VIỆT NAM: HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ ĐIỆN VÀ CHIẾN LƯỢC FDI TRONG CHUYỂN ĐỔI XANH ĐẾN 2050

VIỆT NAM: HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ ĐIỆN VÀ CHIẾN LƯỢC FDI TRONG CHUYỂN ĐỔI XANH ĐẾN 2050

22/04/2026
Lê Ngọc Ánh Minh – Chủ tịch điều hành Pacific Group, Chủ tịch CLB Hydrogen Việt Nam ASEAN

Việt Nam đang ở giai đoạn tăng trưởng nhanh cả về công suất điện và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, vấn đề chiến lược không chỉ là “có bao nhiêu điện”, mà là “mỗi đơn vị điện tạo ra bao nhiêu giá trị kinh tế”.

1. Hiệu quả điện – GDP: khoảng cách với ASEAN và các nền kinh tế tiên tiến

Theo tổng hợp so sánh khu vực, Việt Nam hiện có cường độ điện trên GDP (electricity intensity) cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Nhóm ASEAN:

• Việt Nam tiêu thụ điện để tạo ra 1 USD GDP cao hơn:
  • Indonesia: khoảng 2,5–3 lần
  • Philippines: khoảng 2–2,5 lần
  • Thái Lan: khoảng 1,8–2 lần
  • Malaysia: khoảng 1,5–2 lần

Điều này cho thấy nền kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào các ngành thâm dụng năng lượng và giá trị gia tăng trung bình – thấp.

Ông Lê Ngọc Ánh Minh nêu ý kiến tại một diễn đàn về năng lượng tái tạo do Diễn Đàn Doanh Nghiệp và EVNHCM tổ chức ngày 25/9/2025 tại Trụ sở EVN HCM

2. So sánh với các nền kinh tế tiên tiến (benchmark công nghệ)

Để nhìn rõ hơn về chất lượng sử dụng điện, cần so sánh với các nền kinh tế có cấu trúc công nghiệp tiên tiến hơn trong khu vực châu Á.

Đài Loan

• Trung tâm bán dẫn toàn cầu (TSMC là hạt nhân)
• GDP per capita khoảng 32.000–34.000 USD
• Điện tập trung vào:
  • chip bán dẫn
  • điện tử chính xác
• Hiệu quả điện cao nhờ giá trị gia tăng cực lớn trên mỗi kWh trong ngành semiconductor

Điểm cốt lõi:
Điện không đi vào sản xuất hàng hóa đại trà, mà đi vào “giá trị siêu cao trên mỗi đơn vị điện”.

Singapore

• GDP per capita khoảng 80.000 USD+
• Không có công nghiệp nặng tiêu thụ điện lớn
• Điện chủ yếu phục vụ:
  • dịch vụ tài chính
  • logistics toàn cầu
  • data center
  • công nghệ cao

Đặc điểm:

• Tổng tiêu thụ điện không lớn
• Nhưng GDP tạo ra trên mỗi kWh rất cao

Mô hình:

“low energy volume – ultra high value economy”

Hàn Quốc

• GDP per capita khoảng 33.000–35.000 USD
• Cơ cấu công nghiệp:
  • bán dẫn (Samsung, SK Hynix)
  • ô tô (Hyundai, Kia)
  • hóa chất và vật liệu cao cấp

Điểm quan trọng:

• Điện được “neo” vào chuỗi công nghiệp công nghệ cao
• Giá trị xuất khẩu trên mỗi đơn vị điện cao hơn nhiều nền kinh tế sản xuất gia công

3. So sánh cấu trúc: Việt Nam vs nhóm tiên tiến

4. Rủi ro chiến lược của Việt Nam

Nếu tiếp tục thu hút FDI theo mô hình:

• tiêu thụ điện lớn
• giá trị gia tăng trung bình thấp

Việt Nam sẽ đối mặt với 3 vấn đề:

1. Áp lực đầu tư điện tăng nhanh
   • CAPEX nguồn phát + lưới điện tăng mạnh đến 2050
2. Hiệu quả kinh tế trên mỗi kWh thấp
   • tăng trưởng điện nhanh hơn tăng trưởng năng suất
3. Khóa cấu trúc FDI giá trị thấp
   • khó chuyển sang công nghệ cao nếu không tái cấu trúc dòng vốn

5. Bài học từ các nền kinh tế tiên tiến

Ba mô hình thành công có thể rút ra:

• Singapore: giảm phụ thuộc vào công nghiệp tiêu thụ điện, chuyển sang dịch vụ và công nghệ
• Đài Loan: “neo điện” vào ngành bán dẫn – giá trị cực cao
• Hàn Quốc: phát triển chuỗi công nghiệp công nghệ cao tích hợp toàn bộ giá trị

Điểm chung:

Không tối ưu “sản lượng điện”, mà tối ưu “giá trị tạo ra trên mỗi đơn vị điện”

6. Hàm ý chính sách cho Việt Nam đến 2050

(1) Chuyển từ “FDI theo công suất điện” sang “FDI theo hiệu suất điện”

• Đánh giá dự án theo GDP/MWh

(2) Thiết lập phân loại FDI bắt buộc

• Nhóm ưu tiên: semiconductor, AI, hydrogen, data center
• Nhóm hạn chế mở rộng: công nghiệp thâm dụng điện giá trị thấp

(3) Gắn quy hoạch điện với chiến lược công nghiệp

• Không quy hoạch điện tách rời công nghiệp
• Điện phải phục vụ cấu trúc GDP mục tiêu

(4) Xây dựng “Electricity Productivity Index”

• GDP tạo ra / MWh tiêu thụ
• Là tiêu chí quốc gia trong thẩm định đầu tư

7. Kết luận chiến lược

Việt Nam đang đứng trước một lựa chọn mang tính cấu trúc:

• Nếu tiếp tục phát triển điện như “hạ tầng phục vụ mọi FDI”
  → rủi ro tăng trưởng tiêu thụ điện nhưng không tăng tương xứng giá trị kinh tế
• Nếu chuyển sang mô hình “điện phục vụ ngành giá trị cao”
  → điện trở thành đòn bẩy nâng cấp nền kinh tế

Câu hỏi chiến lược không còn là: Việt Nam cần bao nhiêu điện? mà là: Việt Nam muốn trở thành nền kinh tế có bao nhiêu giá trị tạo ra trên mỗi đơn vị điện năng vào năm 2050?