Quy hoạch 100 năm Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội: Cần một tầm nhìn đột phá, lấy đổi mới sáng tạo làm trọng tâm
Ngày 07 tháng 7 năm 2026
Bài viết của Ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Điều hành Pacific Group
Các quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội với tầm nhìn 100 năm đang được xây dựng và công bố là những dấu mốc quan trọng, thể hiện khát vọng phát triển của hai đô thị đặc biệt này. Tuy nhiên, với góc nhìn của một người hoạt động nhiều năm trong lĩnh vực phát triển hạ tầng và năng lượng , tôi nhận thấy các quy hoạch hiện tại vẫn còn nặng về tư duy hạ tầng cứng truyền thống.
Chúng ta đang có cơ hội lịch sử để làm khác, để tạo ra một bước chuyển mình thực sự, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia . Đã đến lúc cần lồng ghép một cách thực chất và hoài bão những mục tiêu đổi mới sáng tạo vào các quy hoạch này, để Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh 100 năm tới không chỉ là những siêu đô thị , mà còn là những thành phố của tương lai, nơi con người thực sự là trung tâm và công nghệ phục vụ cuộc sống.
Ảnh tham khảo: Phát họa Thành phố trên vịnh Tokyo 2045
Quy hoạch một thành phố cho 100 năm tới không thể chỉ trả lời câu hỏi sẽ xây thêm bao nhiêu cây cầu, con đường hay khu đô thị mới . Nó phải là một bản thiết kế cho một xã hội mới, nơi đổi mới sáng tạo thấm sâu vào mọi ngõ ngách của đời sống. Thành phố 100 năm phải là nơi người dân không chỉ được sống trong những tòa nhà cao tầng mà còn được tận hưởng một chất lượng sống vượt trội, trong một môi trường bền vững, thông minh và nhân văn.
Với tầm nhìn đó, tôi xin đề xuất một số định hướng đột phá cần được tích hợp vào quy hoạch 100 năm:
1. Mô hình kinh tế tuần hoàn và tự cung tự cấp năng lượng
Thay vì chỉ tập trung vào các khu công nghiệp truyền thống, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh 100 năm tới phải là những thành phố tiên phong về kinh tế tuần hoàn. Nước thải sau xử lý phải đạt tiêu chuẩn để tái sử dụng, thậm chí là nước uống được, giải quyết triệt để bài toán khan hiếm nước sạch. Thành phố có thể tự sưởi vào mua đông, làm ấm và có thể tự làm mát vào mùa hè. Thành phố có thể tự chống lũ, nước ngập, chống bão.
Đặc biệt, hai thành phố cần hướng tới mục tiêu tự cung cấp năng lượng cho mình. Với lợi thế về tiềm năng năng lượng tái tạo (đặc biệt là điện mặt trời áp mái, điện gió và các nguồn năng lượng mới) , việc xây dựng các hệ thống lưới điện thông minh (smart grid) kết hợp lưu trữ năng lượng (như hydro xanh) là hoàn toàn khả thi. Thành phố cần tự biết "sưởi ấm" vào mùa đông và "làm mát" vào mùa hè cho cư dân bằng chính nguồn năng lượng sạch, giá rẻ và bền vững của mình, giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch từ bên ngoài.
Thành phố dưới đáy đại dương do Tập đoàn Shimizu thiết kế
2. Khai thác không gian 3D và phát triển đô thị đa tầng
Mô hình "siêu đô thị đa cực thế hệ mới" là một bước tiến, nhưng cần được đẩy xa hơn bằng việc khai thác không gian ba chiều (3D). Chúng ta không chỉ xây dựng trên mặt đất mà còn phải phát triển không trung và lòng đất/dưới nước.
