Thương mại hóa ô tô bay eVTOL: Chi phí chứng nhận, thủ tục pháp lý và trường hợp Việt Nam
Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Điều hành Pacific Group
Ngày 1/2/2026
1. Chứng nhận – rào cản lớn nhất của eVTOL
Các phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL) đang được xem là một hướng đi mới của giao thông đô thị và logistics tầm ngắn. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với việc thương mại hóa eVTOL không nằm ở công nghệ, mà nằm ở hệ thống chứng nhận an toàn và khung pháp lý, vốn được xây dựng cho hàng không truyền thống.
Để một mẫu eVTOL được phép khai thác thương mại, cần vượt qua ba lớp chứng nhận chính: chứng nhận tàu bay, chứng nhận khai thác và chứng nhận hạ tầng – không phận.
2. Các loại chứng chỉ bắt buộc
Chứng nhận loại tàu bay (Type Certification – TC)
Đây là chứng chỉ quan trọng nhất, đánh giá toàn diện an toàn thiết kế và khả năng bay của eVTOL, bao gồm hệ thống pin – điện, động cơ, cánh quạt, phần mềm điều khiển, khả năng dự phòng và kịch bản khẩn cấp.
Cơ quan cấp gồm Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), Cơ quan An toàn Hàng không châu Âu (EASA), Cơ quan Hàng không Anh (CAA) và Cục Hàng không Trung Quốc (CAAC).
Chi phí ước tính cho một mẫu eVTOL dao động từ 300 triệu đến 1,5 tỷ USD, thời gian kéo dài nhiều năm.
Chứng nhận sản xuất (Production Certification)
Chứng nhận này đảm bảo dây chuyền sản xuất đạt chuẩn, các tàu bay được chế tạo đồng nhất và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.
Chi phí thường từ 50 đến 150 triệu USD.
Chứng nhận khai thác thương mại
Bao gồm giấy phép cho đơn vị vận hành (tương tự AOC của hãng hàng không), đào tạo phi công hoặc người giám sát bay, quy trình bảo dưỡng, bảo hiểm và an toàn khai thác.
Chi phí ước tính từ 20 đến 100 triệu USD, tùy quy mô đội bay.
Chứng nhận hạ tầng và không phận
Liên quan đến vertiport (bãi cất hạ cánh eVTOL), kết nối kiểm soát không lưu và tích hợp vào hệ thống giao thông hàng không đô thị.
Chi phí xây dựng và phê duyệt một vertiport thường từ 10 đến 50 triệu USD.
3. Tổng chi phí để đưa eVTOL ra thị trường
Tổng chi phí để một mẫu eVTOL có thể khai thác thương mại thường nằm trong khoảng 500 triệu đến hơn 2 tỷ USD, bao gồm chi phí chứng nhận tàu bay, sản xuất, khai thác và hạ tầng. Đây là lý do chỉ một số ít doanh nghiệp lớn hoặc startup được hậu thuẫn mạnh về tài chính mới theo đuổi eVTOL.
4. Trường hợp Việt Nam
Cơ quan quản lý
Cục Hàng không Việt Nam là cơ quan quản lý nhà nước về hàng không dân dụng. Hiện nay, Việt Nam chưa có khung pháp lý riêng và chưa cấp chứng nhận loại tàu bay cho eVTOL.
Khả năng triển khai hiện tại
Việt Nam có thể xem xét công nhận gián tiếp các chứng chỉ do FAA hoặc EASA cấp, đồng thời cho phép bay thử nghiệm hoặc trình diễn theo cơ chế đặc thù từng trường hợp. Khai thác thương mại đại trà eVTOL hiện chưa được cho phép.
Rào cản chính
Luật Hàng không chưa có định nghĩa rõ ràng về eVTOL, chưa có tiêu chuẩn vertiport, chưa tích hợp eVTOL vào quản lý không phận đô thị và còn nhiều lo ngại về an ninh, an toàn.
5. Lộ trình khả thi cho Việt Nam
Trong ngắn hạn, Việt Nam có thể triển khai các dự án thí điểm eVTOL cho vận chuyển y tế, logistics hoặc khu vực đảo, vùng sâu vùng xa, trên cơ sở sandbox pháp lý và công nhận chứng chỉ quốc tế.
Trong trung hạn, cần xây dựng tiêu chuẩn vertiport, đào tạo nhân lực giám sát bay và tích hợp eVTOL vào quy hoạch giao thông đô thị.
6. Kết luận
eVTOL không thiếu công nghệ, mà thiếu khung pháp lý phù hợp và nguồn lực tài chính rất lớn. Với chi phí chứng nhận lên tới hàng tỷ USD, đây là lĩnh vực đòi hỏi sự tham gia của các tập đoàn lớn và sự dẫn dắt của chính sách quốc gia.
Tại Việt Nam, eVTOL chưa thể thương mại hóa trong ngắn hạn, nhưng có tiềm năng thử nghiệm sớm nếu đi theo hướng thí điểm có kiểm soát.
