Kế hoạch Năng lượng Cơ bản của Nhật Bản: Hé lộ ý định thực sự, năng lượng tái tạo vẫn bị giới hạn
Tác giả: Tetsuya Iida
Chuyển ngữ từ Tạp chí Solar Journal – Số mùa đông năm 2025
Ngày 24 tháng 7 năm 2025, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) đã công bố Dự thảo Kế hoạch Năng lượng Cơ bản lần thứ 7. Mặc dù bản kế hoạch xác định năng lượng tái tạo sẽ là nguồn điện lớn nhất vào năm 2040, nhưng lại không đặt mục tiêu đạt 100%, làm dấy lên lo ngại rằng Nhật Bản đang đi ngược lại xu thế toàn cầu.
1. Thế giới đang tiến tới 100% năng lượng tái tạo
Theo dự báo trong bản dự thảo, năng lượng tái tạo sẽ chiếm 40–50% sản lượng điện của Nhật Bản vào năm tài chính 2040, tăng từ mức 22,9% của năm 2023. Tuy nhiên, việc METI loại bỏ cụm từ “ưu tiên tối đa năng lượng tái tạo” từng được đưa vào Kế hoạch lần thứ 6 cho thấy một ý đồ rõ ràng: hạn chế sự phát triển của năng lượng tái tạo.
So sánh cơ cấu nguồn điện
(Nguồn: METI, tổng hợp bởi tác giả)
-
Năm tài chính 2023 (thực tế):
-
Nhiệt điện: 68,6%
-
Hạt nhân: 8,5%
-
Sinh khối: 4,1%
-
Đ địa nhiệt: 0,3%
-
Thủy điện: 7,6%
-
Gió: 1,1%
-
Mặt trời: 9,8%
-
Tái tạo tổng cộng: 22,9%
-
-
Năm tài chính 2040 (dự kiến):
-
Nhiệt điện: 30–40%
-
Hạt nhân: ~20%
-
Sinh khối: 5–6%
-
Địa nhiệt: 1–2%
-
Thủy điện: 8–10%
-
Gió: 4–8%
-
Mặt trời: 22–29%
-
Tái tạo tổng cộng: 40–50%
-
Mặc dù năng lượng mặt trời đã đạt 70GW nhờ hệ thống FIT, METI cho rằng Nhật Bản thiếu quỹ đất để tiếp tục triển khai. Tuy nhiên, điều này bỏ qua tiềm năng lớn trên mái nhà, đất nông nghiệp, bãi đỗ xe, và cơ sở hạ tầng khác.
Các công ty điện lực trong nước cũng cho rằng pin mặt trời và pin lưu trữ không có “quán tính” như máy phát điện quay (nhiệt điện), nhưng Australia đã chứng minh điều ngược lại khi đạt được 100% tái tạo nhờ pin lưu trữ lưới điện quy mô lớn.
2. Chi phí tích hợp đang giảm, không tăng
Một số người lập luận rằng tích hợp năng lượng tái tạo là tốn kém, nhưng cách tính chi phí hiện tại của Cơ quan Tài nguyên và Năng lượng chưa phản ánh đúng vai trò linh hoạt của pin lưu trữ trong hệ thống điện.
Thực tế, chi phí pin mặt trời và pin lưu trữ đã giảm 90% trong 10 năm qua, và xu hướng này vẫn tiếp tục.
Mặt trời và gió, là nguồn năng lượng nội địa, có thể triển khai nhanh, giá rẻ, và tăng cường an ninh năng lượng. Kế hoạch lần thứ 7 nên kiên định với nguyên tắc “ưu tiên năng lượng tái tạo”.
3. Tương lai Nhật Bản phụ thuộc vào nguồn nhân lực sáng tạo
Cái bẫy lớn nhất là tư duy chính sách cũ kỹ, không theo kịp tình hình toàn cầu. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) từng dè dặt với năng lượng tái tạo, nay cũng dự báo công suất điện tái tạo sẽ tăng gấp ba lần vào năm 2030, với điện mặt trời chiếm 80% mức tăng. Chỉ trong năm 2024, Mỹ đã lắp đặt 50GW, còn Trung Quốc đạt 250GW.
Dự thảo của Nhật Bản lại không đề cập đến xe điện (BEV) và nhiều xu hướng toàn cầu quan trọng khác.
Nhật Bản phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng và thực phẩm. Việc khai thác năng lượng tái tạo từ chính tài nguyên nội địa sẽ tăng cường khả năng tự chủ. Điều quan trọng là phải đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo, có thể mở rộng tư duy và đặt câu hỏi độc lập.
“Tương lai của Nhật Bản cần những con người sáng tạo có khả năng nhìn xa và đổi mới,” ông Iida nhấn mạnh.
Tác giả
Tetsuya Iida – Giám đốc Viện Chính sách Năng lượng Bền vững (ISEP), chuyên gia hàng đầu về chính sách năng lượng và đổi mới tái tạo tại Nhật Bản.
