Ý kiến của ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch CLB Hydrogen Việt Nam ASEAN
Tại Sự kiện Khởi động Việt Nam Xanh 2026 – TP.HCM, 21/04/2026 của Báo Tuổi Trẻ
Chủ đề: “Chuyển đổi xanh – Hiệu quả bền vững”
1. Điểm nghẽn trong tư duy chuyển đổi
Trong tiến trình chuyển đổi năng lượng, Việt Nam đang đứng trước một mâu thuẫn lớn. Một mặt, chúng ta đặt ra mục tiêu giảm phát thải mạnh mẽ; mặt khác, hệ thống năng lượng và giao thông vẫn phụ thuộc chủ yếu vào động cơ đốt trong sử dụng xăng và dầu.
Nếu chỉ chờ đợi các giải pháp hoàn chỉnh như xe điện hoặc xe sử dụng pin nhiên liệu hydrogen, quá trình chuyển đổi có thể kéo dài thêm 10 đến 20 năm. Trong khi đó, nhu cầu giảm phát thải là cấp bách.
Điều cần thiết là triển khai các giải pháp có thể áp dụng ngay trên nền tảng hiện có.
2. Một hướng đi thực tế: Đưa hydrogen vào động cơ hiện hữu
Giải pháp bổ sung một lượng nhỏ khí hydrogen vào buồng đốt giúp quá trình cháy diễn ra nhanh và triệt để hơn. Nhờ đó:
- Giảm lượng nhiên liệu hóa thạch tiêu thụ
- Giảm phát thải khí độc hại
- Cải thiện hiệu suất động cơ
Các thử nghiệm quốc tế cho thấy mức giảm phát thải có thể đạt từ trung bình đến rất cao, tùy theo cấu hình vận hành.
3. Thực trạng tại Việt Nam: Nền tảng còn khoảng cách
Hiện nay:
- Xăng dầu sản xuất và lưu hành tại Việt Nam chủ yếu đạt EURO 4
- Một phần phương tiện cũ vẫn ở mức EURO 3
- Theo lộ trình, phương tiện mới tiến tới EURO 5 từ năm 2025
Trong khi đó, nhiều quốc gia đã áp dụng EURO 6 và đang hướng đến tiêu chuẩn cao hơn.
Việc nâng cấp toàn bộ hệ thống lọc dầu và thay thế đội xe hiện hữu sẽ đòi hỏi chi phí rất lớn và thời gian dài.
4. So sánh định lượng các giải pháp giảm phát thải
Dưới đây là bảng so sánh dựa trên dữ liệu tiêu chuẩn và các nghiên cứu thực nghiệm:
| Chỉ tiêu | EURO 5 (động cơ diesel hạng nặng) | Động cơ hiện tại + hydrogen |
|---|---|---|
| CO₂ | Giảm ~10–15% so với EURO 3 | Giảm 20–80% (tùy tỷ lệ hydrogen; có thể đạt ~85% trong hệ kết hợp tối ưu) |
| CO (carbon monoxide) | ≤ 1.5 g/kWh | Giảm thêm ~30–50% so với nền hiện tại |
| HC (hydrocarbon chưa cháy) | ≤ 0.46 g/kWh | Giảm ~60–80% |
| NOx | ≤ 2.0 g/kWh | Có thể giảm 20–50% (nếu tối ưu), hoặc tăng nếu không kiểm soát nhiệt độ cháy |
| Tiêu thụ nhiên liệu | Giảm nhẹ (5–10%) nhờ tối ưu động cơ | Giảm tới ~20–43% |
| Yêu cầu hạ tầng | Nâng cấp toàn bộ chuỗi nhiên liệu | Không cần thay đổi lớn |
Nhận định quan trọng:
- EURO 5 chủ yếu là chuẩn hóa đầu ra khí thải
- Hydrogen trong động cơ tác động trực tiếp vào quá trình cháy, nên hiệu quả sâu hơn
5. Cách tiếp cận “nhảy cóc phù hợp thực tế”
Thay vì đi tuần tự từ EURO 3 → EURO 4 → EURO 5 → công nghệ mới, Việt Nam có thể:
Kết hợp hệ thống hiện tại với hydrogen → đạt mức phát thải tương đương hoặc tiệm cận EURO 5–6
Cách tiếp cận này giúp:
- Rút ngắn thời gian chuyển đổi
- Giảm chi phí đầu tư
- Tận dụng tài sản hiện hữu
6. Thực tế triển khai
Công nghệ này đã được áp dụng tại nhiều quốc gia như Canada, châu Âu, Trung Quốc và Australia.
Tại Việt Nam, đã có thử nghiệm tại khu vực cảng Vũng Áng với sự tham gia của doanh nghiệp trong nước và đối tác quốc tế. Điều này cho thấy khả năng triển khai trong điều kiện thực tế là hoàn toàn khả thi.
7. Lợi thế của Việt Nam
- Hệ thống lọc dầu và phân phối nhiên liệu đã sẵn có
- Số lượng lớn phương tiện đang vận hành
- Nhu cầu giảm phát thải ngày càng cao
Giải pháp này không chỉ giúp giảm phát thải ngay, mà còn tạo thị trường ban đầu cho hydrogen, từ đó thúc đẩy sản xuất hydrogen trong nước.
8. Những điểm cần kiểm soát
- Phát thải NOx cần được kiểm soát bằng điều chỉnh kỹ thuật
- Hiệu quả phụ thuộc vào tỷ lệ hydrogen và điều khiển động cơ
- Nguồn hydrogen cần hướng tới phát thải thấp
Đây là những yếu tố kỹ thuật có thể xử lý thông qua tiêu chuẩn và quản lý.
9. Định hướng chính sách
- Thí điểm tại cảng biển, vận tải hàng hóa, công nghiệp
- Xây dựng cơ chế ghi nhận giảm phát thải
- Ưu đãi cho thiết bị cải tiến động cơ và sản xuất hydrogen tại chỗ
- Ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật cho động cơ sử dụng kết hợp hai loại nhiên liệu
10. Kết luận
Hydrogen không chỉ là câu chuyện dài hạn, mà có thể trở thành công cụ giảm phát thải ngay trong hiện tại.
Thay vì chờ đợi sự thay thế toàn diện, Việt Nam có thể bắt đầu bằng việc cải tiến hệ thống đang có, với chi phí thấp hơn và hiệu quả nhanh hơn.
Chuyển đổi xanh không bắt đầu từ việc thay thế tất cả, mà từ việc tối ưu những gì đang tồn tại – một cách thông minh và phù hợp với thực tế Việt Nam.
