EU công nhận nhiều con đường sản xuất hydro carbon thấp: Điều quan trọng là lượng phát thải, không phải “màu sắc”

Tiến sĩ Cao Thúy Oanh, Ban R&D, VAHC

Ngày 1/3/2026

Hydrogen là một loại khí không màu, không mùi. Tuy nhiên, trong hơn một thập kỷ qua, thị trường năng lượng đã quen với việc phân loại hydrogen theo “màu sắc”: hydro xanh, hydro lam, hydro xám… Những thuật ngữ này thực chất chỉ phản ánh công nghệ sản xuất và mức độ phát thải liên quan, chứ không phải đặc tính hóa học của phân tử hydrogen.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và trung hòa carbon, Liên minh Châu Âu (EU) đang dần chuyển từ cách phân loại dựa trên “màu sắc” sang cách tiếp cận dựa trên cường độ phát thải carbon có thể đo lường được. Trọng tâm chính sách không còn là công nghệ nào được ưu ái, mà là mức giảm phát thải khí nhà kính thực tế trong toàn bộ vòng đời sản xuất.

1. Từ phân loại “màu sắc” sang phương pháp tính vòng đời phát thải

Trước đây, hydrogen thường được phân loại như sau:

• Hydro xanh: sản xuất bằng điện phân sử dụng điện tái tạo.

• Hydro lam: sản xuất từ khí tự nhiên kèm thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).

• Hydro xám: sản xuất từ khí tự nhiên không thu giữ carbon.

Tuy nhiên, các nhãn này có thể gây hiểu nhầm. Ví dụ:

• Hydro lam chỉ thực sự carbon thấp nếu tỷ lệ thu giữ CO₂ cao và rò rỉ methane trong chuỗi cung ứng khí tự nhiên được kiểm soát chặt chẽ.

• Hydro sản xuất bằng điện phân chỉ có phát thải thấp nếu nguồn điện đầu vào có cường độ carbon thấp.

Do đó, việc chỉ dựa vào nhãn “xanh” hay “lam” không đủ để đánh giá tác động khí hậu. Chính vì vậy, EU đã lựa chọn xây dựng một hệ thống đánh giá dựa trên phương pháp tính phát thải khí nhà kính toàn vòng đời (lifecycle GHG accounting).

Tiến sĩ Cao Thúy Oanh 

2. Các mốc thời gian quan trọng trong quá trình xây dựng khung pháp lý của EU

14/7/2021 – Gói “Fit for 55”

Ủy ban Châu Âu công bố gói lập pháp “Fit for 55” trong khuôn khổ Thỏa thuận Xanh Châu Âu (European Green Deal). Gói này đề xuất sửa đổi toàn diện các luật về năng lượng và khí hậu, đặt nền móng cho thị trường hydrogen trong tương lai.

Tháng 6/2023 – Ban hành các Đạo luật Ủy quyền về hydro tái tạo

Ủy ban Châu Âu thông qua hai Đạo luật Ủy quyền dưới khuôn khổ Chỉ thị Năng lượng Tái tạo (RED II, sau đó là RED III), quy định chi tiết tiêu chí cho hydro tái tạo (Renewable Fuels of Non-Biological Origin – RFNBO). Các tiêu chí bao gồm:

• Nguyên tắc bổ sung nguồn điện (additionality)

• Tương quan thời gian giữa sản xuất điện và điện phân

• Tương quan địa lý

Đây là bước đầu tiên EU xác lập tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể cho một loại hydrogen dựa trên phát thải thực tế.

5/8/2024 – Gói thị trường khí và hydrogen có hiệu lực

Quy định (EU) 2024/1789 và Chỉ thị (EU) 2024/1788 về thị trường khí tự nhiên, khí tái tạo và hydrogen chính thức có hiệu lực. Các văn bản này yêu cầu Ủy ban Châu Âu phải ban hành một Đạo luật Ủy quyền quy định phương pháp tính mức giảm phát thải khí nhà kính của “hydrogen carbon thấp” trong vòng 12 tháng.

27/9/2024 – Khởi động tham vấn công khai

Ủy ban Châu Âu công bố dự thảo phương pháp tính phát thải vòng đời cho hydrogen carbon thấp và tổ chức tham vấn công khai với các bên liên quan.

8/7/2025 – Ban hành Đạo luật Ủy quyền về hydrogen carbon thấp

Ủy ban Châu Âu chính thức thông qua Đạo luật Ủy quyền xác định phương pháp đánh giá hydrogen carbon thấp. Theo đó:

Hydrogen chỉ được công nhận là carbon thấp nếu đạt mức giảm ít nhất 70% phát thải khí nhà kính so với mốc tham chiếu nhiên liệu hóa thạch.