Hãy hình dung đến năm 2125, các thành phố của chúng ta có thể thiết lập được các khu nhà ở, khách sạn trên không, tận dụng khoảng không từ 100 đến 500 mét để giải phóng áp lực mặt đất. Song song với đó, các khu phức hợp dân cư, du lịch và nghiên cứu khoa học dưới lòng đất hoặc dưới các sông, biển lớn cũng là một hướng đi táo bạo, vừa mở rộng không gian sống, vừa tạo ra những hệ sinh thái mới. Không gian 3D cũng là nền tảng để phát triển hệ thống giao thông đa dạng: metro ngầm, đường bộ, đường thủy và đặc biệt là phương tiện bay cá nhân (cá nhân hóa hàng không) cần trở nên phổ biến, với các bãi đáp trên nóc nhà, tạo nên một mạng lưới di chuyển liên thông, vượt trội.
Thành phố dưới đáy đại dương do Tập đoàn Shimizu thiết kế
3. Thành phố xanh - nơi cây ăn quả và kênh rạch xuyên suốt
Một thành phố 100 năm không thể là một "rừng bê tông". Cần phủ xanh đô thị một cách thông minh bằng các vườn cây ăn quả, vừa tạo cảnh quan, vừa cung cấp thực phẩm sạch, để trẻ em và người già có thể hái ăn ngay trong thành phố . Hệ thống kênh rạch, thay vì bị lấp đi, cần được cải tạo và kết nối xuyên suốt, trở thành những "đại lộ xanh" song hành với metro và đường bộ, vừa là không gian điều hòa khí hậu, vừa là tuyến giao thông thủy đô thị và cảnh quan độc đáo.
4. Đổi mới sáng tạo là đòn bẩy, chính quyền đặt hàng công nghệ
Để hiện thực hóa những tầm nhìn táo bạo trên, chúng ta cần một cuộc cách mạng về tư duy và hành động. Nghị quyết 57 đã chỉ rõ: "Thể chế là điều kiện tiên quyết, cần hoàn thiện và đi trước một bước" . Chính quyền thành phố cần mạnh dạn đặt hàng các trường đại học, viện nghiên cứu để sáng tạo ra các công nghệ mới phục vụ đời sống . Đó có thể là các giải pháp về vật liệu mới, công nghệ lưu trữ năng lượng, hệ thống giao thông thông minh, hay công nghệ xử lý môi trường tiên tiến. Đổi mới sáng tạo không phải là một khái niệm trừu tượng, mà phải là một nhiệm vụ cụ thể, được định lượng và giao cho các chủ thể có năng lực thực hiện.
Phát họa thành phố trên không, neo trụ tiểu hành tinh
Kết luận
Quy hoạch 100 năm Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội là cơ hội vàng để định hình tương lai. Chúng ta không thể để những kế hoạch này bị giới hạn trong tư duy quy hoạch cũ. Cần một tầm nhìn hoài bão, dám nghĩ khác, dám làm khác, lấy đổi mới sáng tạo làm trung tâm, lấy con người làm mục tiêu phục vụ, và lấy khoa học công nghệ làm động lực chính .
Một thành phố tự cung cấp năng lượng, tự xử lý chất thải, có không gian sống đa chiều trên không, dưới đất và dưới nước, có hệ sinh thái xanh mát và giao thông thông minh, liên thông – đó mới là hình ảnh của một đô thị văn minh, hiện đại và đáng sống thực sự trong 100 năm tới. Hãy biến những điều tưởng như không tưởng này thành những mục tiêu quy hoạch cụ thể, bởi đó chính là con đường đưa Việt Nam sánh vai với các cường quốc trong kỷ nguyên mới.
Phần tham khảo
1. Thành phố trên vịnh Tokyo 2045
Đây là một trong những ý tưởng quy hoạch đô thị đầy tham vọng và táo bạo nhất đến từ Nhật Bản, hình dung một "siêu đô thị nổi" trên vịnh Tokyo vào năm 2045. Không chỉ đơn thuần là mở rộng diện tích đất, thiết kế này được tạo ra để ứng phó với hai thách thức song hành: áp lực dân số và nguy cơ nước biển dâng do biến đổi khí hậu. Thành phố sẽ được xây dựng trên một hệ thống các đảo nổi kết nối với nhau, sử dụng công nghệ thích ứng với mực nước biển.
