Việt Nam có nên dời mục tiêu Net Zero sang 2060 hay 2070? Phân tích lợi ích và kịch bản

Việt Nam nên dời mục tiêu Net Zero sang 2060 hay 2070? Phân tích lợi ích và kịch bản

Ngày 25/7/2026

Lê Ngọc Ánh Minh

1. Bối cảnh: Tham vọng phát triển và áp lực khí hậu đan xen

Việt Nam đặt ra hai mục tiêu chiến lược mang tính định mệnh: trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Khoảng cách chỉ 5 năm giữa hai cột mốc này tạo ra một nghịch lý: vừa phải tăng trưởng thần tốc, vừa phải cắt giảm phát thải triệt để trong cùng một quỹ thời gian cực ngắn.

Thực tế, chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số từ năm 2026 trở đi, với kỳ vọng tăng trưởng bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Quý II/2026, GDP đã tăng 8,39%. Đây là nền tảng của kỷ nguyên vươn mình mà Việt Nam đang bước vào.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang đón nhận làn sóng đầu tư vào các ngành công nghệ cao tiêu thụ năng lượng lớn: trung tâm dữ liệu AI, bán dẫn, chip. Một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có mức tiêu thụ điện tương đương một nhà máy điện hạt nhân, và AI dự kiến tiêu thụ 500 TWh điện vào năm 2027. Việt Nam, với vị thế là công xưởng sản xuất lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc, sẽ không thể tránh khỏi việc phát thải tăng cao trong quá trình công nghiệp hóa và thu hút FDI vào các ngành này.

2. Tham khảo các nước: Không quốc gia phát triển nào "xanh" ngay từ đầu

Mọi quốc gia phát triển ngày nay đều trải qua một giai đoạn dài phát thải cao để đạt được mức thu nhập và năng lực công nghiệp như hiện tại:

• Hoa Kỳ trở thành quốc gia phát thải CO₂ hàng đầu thế giới từ năm 1887 và đã thải ra 509 tỷ tấn CO₂ trong lịch sử - nhiều gấp đôi bất kỳ quốc gia nào khác.

• Nhật Bản, quốc gia phát thải CO₂ lớn thứ 5 thế giới, đã công nghiệp hóa từ cuối thế kỷ 19 và chỉ bắt đầu giảm phát thải đáng kể sau năm 2005.

• Liên minh châu Âu đã phát thải liên tục trong suốt thế kỷ 20 và chỉ mới thiết lập hệ thống giao dịch phát thải (EU ETS) từ năm 2005.

Điểm chung: các nước này đạt được sự thịnh vượng kinh tế trước khi áp dụng các tiêu chuẩn khí hậu khắt khe. Không một quốc gia nào trong lịch sử phải vừa phát triển từ mức thu nhập thấp lên cao vừa phải giảm phát thải tuyệt đối trong cùng một giai đoạn ngắn.

3. Tiền lệ quốc tế net zero: Trung Quốc 2060, Ấn Độ 2070 

Các nền kinh tế đang phát triển có quy mô lớn và đặc điểm tương đồng với Việt Nam về nước đang phát triển đã lựa chọn lộ trình dài hơn:

Việt Nam hiện có mức phát thải bình quân đầu người khoảng 3,7 tấn CO₂ (2023), thấp hơn rất nhiều so với Trung Quốc (~8 tấn) hay Hoa Kỳ (~13 tấn). Điều này có nghĩa: Việt Nam còn dư địa phát thải lớn hơn để phục vụ tăng trưởng, tương tự lập luận của Ấn Độ tại COP26.

Nếu Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới - cần đến 2060 và Ấn Độ cần đến 2070, thì việc Việt Nam đặt mục tiêu 2050 là có nên thảo luận và phản biện?

Thái Lan và Indonesia đã chọn lộ trình dài hơn

Trước khi đi sâu vào phân tích cho Việt Nam, có lẽ chúng ta nên cùng nhìn lại bức tranh chung của khu vực Đông Nam Á. Điều này giúp cho việc thảo luận về lộ trình Net Zero của Việt Nam trở nên khách quan và toàn diện hơn.

Trong khối ASEAN, hầu hết các quốc gia đều đã công bố mục tiêu Net Zero, nhưng thời gian thực hiện có sự khác biệt đáng kể, phản ánh điều kiện và ưu tiên phát triển riêng của mỗi nước:

• Nhóm hướng đến 2050: Brunei, Campuchia, Lào, Malaysia, Singapore và Việt Nam .

