GDP bình quân đầu người và kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam 2025: Con số thống kê và thực tế kinh tế
Ngày 8 tháng 1 năm 2026, Lê Ngọc Ánh Minh
1. GDP bình quân đầu người được tính như thế nào?
Về nguyên tắc, GDP bình quân đầu người được tính theo công thức rất đơn giản:
GDP bình quân đầu người = Tổng GDP danh nghĩa / Dân số trung bình
GDP ở đây là tổng giá trị gia tăng cuối cùng của toàn bộ nền kinh tế trong một năm, được đo bằng tiền, thường là USD hoặc VND, theo giá hiện hành.
Ví dụ giả định:
-
Tổng GDP = 10.000 tỷ đồng
-
Dân số = 100 người
→ GDP bình quân đầu người = 100 triệu đồng/người/năm
Tuy nhiên, chỉ tiêu này không phản ánh mức sống thực tế của từng người, mà chỉ cho biết quy mô kinh tế bình quân chia đều trên đầu người.
Vấn đề cốt lõi: trung bình không phản ánh phân bổ
Nếu:
-
Người A có 1 tỷ đồng
-
Người B có 0 đồng
Thì:
-
Tổng thu nhập = 1 tỷ
-
Chia đều cho 2 người → 500 triệu/người
Nhưng rõ ràng không ai trong hai người thực sự có 500 triệu đồng.
Đây chính là điểm yếu mang tính cấu trúc của chỉ tiêu GDP bình quân đầu người.
2. GDP bình quân đầu người Việt Nam năm 2025: Con số và thực tế
Theo các ước tính chính thức và cập nhật của các tổ chức quốc tế:
-
GDP danh nghĩa Việt Nam 2025: khoảng 470–480 tỷ USD
-
Dân số: khoảng 101 triệu người
→ GDP bình quân đầu người danh nghĩa: khoảng 4.600–4.800 USD/người/năm
Nếu quy đổi:
-
4.700 USD ≈ 115–120 triệu đồng/người/năm
-
Tương đương 9,5–10 triệu đồng/người/tháng
Nhưng thực tế là gì?
-
Khoảng 60–65% lao động có thu nhập dưới mức trung bình này
-
Thu nhập tập trung cao ở:
-
Khu vực đô thị lớn
-
Doanh nghiệp FDI
-
Bất động sản – tài chính – xuất khẩu
-
Nói cách khác, GDP bình quân đầu người của Việt Nam mang tính “trung bình kế toán” hơn là mức sống phổ biến.
3. GDP danh nghĩa, GDP thực và GDP PPP: khác nhau thế nào?
Nhiều nhầm lẫn xuất phát từ việc trộn lẫn các khái niệm GDP:
(1) GDP danh nghĩa
-
Tính theo giá thị trường hiện hành
-
Dùng để:
-
So sánh quy mô nền kinh tế
-
Tính nợ công, xuất nhập khẩu, thu ngân sách
-
(2) GDP thực
-
Loại trừ lạm phát
-
Dùng để đo tăng trưởng kinh tế thực
(3) GDP theo sức mua tương đương (PPP)
-
Điều chỉnh theo chi phí sinh hoạt
-
Việt Nam theo PPP năm 2025 có thể đạt:
-
~15.000–16.000 USD/người
-
Nhưng PPP không phản ánh thu nhập tiền mặt, mà chỉ cho thấy mức tiêu dùng tương đối trong nước.
4. Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam 2025: lớn nhưng “ai hưởng”?
Quy mô tổng thể
Năm 2025, kim ngạch thương mại Việt Nam ước đạt:
-
Xuất khẩu: ~380–390 tỷ USD
-
Nhập khẩu: ~360–370 tỷ USD
-
Tổng kim ngạch XNK: ~750–760 tỷ USD
Tỷ lệ kim ngạch XNK/GDP lên tới ~160%, thuộc nhóm cao nhất thế giới.
Vai trò khu vực FDI
Đây là điểm then chốt thường bị bỏ qua trong các con số tổng hợp:
-
FDI chiếm ~70–72% kim ngạch xuất khẩu
-
Doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm ~28–30%
Ở nhiều ngành chủ lực:
-
Điện tử, điện thoại: FDI > 95%
-
Máy móc, linh kiện: FDI > 85%
-
Dệt may, da giày: FDI ~60–65%
Hệ quả
-
Kim ngạch lớn không đồng nghĩa với giá trị gia tăng trong nước cao
-
Lợi nhuận ròng:
-
Một phần lớn được chuyển ra nước ngoài
-
Việt Nam chủ yếu hưởng:
-
Tiền lương
-
Thuế
-
Một phần dịch vụ phụ trợ
-
-
5. Vì sao GDP cao nhưng người dân vẫn chưa khấm khá?
Có 4 nguyên nhân chính:
(1) Phân bổ thu nhập không đều
-
Tăng trưởng tập trung vào:
-
FDI
-
Bất động sản
-
Tài chính
-
-
Khu vực nông nghiệp và phi chính thức hưởng ít
(2) Giá trị gia tăng trong nước thấp
-
Lắp ráp – gia công chiếm tỷ trọng lớn
-
Doanh nghiệp Việt nằm ở đáy chuỗi giá trị
(3) GDP không đo phúc lợi xã hội
-
Không phản ánh:
-
Chi phí y tế
-
Giá nhà
-
Áp lực giáo dục
-
An sinh dài hạn
-
(4) Hiệu ứng “trung bình ảo”
Giống ví dụ:
Một người có 1 tỷ, một người không có gì → trung bình mỗi người 500 triệu
GDP bình quân đầu người không phải thu nhập phổ biến, càng không phải tài sản thực.
6. Nhìn GDP thế nào cho đúng?
GDP và kim ngạch XNK không sai, nhưng:
-
Không nên dùng như thước đo duy nhất cho mức sống
-
Cần đọc kèm:
-
Thu nhập trung vị
-
Tỷ lệ lao động phi chính thức
-
Tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa
-
Phân bổ lợi ích giữa FDI và doanh nghiệp trong nước
-
Nếu không, nền kinh tế có thể trông rất lớn trên giấy, nhưng người dân vẫn cảm thấy chật vật trong đời sống hằng ngày.
Kết luận
GDP bình quân đầu người Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 4.700 USD, kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 750 tỷ USD – đó là những thành tựu thật.
Nhưng cũng là sự thật rằng:
-
Phần lớn giá trị xuất khẩu nằm trong tay khu vực FDI
-
Thu nhập thực tế của đa số người dân thấp hơn mức “bình quân”
-
Chỉ tiêu trung bình dễ tạo ra ảo giác thịnh vượng
Hiểu đúng cách tính GDP là điều kiện tiên quyết để không nhầm lẫn giữa quy mô kinh tế và mức sống, giữa thành tích thống kê và chất lượng phát triển.
