẻ hơn ammonia sạch tính trên năng lượng hữu ích.

Nếu ammonia xanh/blue nhập khẩu:

• 500–800 USD/tấn (biến động theo khu vực)
• Giá năng lượng thường cao hơn than nhiều lần

Vì vậy, nếu chỉ nhìn giá nhiên liệu thì chưa hấp dẫn. Nhưng nếu tính đủ:

• Giá carbon tránh được
• Thuế carbon tương lai (CBAM, chuỗi cung ứng)
• Kéo dài tuổi thọ tài sản
• Tránh đóng cửa sớm nhà máy
• Hỗ trợ ESG / tài chính xanh
• Bảo đảm điện nền ổn định

thì bài toán thay đổi đáng kể.

5. Hiệu suất cháy có giảm không?

Theo các thử nghiệm Nhật Bản:

Ở mức 20% đồng đốt:

• Không giảm đáng kể hiệu suất tổ máy sau tối ưu
• Có thể cần tăng phụ tải phụ trợ nhẹ (bơm, gia nhiệt, tồn trữ)
• Tối ưu đầu đốt giúp duy trì nhiệt độ buồng đốt ổn định

Ở mức 30%–50%:

• Cần cải tạo sâu hơn
• Hệ thống đầu đốt mới
• Điều khiển cháy phức tạp hơn
• Chi phí CAPEX tăng mạnh

6. Việt Nam nên áp dụng ở đâu trước?

Ưu tiên các nhà máy:

Ven biển, gần cảng, còn tuổi thọ dài:

• Quảng Ninh
• Hải Phòng
• Vũng Áng
• Duyên Hải
• Vĩnh Tân

Vì thuận lợi nhập ammonia bằng tàu biển.

7. So sánh với chỉ nâng cấp xử lý khí thải

Giải pháp	Giảm bụi/SOx/NOx	Giảm CO₂	Giữ điện nền	CAPEX
FGD + SCR + ESP	Cao	Không đáng kể	Có	Cao
Đồng đốt ammonia 20%	Trung bình +	15–20%	Có	Trung bình
CCS	Cao	Rất cao	Có	Rất cao
Đóng than xây tái tạo + pin	Cao	Cao	Cần backup	Rất cao

8. Khuyến nghị chiến lược cho Việt Nam

Giai đoạn 2026–2028

• Thử nghiệm 5% ammonia tại 1 tổ máy EVN
• Hợp tác Nhật Bản/JERA/IHI/Mitsubishi Power
• Xây tiêu chuẩn an toàn ammonia

Giai đoạn 2028–2032

• Nâng 10–20% tại 2–3 nhà máy
• Tích hợp tín chỉ carbon
• Xây kho cảng ammonia

Sau 2032

• Kết hợp ammonia + CCS + hydrogen blend

9. Kết luận thẳng thắn

Nếu không có giá carbon, ammonia hiện còn đắt.
Nếu có thị trường carbon thật, thuế carbon biên giới, áp lực Net Zero và nhu cầu giữ điện nền ổn định, ammonia đồng đốt trở thành công cụ chuyển tiếp rất đáng giá.

Việt Nam không nên chỉ chi tiền làm sạch ống khói, mà cần đầu tư giảm carbon trong chính buồng đốt. Nhật Bản đã chứng minh 20% là khả thi. Câu hỏi giờ không còn là “có làm được không”, mà là làm khi nào và ở nhà máy nào trước.

Bài tiếp theo: Bài toán kinh tế cụ thể: Khi nào đồng đốt ammonia trở nên “đáng tiền” tại nhiệt điện than Việt Nam?