Bài toán kinh tế cụ thể: Khi nào đồng đốt ammonia trở nên “đáng tiền” tại nhiệt điện than Việt Nam?

Ngày 1/5/2026
Lê Ngọc Ánh Minh 

Nhiều ý kiến cho rằng ammonia hiện vẫn đắt hơn than nên khó khả thi. Điều đó đúng nếu chỉ nhìn giá nhiên liệu. Nhưng nếu tính đầy đủ:

• Giá carbon trong nước
• Thuế carbon biên giới toàn cầu
• Chi phí đóng cửa sớm nhà máy than
• Giá trị duy trì điện nền ổn định
• Chi phí thay thế bằng LNG hoặc pin lưu trữ
• Tài chính xanh / vay ưu đãi

thì bài toán kinh tế thay đổi rất mạnh.

1. Ví dụ thực tế: Tổ máy than 600 MW tại Việt Nam

Giả định vận hành:

• Công suất: 600 MW
• Hệ số sử dụng: 80%
• Điện phát/năm: 4,2 TWh
• Phát thải than truyền thống: 0,90 tCO₂/MWh

=> Tổng phát thải:

3,78 triệu tCO₂/năm

2. Nếu đồng đốt ammonia 20%

Mức giảm CO₂ thực tế:

15%–18%

=> CO₂ giảm được:

• Thấp: 567.000 tấn/năm
• Trung bình: 650.000 tấn/năm
• Cao: 680.000 tấn/năm

3. Giá trị nếu có thị trường carbon thật

Kịch bản A: Giá carbon 15 USD/tấn

650.000 × 15 = 9,75 triệu USD/năm

Kịch bản B: 30 USD/tấn

650.000 × 30 = 19,5 triệu USD/năm

Kịch bản C: 50 USD/tấn

650.000 × 50 = 32,5 triệu USD/năm

Kịch bản D: 80 USD/tấn (mức châu Âu cao)

650.000 × 80 = 52 triệu USD/năm

Chỉ riêng carbon đã tạo dòng tiền rất lớn.

4. Nếu không làm gì: rủi ro tài chính tương lai

a) Nhà máy bị giảm giờ chạy

Nếu điện than bị hạn chế vì phát thải cao:

• Mất 10% sản lượng = mất ~420 GWh/năm
• Với giá bán 7 US cent/kWh:

= 29,4 triệu USD doanh thu/năm mất đi

b) Tài sản mắc kẹt

Nhà máy còn 15 năm tuổi thọ nhưng buộc dừng sớm 5 năm:

=> mất hàng trăm triệu USD giá trị tài sản.

5. Giá trị điện nền ổn định rất lớn

Nếu thay 600 MW than bằng điện mặt trời + pin:

Cần xấp xỉ:

• 1.800–2.000 MWp mặt trời
• Pin lưu trữ nhiều giờ
• Lưới truyền tải mới

Chi phí đầu tư có thể vượt 1–2 tỷ USD tùy cấu hình.

Trong khi đồng đốt ammonia chỉ cần cải tạo một phần lò hơi + tồn trữ + cấp liệu, CAPEX thường thấp hơn đáng kể.

6. Bài toán nhiên liệu bổ sung

Đúng là ammonia đắt hơn than. Ví dụ chi phí tăng ròng:

20–40 triệu USD/năm (tùy giá ammonia)

Nhưng nếu cộng:

• Carbon credit: +20 đến +50 triệu USD
• Giữ doanh thu nhà máy: +29 triệu USD
• Tránh đóng cửa sớm
• Tiếp cận vốn xanh lãi thấp hơn

=> Tổng thể có thể dương tiền.

7. Mô hình lợi nhuận minh họa

Kịch bản trung bình

Chi phí nhiên liệu tăng: -30 triệu USD
Thu nhập carbon (30 USD/t): +19,5 triệu USD
Giữ doanh thu nhờ tiếp tục chạy nền: +15 triệu USD
Giảm chi phí vốn xanh: +5 triệu USD

Kết quả:

+9,5 triệu USD/năm

8. Khi nào ammonia “bật kinh tế”?

Ngưỡng hấp dẫn thường xuất hiện khi:

• Giá carbon > 25–35 USD/tấn
• Giá ammonia giảm nhờ nguồn cung châu Á
• Nhà máy còn tuổi thọ >10 năm
• Hệ thống điện cần nguồn nền ổn định
• Khó thay thế ngay bằng tái tạo + lưu trữ

9. Nhà máy Việt Nam phù hợp nhất

Ưu tiên:

• Quang Ninh
• Hai Phong
• Vung Ang
• Duyen Hai
• Vinh Tan

Lý do: gần cảng nhập ammonia, công suất lớn, còn nhiều năm vận hành.

10. Kết luận thực tế

Nếu không có giá carbon, ammonia khó cạnh tranh với than.

Nếu có thị trường carbon thật, cộng thêm rủi ro tài sản mắc kẹt, nhu cầu điện nền và chi phí thay thế cao, thì ammonia đồng đốt có thể là giải pháp kinh tế tốt hơn tưởng tượng rất nhiều.

Câu hỏi không phải “ammonia có đắt không”, mà là:

Đắt hơn than hôm nay, hay rẻ hơn việc giữ than nguyên trạng trong 10 năm tới?