KINH TẾ VIỆT NAM: CÚ HÍCH HẠ TẦNG VÀ BÀI TOÁN TỔ CHỨC SẢN XUẤT QUY MÔ LỚN
Ngày 22/6/2026
Lê Ngọc Ánh Minh – Chủ tịch Điều hành Pacific Group
Ngày 22 tháng 6 năm 2026, Hà Nội chính thức khởi công đồng loạt 5 tuyến đường sắt đô thị (metro) trọng điểm, gồm các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Tổng mức đầu tư sơ bộ của các tuyến này lên tới hơn 1,3 triệu tỷ đồng, với tổng chiều dài hơn 300 km, dự kiến cơ bản hoàn thành vào năm 2030. Đây không chỉ là một sự kiện hạ tầng thông thường – đây là một bước ngoặt về tư duy. Và đối với những người theo dõi sát sao quá trình phát triển hạ tầng của Việt Nam, điều này còn là sự minh chứng rõ ràng nhất cho một quan điểm đã được theo đuổi suốt gần một thập kỷ qua: tổ chức sản xuất ở quy mô lớn sẽ thay đổi cuộc chơi.
Từ bài toán đường cao tốc Bắc Nam
Khoảng gần 10 năm trước, tác giả đã đặt vấn đề mà nhiều người cho là "không tưởng": thay vì chia nhỏ dự án đường cao tốc Bắc Nam thành các gói thầu dưới 100 km, tại sao không giao cho các tập đoàn sản xuất, thi công quy mô hàng nghìn km? Lý do rất đơn giản: khi tổ chức sản xuất ở quy mô lớn, mọi thứ sẽ thay đổi – từ chi phí, chất lượng đến tiến độ. (xem tại Link)
Dẫn chứng từ chính thực tế kinh doanh khi ấy tại Việt Nam: Vinhomes "sản xuất" hàng vạn căn hộ. Khi một dự án đặt hàng vài chục vạn bộ thiết bị vệ sinh, nhà sản xuất nhận được đơn hàng lớn, tổ chức sản xuất ở quy mô công nghiệp và kéo giảm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm. Giá mỗi bộ thiết bị vệ sinh sẽ thấp hơn nhiều so với việc mua lẻ từng trăm bộ. Nguyên lý ấy áp dụng cho mọi ngành: quy mô càng lớn, chi phí đơn vị càng thấp, chất lượng càng đồng bộ, tiến độ càng được kiểm soát chặt chẽ.
5 tuyến metro: Hiện thực hóa bài toán quy mô lớn
Ngày hôm nay, Việt Nam đã làm điều đó. Cả 5 tuyến metro đều do liên danh Vinhomes - VinSpeed đảm nhận vai trò tổng thầu EPC (thiết kế, cung cấp thiết bị và thi công). Đây là cách làm thông minh, mang lại ba lợi ích chiến lược:
Thứ nhất, về chi phí. Khi một liên danh đảm nhận toàn bộ 5 tuyến, các đối tác cung ứng – từ đầu máy, toa xe, ray, trang thiết bị, đến khối lượng xây lắp – sẽ nhận được những đơn hàng khổng lồ. Quy mô đặt hàng tập trung tạo ra sức mua lớn, kéo giảm chi phí đầu vào một cách đáng kể. Chi phí cho mỗi km metro được kỳ vọng thấp hơn so với việc triển khai từng tuyến riêng lẻ, vì các nhà sản xuất thiết bị, vật liệu xây dựng đều được hưởng lợi từ hiệu ứng quy mô (economies of scale).
Thứ hai, về chất lượng và tiêu chuẩn. Sự đồng bộ trong tổ chức sản xuất cho phép kiểm soát chất lượng vật liệu, chất lượng thi công và tiêu chuẩn kỹ thuật một cách xuyên suốt. Không còn tình trạng mỗi đoạn tuyến một tiêu chuẩn, mỗi nhà thầu một cách làm. Toàn bộ hệ thống được vận hành theo một quy trình thống nhất, từ khâu thiết kế, cung ứng thiết bị đến thi công và vận hành sau này.
Thứ ba, về tiến độ. Việc giao toàn bộ 5 tuyến cho một tổng thầu duy nhất giúp rút ngắn thời gian phối hợp giữa các bên, giảm thiểu rủi ro gián đoạn do sự không đồng bộ giữa các gói thầu. Mục tiêu hoàn thành cả 5 tuyến vào năm 2030 là một minh chứng cho thấy quy mô lớn không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn đẩy nhanh tiến độ.