Phương pháp tính bao gồm:

• Phát thải từ khai thác và xử lý nguyên liệu đầu vào

• Rò rỉ methane

• Quá trình sản xuất hydrogen

• Vận chuyển và phân phối

23/10/2025 – Nghị viện Châu Âu thông qua

Nghị viện Châu Âu bác bỏ các kiến nghị phản đối, cho phép Đạo luật Ủy quyền tiếp tục có hiệu lực sau giai đoạn giám sát.

Tháng 6/2026 – Tham vấn về hydrogen từ điện hạt nhân

Ủy ban Châu Âu dự kiến tổ chức tham vấn riêng về việc có công nhận hydrogen sản xuất từ điện hạt nhân là hydrogen carbon thấp hay không.

Giữa năm 2028 – Quyết định dự kiến về hydrogen hạt nhân

Ủy ban dự kiến đưa ra quyết định chính thức về việc phân loại hydrogen từ điện hạt nhân trong khuôn khổ hydrogen carbon thấp.

3. Ngưỡng giảm 70% và cách tiếp cận trung lập công nghệ

Ngưỡng giảm ít nhất 70% phát thải khí nhà kính là tiêu chí trung tâm của EU đối với hydrogen carbon thấp. Cách tiếp cận này cho phép:

• Điện phân sử dụng điện có cường độ carbon thấp có thể đủ điều kiện

• Reforming khí tự nhiên kèm CCS có hiệu suất cao có thể đủ điều kiện

• Các công nghệ mới nếu đạt tiêu chuẩn phát thải cũng có thể được công nhận

Điểm mấu chốt là hệ thống này không loại trừ công nghệ dựa trên tên gọi, mà dựa trên hiệu suất phát thải đo lường được.

4. Ý nghĩa chính sách và tác động thị trường

Cách tiếp cận dựa trên carbon footprint mang lại ba lợi ích chính:

Thứ nhất, giảm nguy cơ “greenwashing” khi mọi dự án đều phải chứng minh bằng dữ liệu vòng đời.
Thứ hai, tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa các công nghệ.
Thứ ba, tăng tính minh bạch cho nhà đầu tư và thị trường tài chính.

Tuy nhiên, tranh luận vẫn tồn tại, đặc biệt liên quan đến hydrogen từ điện hạt nhân và mức độ phức tạp của tiêu chí kỹ thuật.

Kết luận

Hydrogen không có màu. Các nhãn “xanh”, “lam” hay “xám” chỉ là cách mô tả công nghệ sản xuất. Điều quyết định trong chính sách khí hậu không phải là màu sắc, mà là lượng phát thải carbon thực sự trong toàn bộ vòng đời.

Từ năm 2021 đến 2025, EU đã từng bước xây dựng một khung pháp lý chuyển từ phân loại biểu tượng sang đánh giá dựa trên cường độ phát thải định lượng. Nếu được triển khai hiệu quả, cách tiếp cận này có thể trở thành chuẩn mực quốc tế cho thị trường hydrogen carbon thấp.

Tài liệu tham khảo

1. Ủy ban Châu Âu (14/7/2021). Gói lập pháp “Fit for 55” trong khuôn khổ Thỏa thuận Xanh Châu Âu.

2. Ủy ban Châu Âu (Tháng 6/2023). Delegated Acts về hydro tái tạo (RFNBO) theo Chỉ thị Năng lượng Tái tạo.

3. Quy định (EU) 2024/1789 và Chỉ thị (EU) 2024/1788 về thị trường khí tự nhiên, khí tái tạo và hydrogen (có hiệu lực ngày 5/8/2024).

4. Ủy ban Châu Âu (27/9/2024). Tham vấn công khai về phương pháp tính phát thải hydrogen carbon thấp.

5. Ủy ban Châu Âu (8/7/2025). Delegated Act về phương pháp xác định hydrogen carbon thấp (ngưỡng giảm 70% phát thải).

6. Nghị viện Châu Âu (23/10/2025). Kết quả giám sát và không phản đối Đạo luật Ủy quyền về hydrogen carbon thấp.

7. Cơ sở dữ liệu chính sách của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Hồ sơ chính sách EU về hydrogen carbon thấp.

8. Reuters (05/2025). EU trì hoãn quyết định về phân loại hydrogen từ điện hạt nhân đến năm 2028.