Phân tích chuyên sâu: Nghị quyết Trung ương 10 (NQ 10-NQ/TW) về Phát triển Kinh tế có Vốn đầu tư Nước ngoài – Bước chuyển chiến lược và Kỳ vọng mới

Phân tích chuyên sâu: Nghị quyết Trung ương 10 (NQ 10-NQ/TW) về Phát triển Kinh tế có Vốn đầu tư Nước ngoài – Bước chuyển chiến lược và Kỳ vọng mới

Ngày 6/7/2026, Lê Ngọc Ánh Minh

Ngày 8 tháng 6 năm 2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tư duy và chiến lược thu hút FDI của Việt Nam . Sau gần 40 năm đổi mới, đây không đơn thuần là một văn bản điều chỉnh chính sách đầu tư, mà được kỳ vọng là "bước chuyển từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển hệ sinh thái kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài hiện đại, hiệu quả và bền vững" .

1. Bối cảnh ra đời: Từ thành tựu đến những giới hạn

Gần bốn thập kỷ thu hút FDI đã đưa Việt Nam trở thành một điểm đến hấp dẫn của khu vực, với gần 550 tỷ USD vốn đăng ký và hơn 46 nghìn dự án còn hiệu lực, góp phần quan trọng vào tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm và nâng cao vị thế của đất nước . Tuy nhiên, thành công về lượng chưa đi đôi với chất lượng và hiệu quả lan tỏa như kỳ vọng. Nghị quyết thẳng thắn chỉ ra những hạn chế:

• Mô hình tăng trưởng chưa bền vững: Tỷ lệ dự án thâm dụng lao động, tài nguyên và gia công lắp ráp còn cao. Giá trị gia tăng và tỷ lệ nội địa hóa thấp, liên kết với doanh nghiệp trong nước chưa chặt chẽ, chuyển giao công nghệ hạn chế .

• Cạnh tranh thu hút đầu tư theo số lượng: Một số địa phương còn cạnh tranh thu hút FDI bằng mọi giá, chưa chú trọng đến chất lượng và hiệu quả dự án .

• Điểm nghẽn trong liên kết: Tình trạng "hai nền kinh tế trong một quốc gia" đã được các chuyên gia chỉ ra, khi khu vực FDI có năng suất cao, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, trong khi phần lớn doanh nghiệp nội địa vẫn đứng ngoài cuộc chơi . Nguyên nhân chính được xác định là do năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam chưa đáp ứng tiêu chuẩn của các tập đoàn đa quốc gia, thiếu thông tin và cơ chế kết nối hiệu quả .

Trong bối cảnh toàn cầu có nhiều thay đổi sâu sắc (cạnh tranh chiến lược, cách mạng công nghệ, chuyển đổi số và xanh, tái cấu trúc chuỗi cung ứng), Nghị quyết 10 ra đời như một lời đáp trả chiến lược, nhằm định vị lại vai trò của FDI trong giai đoạn phát triển mới của đất nước .

2. Tư duy mới, quan điểm chỉ đạo cốt lõi

Nghị quyết số 10-NQ/TW thể hiện một sự thay đổi mang tính hệ thống trong quan điểm về FDI, với 6 chuyển đổi lớn trong tư duy :

• Từ thu hút vốn sang phát triển hệ sinh thái: Đây là sự chuyển đổi cốt lõi nhất. Không chỉ đơn thuần "mời gọi" vốn, mục tiêu mới là "phát huy hiệu quả các nguồn lực đó để cùng với nội lực của đất nước kiến tạo những năng lực phát triển mới của quốc gia" . FDI được xem là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế và được khuyến khích phát triển lâu dài, bình đẳng với các thành phần kinh tế khác .

• Từ thu hút theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành và chuỗi giá trị: Thay vì chạy theo số lượng dự án và vốn đăng ký, Nghị quyết nhấn mạnh việc thu hút FDI phải gắn với chiến lược phát triển ngành, hình thành các cụm liên kết và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo .

• Từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả: Chính sách sẽ chuyển từ ưu đãi (như miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp) sang các hình thức hỗ trợ dựa trên kết quả thực hiện cam kết, bao gồm quản trị cả vòng đời dự án và mức độ kết nối với doanh nghiệp trong nước .

• Đặt liên kết là nhiệm vụ trung tâm: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh "phát triển mạnh hệ sinh thái công nghiệp trong nước và liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam" là "nhiệm vụ trung tâm của Nghị quyết" .

3. Ba mục tiêu chiến lược và định hướng hành động

Nghị quyết đặt ra các mục tiêu cụ thể, thể hiện sự chọn lọc và nâng cao chất lượng:

1. Đến năm 2030: Nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, tăng tỷ lệ giải ngân, tăng tỷ lệ nội địa hóa, và phát triển doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu .

