Toyota và Nemoto Tsusho: Mô hình “Iwaki” cho trạm hydrogen và tham vọng xã hội hydrogen

Tác giả: Annie Nguyễn | Ngày 13 tháng 9 năm 2026

Trong bối cảnh Nhật Bản đang nỗ lực thúc đẩy xã hội hydrogen, một mô hình hợp tác thực tiễn giữa Toyota và Nemoto Tsusho tại thành phố Iwaki, tỉnh Fukushima, đang thu hút sự chú ý. Phó Chủ tịch Toyota, ông Nakajima Hiroki, và Chủ tịch Nemoto Tsusho, ông Nemoto Katsuyori, đã chia sẻ về sáng kiến này trong một cuộc phỏng vấn gần đây.

Bài toán chi phí và “mô hình Iwaki”

Thách thức lớn nhất đối với các trạm hydrogen (ST) cố định tại Nhật Bản là chi phí vận hành cao. Hiện cả nước có 127 trạm, nhưng nhiều trạm đang trong tình trạng thua lỗ. Tại Iwaki, Nemoto Tsusho và Toyota đã cùng nhau giải quyết vấn đề này bằng cách nội địa hóa việc kiểm tra và bảo dưỡng thiết bị.

Thay vì thuê ngoài, nhân viên của Nemoto Tsusho đã được đào tạo tại nhà máy Motomachi của Toyota để tự thực hiện công việc bảo dưỡng định kỳ. Kết quả là chi phí bảo trì hàng năm có thể giảm hơn 10 triệu yên, trực tiếp cải thiện cấu trúc lợi nhuận của trạm.

Ông Nemoto Katsuyori bày tỏ: “Giảm chi phí vận hành là thách thức chung của tất cả các trạm hydrogen tại Nhật Bản. Nếu chúng tôi có thể tạo ra dù chỉ một cải tiến nhỏ và lan tỏa nó từ Iwaki ra toàn quốc, tôi sẽ rất vui.”

Toyota gọi đây là “mô hình Iwaki” và đặt mục tiêu nhân rộng ra toàn quốc nhằm giải quyết tình trạng thua lỗ chung của các trạm hydrogen.

Tầm nhìn của Phó Chủ tịch Nakajima: “Tôi là Vua Hydrogen”

Tại sự kiện giải đua sức bền 24 giờ Fuji, Phó Chủ tịch Nakajima đã gây ấn tượng khi tự giới thiệu: “Tôi không phải Nakajima của Toyota Racing, không phải Nakajima của GAZOO Racing, cũng không phải Nakajima của Toyota Motor. Tôi là Vua Hydrogen.”

Đằng sau phong cách dí dỏm đó là một quyết tâm nghiêm túc. Ông Nakajima nhấn mạnh rằng hydrogen không chỉ là vấn đề công nghệ. Rào cản lớn nhất nằm ở “bộ ba” khó gỡ: xe đắt, hydrogen đắt, và do đó người dùng ngần ngại; không có nhu cầu tiêu thụ thì không có trạm; không có sản lượng lớn thì giá hydrogen không giảm.

“Để phá vỡ vòng luẩn quẩn này, cần sự hợp tác vượt ra ngoài ngành ô tô,” ông Nakajima nói. Chính nỗ lực này đã dẫn đến việc chính phủ Nhật Bản khởi động “Sáng kiến Đại động mạch Hydrogen” (水素大動脈構想) vào tháng 2 năm 2026.

Sáng kiến Đại động mạch Hydrogen

Đây là kế hoạch xây dựng mạng lưới cung cấp hydrogen dọc theo các tuyến đường cao tốc chính, từ Fukushima qua Tokyo, Kanagawa, Aichi, Hyogo đến Fukuoka. Mục tiêu là tạo ra nhu cầu hydrogen bền vững thông qua việc vận hành xe tải hạng nặng chạy pin nhiên liệu (FCEV) trên các tuyến này.

Hiệp hội Ô tô Nhật Bản (JAMA) đặt mục tiêu trong 10 năm tới: vận hành 1.500 xe tải hydrogen (tương đương 7.500 tấn hydrogen/năm), thêm 30 trạm hydrogen mới, và đưa giá hydrogen xuống 1.000 yên/kg.