Điểm nhấn công nghệ của dự án là hệ thống các vòng tròn khổng lồ bao quanh đô thị, có chức năng như những "vành đai" bảo vệ và sản xuất năng lượng. Các công trình dân cư và thương mại không chỉ nằm trên mặt nước mà còn phát triển theo chiều sâu xuống lòng vịnh, tạo ra không gian sống và làm việc đa tầng. Giao thông trong thành phố được thiết kế liên kết hoàn toàn bằng các phương tiện tự hành và tàu đệm từ. Ý tưởng này không chỉ mở rộng không gian đô thị mà còn xây dựng một hệ sinh thái nhân văn, bền vững, nơi con người và đại dương cùng tồn tại hài hòa, phản ánh tầm nhìn dài hạn cho những siêu đô thị ven biển trong tương lai.
2. Thành phố dưới đại dương của Tập đoàn Shimizu
Tập đoàn Shimizu, một trong những tập đoàn xây dựng hàng đầu Nhật Bản, đã đề xuất dự án "Ocean Spiral" (Xoáy ốc đại dương), một thành phố dưới nước tự cung tự cấp. Khác với các mô hình dưới biển chỉ dừng ở các trạm nghiên cứu, ý tưởng này xây dựng một khu đô thị hoàn chỉnh với dân số vài nghìn người, bao gồm khu dân cư, văn phòng, khách sạn và các phòng thí nghiệm khoa học.
Điểm đặc biệt nhất là cấu trúc hình xoáy ốc kết nối một "quả cầu" trung tâm nổi trên mặt biển với một căn cứ địa ở đáy đại dương sâu 4.000m. Tận dụng sự chênh lệch áp suất và nhiệt độ giữa các tầng nước, thành phố này được thiết kế để sản xuất năng lượng sạch, cung cấp nước ngọt và nuôi trồng thủy sản, đạt được mức độ tự cung tự cấp đáng kinh ngạc. Dự án không chỉ là giải pháp cho không gian sống khi diện tích đất thu hẹp mà còn mở ra một kỷ nguyên mới cho khoa học biển và du lịch. Mặc dù đầy thách thức về mặt kỹ thuật, Ocean Spiral là một minh chứng mạnh mẽ cho thấy con người có thể khai thác không gian ba chiều của đại dương để tạo ra các cộng đồng bền vững ngoài xa bờ.
3. Thành phố Woven City của Toyota
Khác với những dự án đô thị đại quy mô, Woven City là một "thành phố thu nhỏ" đang được xây dựng tại chân núi Phú Sĩ, Nhật Bản, hoạt động như một phòng thí nghiệm sống cho các công nghệ tương lai. Ý tưởng trung tâm của Toyota là xây dựng một thành phố hoàn toàn kết nối, nơi mọi tòa nhà, phương tiện và con người đều được liên kết với nhau qua dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Quy hoạch chia thành phố thành ba loại đường dành riêng cho phương tiện tự hành, xe đạp và người đi bộ, phản ánh sự ưu tiên cho an toàn và tiện nghi. Các ngôi nhà trong Woven City được làm từ vật liệu thông minh và gỗ truyền thống, tích hợp trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cuộc sống hàng ngày như theo dõi sức khỏe, tối ưu hóa năng lượng và cung cấp các dịch vụ tiện ích tự động. Đây không chỉ là một khu đô thị, mà là một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi các công nghệ như hydro, xe tự hành và robot được thử nghiệm trong môi trường thực tế, từ đó định hình cách con người sẽ xây dựng và vận hành các thành phố thông minh trong vài thập kỷ tới.
4. Thiết kế khách sạn trên không trung neo vào thiên thạch
Đây là một trong những ý tưởng có tầm nhìn xa nhất, đầy chất khoa học viễn tưởng nhưng lại đang được nghiên cứu bởi các công ty kiến trúc và hàng không vũ trụ. Ý tưởng cốt lõi là tận dụng một thiên thạch hoặc một tiểu hành tinh nhỏ di chuyển trên quỹ đạo, sử dụng nó như một "neo" để thả các khách sạn hoặc khu dân cư cao cấp xuống tầng bình lưu của Trái Đất, hoặc đưa lên không gian thấp.