2. Đến năm 2045: Hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo của khu vực và là quốc gia phát triển, thu nhập cao .

3. Ưu tiên các dự án chiến lược: Thu hút có chọn lọc các dự án FDI công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, thân thiện môi trường và có khả năng tạo liên kết mạnh mẽ với doanh nghiệp Việt Nam .

Để hiện thực hóa, Nghị quyết yêu cầu hành động đồng bộ trên các giải pháp, bao gồm xây dựng hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn và tăng cường vai trò kiến tạo của Nhà nước trong việc kết nối các doanh nghiệp .

4. Thách thức và kỳ vọng

Việc thực hiện Nghị quyết 10 đặt ra những thách thức không nhỏ. Điều cốt yếu là sự thay đổi nhận thức và hành động thực chất của cả hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương. Các chỉ tiêu đánh giá thành công phải được thay đổi, không chỉ dựa trên số vốn thu hút mà phải đo bằng giá trị lan tỏa và sự phát triển của doanh nghiệp nội địa . Bài học từ các quốc gia như Hàn Quốc hay Trung Quốc cho thấy, không ai xây dựng được nền công nghiệp mạnh chỉ nhờ thu hút FDI. Điều then chốt là khả năng chuyển hóa dòng vốn và công nghệ từ bên ngoài thành năng lực thực chất của doanh nghiệp trong nước .

Tóm lại, Nghị quyết 10-NQ/TW không chỉ là một văn bản chính sách thông thường mà là một "tuyên ngôn" về khát vọng phát triển, đánh dấu bước chuyển từ một nền kinh tế dựa vào gia công sang một nền kinh tế sáng tạo, có giá trị gia tăng cao và tham gia sâu rộng vào nền sản xuất toàn cầu . Sự thành công của Nghị quyết sẽ phụ thuộc vào khả năng giải quyết các điểm nghẽn về liên kết, phát triển hệ sinh thái công nghiệp trong nước và nâng cao nội lực để sẵn sàng tiếp nhận và làm chủ các công nghệ tiên tiến từ dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Bảng phân tích được - mất từ thu hút FDI tại Việt Nam (1987 - 2025)

Gợi ý đổi mới để doanh nghiệp nội tự tin trên sân nhà và vươn ra xuất khẩu

Để chuyển từ một nền kinh tế gia công sang một nền kinh tế sáng tạo và có giá trị gia tăng cao, cần một chiến lược tổng thể:

1. Thay đổi tư duy chính sách: Từ "thu hút bằng mọi giá" sang "chủ động dẫn dắt và điều hướng".

   • Chuyển đổi cơ chế ưu đãi: Chuyển từ ưu đãi thuế sang ưu đãi dựa trên chi phí (R&D, khấu hao, đào tạo) hoặc kết quả đầu ra (liên kết, nội địa hóa, chuyển giao công nghệ) như đề xuất của VCCI.

   • Xây dựng hệ sinh thái liên kết: Ưu tiên các dự án FDI có khả năng tạo liên kết mạnh mẽ với doanh nghiệp Việt Nam. Hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực quản trị và công nghệ để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

2. Nâng cao nội lực và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam:

   • Đầu tư mạnh cho R&D và Đổi mới sáng tạo: Học hỏi mô hình của Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc, cần có các quỹ đầu tư mạo hiểm, viện nghiên cứu liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp để giải quyết các bài toán công nghệ cụ thể.

   • Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đào tạo kỹ sư, chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ then chốt (AI, bán dẫn, năng lượng xanh) để sẵn sàng tiếp nhận và làm chủ công nghệ từ FDI. Đây là yếu tố cốt lõi để thu hút "làn sóng FDI thế hệ mới".

   • Tạo sân chơi bình đẳng và hỗ trợ có chọn lọc: Xóa bỏ các rào cản vô hình cho doanh nghiệp nội. Hỗ trợ các doanh nghiệp có năng lực thực sự để họ mạnh dạn cạnh tranh và hợp tác với FDI ngay trên thị trường nội địa.

3. Tầm nhìn chiến lược hướng tới xuất khẩu và thặng dư quốc gia:

   • Hướng đến các ngành công nghiệp mũi nhọn: Tập trung thu hút FDI vào các ngành công nghệ cao, ít thâm dụng tài nguyên nhưng tạo ra giá trị gia tăng lớn và có khả năng xuất khẩu (ví dụ: vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo).

   • Xây dựng thương hiệu quốc gia: Định vị Việt Nam không chỉ là một công xưởng gia công mà là một trung tâm sản xuất và đổi mới sáng tạo của khu vực. Các thương hiệu Việt cần tự tin vươn ra thế giới, mang lại thặng dư và giá trị lớn hơn cho nền kinh tế.