Áp lực cạnh tranh quốc tế

Ông Yamagata Mitsumasa, Chủ tịch Hydrogen Factory của Toyota, bày tỏ lo ngại: “Trung Quốc và châu Âu đã bắt đầu xây dựng xã hội hydrogen trước Nhật Bản. Nhật Bản đang bị bỏ lại phía sau. Tôi nghĩ đây là cơ hội cuối cùng.”

Tuy nhiên, Nhật Bản vẫn có lợi thế. Ông Yamagata nhấn mạnh đến công nghệ tàu vận chuyển hydrogen lỏng của Kawasaki Heavy Industries và công nghệ pin nhiên liệu mà Toyota cùng khoảng 50 công ty đã phát triển trong 30 năm.

Ông Ota Hirofumi, kỹ sư trưởng của Toyota, phân tích đặc điểm từng khu vực: “Nhật Bản có công nghệ vật liệu, châu Âu có quy định pháp lý, Trung Quốc có triển khai quy mô lớn.” Trung Quốc đã vận hành nhiều xe tải pin nhiên liệu và xây dựng trạm hydrogen dọc các tuyến cao tốc.

Mở rộng ứng dụng ngoài ô tô

Toyota cũng đang mở rộng ứng dụng hydrogen ra ngoài lĩnh vực xe cộ. Ông Sato Koji, Phó Chủ tịch Toyota, cho biết công ty đang xem xét sử dụng hydrogen trong logistics, nguồn nhiệt cho nhà máy, và thậm chí mua điện và thép được sản xuất bằng hydrogen trong tương lai .

Tại sự kiện Fuji, Toyota đã trưng bày nhiều ứng dụng đa dạng: xe buýt pin nhiên liệu SORA, xe tải hạng nặng, xe thu gom rác, xe giao suất ăn, xe cứu thương, taxi, và cả lò nướng hydrogen, lò nướng pizza hydrogen, cà phê rang hydrogen, và phòng xông hơi hydrogen. Ông Nakajima nhấn mạnh đây không phải là thử nghiệm mà là sản phẩm thương mại, hợp tác với Harvia – nhà sản xuất phòng xông hơi hàng đầu thế giới.

Ý nghĩa đối với Việt Nam

Mô hình hợp tác Toyota-Nemoto Tsusho mang lại bài học thực tiễn cho Việt Nam trong việc phát triển hạ tầng hydrogen:

Thứ nhất, việc nội địa hóa bảo trì, sửa chữa là chìa khóa để giảm chi phí vận hành trạm hydrogen. Đây là yếu tố sống còn để các trạm có thể hoạt động mà không cần trợ cấp liên tục.

Thứ hai, cần có cách tiếp cận hệ thống để phá vỡ vòng luẩn quẩn giữa chi phí xe, giá nhiên liệu và nhu cầu tiêu thụ. Sự tham gia của chính phủ trong việc tạo ra nhu cầu ban đầu (như Sáng kiến Đại động mạch) là cần thiết.

Thứ ba, việc mở rộng ứng dụng hydrogen ra ngoài giao thông (công nghiệp, nhiệt, sinh hoạt) giúp tăng nhu cầu và giảm chi phí thông qua quy mô.

Tài liệu tham khảo

1. 47news, “水素社会の実現に意欲 トヨタ自動車副社長の中嶋裕樹氏、根本通商社長の根本克頼氏に聞く”, https://www.47news.jp/14932566.html

2. 47news, “水素ステーション運営 根本通商×トヨタ 点検整備内製化 「いわきモデル」確立 赤字構造解消波及へ”, https://www.47news.jp/14931878.html

3. 福島民報, “水素ステーション運営 根本通商×トヨタ 点検整備内製化 「いわきモデル」確立 赤字構造解消波及へ”, https://www.minpo.jp/articles/-/226211

4. Toyota Times, “最近のトヨタ｜大動脈構想に第3世代FCシステム…仲間と築く水素社会の未来”, https://toyotatimes.jp/toyota_news/hpe_challenge_2026/004.html

5. Motor Fan, “「私は水素王です」――富士24時間で見たトヨタ5年の挑戦と水素大動脈構想”, https://motor-fan.jp/article/1510106/

6. Bloomberg, “トヨタ佐藤副会長、水素で目指す「日本の勝ち筋」－クルマから用途拡大で普及狙う”, https://www.bloomberg.com/jp/news/articles/2026-09-03/TJJGOBKJH6V400

7. Toyota Times, “Fifteen Years On, Fukushima Emerges as a Hydrogen Leader”, https://toyotatimes.jp/en/newscast/178.html