Cấu trúc này sẽ được giữ cố định bằng các hệ thống cáp và vật liệu siêu nhẹ, siêu bền như ống nano carbon. Thay vì chỉ là các trạm vũ trụ khô khan, các thiết kế này hình dung các không gian nghỉ dưỡng sang trọng với cửa sổ toàn cảnh nhìn xuống Trái Đất, tạo ra trải nghiệm du lịch độc đáo chưa từng có. Mặc dù chi phí và công nghệ là những rào cản khổng lồ, dự án này đại diện cho bước tiến trong việc khai thác và thương mại hóa không gian, đưa con người không chỉ lên mặt trăng mà còn trở thành những "công dân" của các cấu trúc trên quỹ đạo, mở ra một hướng đi mới cho kiến trúc và du lịch trong tương lai xa.
5. Hệ thống làm mát đô thị tập trung của Trung Quốc
Trước áp lực của các đợt nắng nóng cực đoan và nhu cầu điều hòa tăng vọt, Trung Quốc đang chuyển hướng sang giải pháp làm mát tập trung quy mô đô thị thay vì lắp đặt máy lạnh đơn lẻ.
Thay vì mỗi tòa nhà tự vận hành, các trạm năng lượng trung tâm sản xuất nước lạnh và phân phối qua mạng lưới đường ống ngầm. Mô hình này tối ưu hiệu suất, tiết kiệm không gian và đã được triển khai tại Thâm Quyến (quy mô 2,75 triệu m²) và Quảng Châu (công suất >200.000 tấn lạnh).
Điểm đột phá nằm ở công nghệ tích trữ đá: các trạm sản xuất đá vào ban đêm, tận dụng giờ thấp điểm và giá điện rẻ, sau đó xả đá làm mát nước vào ban ngày, giúp giảm áp lực lên lưới điện. Một số nơi còn sử dụng bơm nhiệt địa nhiệt hoặc tái sử dụng nước thải.
Toàn bộ hệ thống được điều khiển bởi nền tảng quản lý năng lượng AI, phân tích dữ liệu thời tiết và mật độ dân cư để tối ưu hóa phân phối mát lạnh trong thời gian thực. Phương pháp này không chỉ cắt giảm hàng trăm nghìn tấn khí thải CO₂ mà còn định hình lại tư duy quy hoạch đô thị, biến làm mát thành một phần của hạ tầng kỹ thuật số và ngầm, thay vì chỉ là các thiết bị gia dụng riêng lẻ.
6. Hệ thống chống lũ ngầm khổng lồ của Tokyo
Tokyo sở hữu một trong những hệ thống chuyển hướng nước lũ ngầm lớn nhất thế giới, giúp giảm thiệt hại ước tính tới 952 triệu USD. Công trình này nằm ở độ sâu 50m dưới lòng đất, với điểm nhấn là bể điều áp dài 177m, rộng 78m và 59 cột chống khổng lồ, mỗi cột nặng 500 tấn, tạo nên vẻ đẹp như một "cung điện ngầm".
Hệ thống bao gồm 5 bể chứa khổng lồ, mỗi bể sâu 75m và đường kính 32m. Khi nước lũ dâng đầy các bể này, nó sẽ được dẫn vào bể điều áp, sau đó được bơm ra sông Edogawa. Trong trận mưa cực lớn năm 2008, hệ thống đã thoát thành công 12 triệu m³ nước, tương đương 25.000 bể bơi Olympic, ngăn chặn ngập lụt cho khu vực.
Nhật Bản đã mất 13 năm xây dựng và 17 năm để hoàn thiện công trình này với tổng chi phí khoảng 2 tỷ USD, thể hiện tầm nhìn dài hạn và mức đầu tư lớn cho cơ sở hạ tầng đô thị bền vững.
