Doanh nghiệp Việt trong chuỗi điện gió ngoài khơi toàn cầu: từ thầu phụ đến tham vọng trung tâm khu vực
Ngày 28/4/2026, Bùi Văn Hợi, Kỹ sư Hạ Tầng
Kỹ sư Bùi Văn Hợi
Khi Van Oord triển khai các gói thi công cáp tại những dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn ở Đài Loan như Greater Changhua Offshore Wind Farms, phần lớn sự chú ý vẫn tập trung vào các nhà phát triển châu Âu và các hợp đồng EPC trị giá hàng tỷ USD.
Tuy nhiên, bên dưới các hợp đồng này là một cấu trúc phức tạp hơn nhiều — nơi các doanh nghiệp châu Á, bao gồm Việt Nam, đang dần chiếm vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ OEI đến PTSC: hai hướng tiếp cận khác nhau của doanh nghiệp Việt
Nếu Offshore Energy Installation (OEI) đại diện cho nhóm doanh nghiệp Việt tham gia ở cấp độ thiết bị và dịch vụ kỹ thuật, thì PTSC lại đang đi theo một quỹ đạo khác:
→ tiến lên vai trò tổng thầu chế tạo và tích hợp (EPCI).
PTSC đã tham gia vào nhiều dự án điện gió ngoài khơi trong khu vực và quốc tế, đặc biệt là:
- cung cấp chân đế (jacket foundations)
- chế tạo kết cấu ngoài khơi
- logistics và vận chuyển siêu trường siêu trọng
Trong một số dự án tại Đài Loan và châu Á, PTSC đã đảm nhận các gói công việc có giá trị cao hơn đáng kể so với cấp độ supply chain đơn thuần.
Điều này phản ánh hai chiến lược song song của doanh nghiệp Việt:
- OEI → đi từ “thiết bị & vận hành”
- PTSC → đi từ “chế tạo & tích hợp”
Đài Loan: phòng thí nghiệm chuẩn châu Âu tại châu Á
Thị trường Đài Loan nổi lên như một “trường huấn luyện” offshore wind cho toàn khu vực:
- tiêu chuẩn kỹ thuật: châu Âu
- nhà phát triển: Ørsted, CIP, wpd
- nhà thầu: Van Oord, DEME, Jan De Nul
Các dự án như Greater Changhua Offshore Wind Farms hay Yunlin, Hai Long không chỉ là dự án năng lượng, mà là nơi thiết lập:
- tiêu chuẩn kỹ thuật
- quy trình thi công
- hệ sinh thái nhà cung cấp
Việc doanh nghiệp Việt tham gia tại đây đồng nghĩa với việc:
→ đạt “chứng nhận ngầm” để bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chuỗi giá trị offshore wind: Việt Nam đang leo thang từng bước
Ngành điện gió ngoài khơi có cấu trúc phân tầng rõ rệt:
1. Developer (Ørsted, CIP)
→ tài chính, quy hoạch, PPA
2. OEM & EPC
→ turbine (Siemens Gamesa, Vestas)
→ installation contractor
3. Fabrication & EPCI
→ móng, trạm biến áp, kết cấu
4. Supply chain & services
→ thiết bị, vận hành, logistics
Việt Nam hiện đã có sự hiện diện ở hai tầng dưới cùng:
- OEI → tầng 4
- PTSC → tầng 3
Đây là bước tiến đáng kể nếu so với 5–10 năm trước, khi Việt Nam gần như vắng mặt trong ngành offshore wind.
Không chỉ Đài Loan: mở rộng ra toàn khu vực
Sự tham gia của doanh nghiệp Việt không chỉ giới hạn ở Đài Loan, mà đang lan sang các thị trường khác:
- Nhật Bản: các dự án đấu thầu offshore wind theo mô hình feed-in premium
- Hàn Quốc: thị trường đang mở rộng với các dự án quy mô GW
- Đông Nam Á: Việt Nam, Philippines, Indonesia đang chuẩn bị khung pháp lý
Trong bối cảnh đó, năng lực offshore của Việt Nam — vốn hình thành từ ngành dầu khí — trở thành lợi thế hiếm có trong khu vực.
Lợi thế cấu trúc của Việt Nam
So với các đối thủ trong khu vực, Việt Nam có ba lợi thế chính:
1. Di sản dầu khí ngoài khơi
→ kỹ sư, công nhân, tàu dịch vụ
→ kinh nghiệm thi công biển sâu
2. Chi phí cạnh tranh
→ thấp hơn Hàn Quốc, Nhật Bản
→ hấp dẫn trong chuỗi cung ứng
3. Vị trí địa lý chiến lược
→ gần Đài Loan, Trung Quốc, ASEAN
→ thuận lợi logistics
Đây là lý do các nhà thầu quốc tế bắt đầu tìm kiếm đối tác tại Việt Nam.
Thách thức: làm sao để không bị “kẹt ở tầng thấp”
Dù đã tham gia chuỗi giá trị, thách thức lớn nhất vẫn là:
→ leo lên các tầng giá trị cao hơn
Nguy cơ hiện hữu:
- chỉ dừng ở gia công, cung ứng
- phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài
- biên lợi nhuận thấp
Bài học từ Trung Quốc cho thấy:
- cần chính sách công nghiệp mạnh
- nội địa hóa chuỗi cung ứng
- đầu tư vào công nghệ lõi
Thị trường nội địa: yếu tố quyết định
Một điểm then chốt là:
Việt Nam chưa triển khai offshore wind quy mô lớn trong nước.
Điều này tạo ra nghịch lý:
- doanh nghiệp Việt làm dự án quốc tế
- nhưng chưa có “sân nhà” để mở rộng
Khi thị trường nội địa được mở:
→ các doanh nghiệp đã có kinh nghiệm quốc tế sẽ có lợi thế vượt trội
Cuộc chơi thực sự: chuỗi cung ứng khu vực
Điện gió ngoài khơi không còn là câu chuyện của từng quốc gia, mà là:
→ mạng lưới chuỗi cung ứng khu vực
Trong mạng lưới đó:
- châu Âu → công nghệ & tiêu chuẩn
- Trung Quốc → sản xuất quy mô lớn
- Đông Nam Á → thi công & chi phí
Việt Nam đang định vị mình ở mắt xích thứ ba.
Kết luận
Từ OEI đến PTSC, các doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước tham gia vào ngành điện gió ngoài khơi toàn cầu — không phải ở vị trí trung tâm, nhưng ở những mắt xích thiết yếu.
Đây không phải là câu chuyện “trúng thầu”, mà là câu chuyện được chấp nhận trong hệ sinh thái quốc tế.
Nếu tiếp tục tích lũy năng lực và tận dụng cơ hội từ thị trường nội địa trong tương lai, Việt Nam có thể chuyển từ vai trò thầu phụ sang các vị trí có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng offshore wind.
Câu hỏi không còn là liệu doanh nghiệp Việt có thể tham gia hay không, mà là:
→ Việt Nam sẽ dừng lại ở đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành năng lượng ngoài khơi.