• Indonesia: Đặt mục tiêu Net Zero vào năm 2060 hoặc sớm hơn.

• Thái Lan: Đặt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 và Net Zero vào năm 2065.

Có thể thấy, cả Thái Lan và Indonesia, hai nền kinh tế lớn trong khu vực, đều đã lựa chọn những lộ trình dài hơn so với mốc 2050.

• Indonesia với dân số đông và nền kinh tế đang phát triển năng động, đã xác định mốc 2060 là khả thi để vừa đảm bảo tăng trưởng, vừa thực hiện chuyển đổi năng lượng. Quốc gia này cũng đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế 8% và tận dụng tối đa tiềm năng năng lượng từ tài nguyên thiên nhiên.

• Thái Lan, với mục tiêu Net Zero 2065, cũng thể hiện một cách tiếp cận thận trọng và thực tế, thừa nhận quá trình chuyển đổi năng lượng là phức tạp và đòi hỏi lộ trình dài hơi.

Việc Thái Lan và Indonesia, với quy mô kinh tế và trình độ phát triển có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam, đã chọn những mốc thời gian dài hơn cho thấy việc xem xét lại mục tiêu 2050 của Việt Nam là một vấn đề xứng đáng để thảo luận một cách nghiêm túc và cởi mở.

4. Chi phí của Net Zero 2050: Áp lực tài chính cho một nền kinh tế đang bứt phá

Việt Nam ước tính cần 147-221 tỷ USD để đạt Net Zero 2050. Trong khi đó:

• Vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 40% GDP để đạt tăng trưởng hai con số.

• Các ngành bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu - vốn là động lực tăng trưởng mới - đều là những ngành tiêu thụ năng lượng cực lớn.

• Việc áp dụng các tiêu chuẩn khí hậu khắt khe quá sớm sẽ đẩy chi phí sản xuất lên cao, làm giảm sức hấp dẫn của Việt Nam như một điểm đến sản xuất và đầu tư công nghệ cao.

Nếu duy trì mục tiêu 2050, Việt Nam sẽ phải chịu áp lực lớn lên tăng trưởng để đáp ứng các chỉ tiêu phát thải - một sự đánh đổi mà chúng ta có thể thảo luận, phản biện khi mục tiêu phát triển 2045 đang ở ngay trước mắt.

5. Tham khảo hai kịch bản

Kịch bản 1: Net Zero 2060

Phù hợp với lộ trình của Trung Quốc, tạo sự đồng bộ với đối tác thương mại và đầu tư lớn nhất của Việt Nam. Lợi thế:

• Có thêm 10 năm để hoàn thiện hạ tầng năng lượng tái tạo

• Giảm áp lực chi phí trong giai đoạn tăng trưởng cao điểm (2026-2045)

• Tận dụng được công nghệ và kinh nghiệm từ Trung Quốc trong quá trình chuyển đổi

Kịch bản 2: Net Zero 2070

Tương tự Ấn Độ, phù hợp hơn với một nền kinh tế đang trong giai đoạn "cất cánh". Lợi thế:

• Tối đa hóa không gian tăng trưởng cho các ngành công nghiệp mới

• Có thời gian để xây dựng năng lực tài chính và công nghệ nội sinh

• Tham khảo mô hình thành công của Ấn Độ: vừa tăng trưởng mạnh vừa chuyển đổi năng lượng từng bước

6. Gợi ý thảo luận và phản biện

Việt Nam cần một lộ trình Net Zero thực tế và phù hợp với giai đoạn phát triển hiện tại. Lịch sử phát triển của các nước phát triển, cùng với tiền lệ của Trung Quốc và Ấn Độ, và bối cảnh khủng hoảng năng lượng do các xung đột ở Châu Âu và trung Đông cho thấy:

1. Không có nước phát triển nào thành công mà không trải qua giai đoạn phát thải cao.

2. Net Zero 2050 là mục tiêu của các nước đã đạt đỉnh phát thải, không phải của nước đang trong giai đoạn tăng trưởng vũ bão.

3. Net Zero 2060 hoặc 2070 hoặc chậm hơn sẽ cho Việt Nam đủ không gian để hoàn thành mục tiêu trở thành nước phát triển vào 2045, trong khi vẫn đóng góp vào nỗ lực khí hậu toàn cầu và thích ứng với bối cảnh mới

Việt Nam có thể thảo luận, phản biện xem xét điều chỉnh mục tiêu Net Zero để phản ánh đúng thực tế phát triển.