TOD và hiệu quả kinh tế tổng thể
Không chỉ dừng lại ở hiệu quả xây dựng, mô hình này còn mang lại lợi ích to lớn từ việc phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD – Transit-Oriented Development). Các tuyến metro khi hoàn thành sẽ kết nối sân bay Nội Bài, ga Hà Nội, tổ hợp ga Ngọc Hồi, Hòa Lạc, Cổ Loa, Ocean Park cùng các khu vực phát triển mới của Thủ đô. Mạng lưới cũng được kết nối đồng bộ với các tuyến số 3 và số 5 đang triển khai.
Vinhomes, với sở trường bất động sản, sẽ được hưởng lợi từ việc phát triển các khu đô thị gắn liền với các nhà ga metro. Người dân có thể di chuyển thuận tiện từ nhà đến sân bay, nội đô, các khu công nghiệp, văn phòng làm việc, trường học và cơ quan hành chính – một hệ sinh thái hoàn chỉnh, giảm thiểu ùn tắc giao thông và nâng cao chất lượng sống đô thị. Đây chính là cách khai thác hiệu quả quỹ đất và tạo ra nguồn thu bền vững để bù đắp chi phí đầu tư hạ tầng.
Nghị quyết 188 và động lực từ khu vực tư nhân
Một yếu tố không thể bỏ qua là sự quyết liệt của Chính phủ trong việc giao cho khu vực tư nhân thực hiện các dự án metro tại Hà Nội và TP.HCM. Tinh thần này được thể hiện rõ qua Nghị quyết 188/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM. Đây chính là chìa khóa để tư nhân tham gia.
Không chỉ dừng lại ở đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng. Luật Đường sắt năm 2025 đã bổ sung quy định về đầu tư dự án đường sắt bằng nguồn vốn ngoài nhà nước để thể chế hóa Nghị quyết 68-NQ/TW.
Chính phủ, Hà Nội và TP.HCM giao dự án cho các tập đoàn tư nhân
Trên tinh thần đó, Chính phủ, Hà Nội và TP.HCM đã mạnh dạn giao các dự án metro cho các tập đoàn kinh tế tư nhân hàng đầu.
Vinspeed (thuộc Tập đoàn Vingroup) đã được UBND TP.HCM chấp thuận làm nhà đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ, với tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 102.400 tỷ đồng, chiều dài khoảng 54 km, tốc độ tối đa 350 km/h. Vinspeed có vốn điều lệ ban đầu 6.000 tỷ đồng, hiện ở mức 33.000 tỷ đồng, hoạt động chính trong lĩnh vực xây dựng, sản xuất đầu máy và toa xe đường sắt.
THACO (Tập đoàn Trường Hải) đã được TP.HCM thống nhất chủ trương làm tuyến metro kết nối sân bay Tân Sơn Nhất - Long Thành, cùng với việc đề xuất tham gia nhiều dự án đường sắt đô thị khác.
Tại Hà Nội, liên danh Vinhomes - VinSpeed đảm nhận tổng thầu EPC cho cả 5 tuyến metro. Các tập đoàn tư nhân khác như Masterise Group và Sovico cũng đã tham gia đề xuất đầu tư các tuyến số 3 và số 4 tại TP.HCM.
Nghị định số 319/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ 1/1/2026, đã quy định cụ thể tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ hoặc được đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ phục vụ các dự án đường sắt. Nghị định này đánh dấu bước ngoặt chiến lược, chuyển từ mô hình “nhập khẩu toàn bộ” sang mô hình “nội địa hóa từng phần, tiến tới làm chủ”.
Những dự án với tổng vốn đầu tư hơn 1,3 triệu tỷ đồng sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ: thúc đẩy ngành sản xuất vật liệu xây dựng, cơ khí chế tạo, công nghệ thông tin, đào tạo nhân lực và hàng loạt ngành dịch vụ liên quan. Số lượng việc làm trực tiếp và gián tiếp được tạo ra là rất lớn, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số mà Việt Nam đang hướng tới.
Thay lời kết
Gần 10 năm trước, đã có những người nói về việc tổ chức sản xuất lớn. Hôm nay, Việt Nam đang làm điều đó. 5 tuyến metro khởi công đồng loạt là một minh chứng sống động cho tư duy quy mô lớn – một tư duy sẽ giúp đất nước đầu tư hạ tầng hiệu quả hơn về chi phí, chất lượng và tiến độ.
Theo Quy hoạch tổng thể thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị của Hà Nội sẽ đạt khoảng 979 km. Với việc đầu tư khoảng 500 km đến năm 2035 và hoàn thiện 479 km còn lại trong giai đoạn 2036–2045, cách làm này sẽ giúp Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành một quốc gia phát triển, với một hệ thống hạ tầng hiện đại và một nền kinh tế thịnh vượng.
