Việt Nam vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon từ cuối tháng 6/2026: Cú hích tài chính cho ngành hydro xanh

Việt Nam vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon từ cuối tháng 6/2026: Cú hích tài chính cho ngành hydro xanh

Annie Nguyễn – 23/06/2026

Cuối tháng 6 năm 2026, Việt Nam sẽ chính thức khai trương và vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước, đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong quá trình xây dựng thị trường carbon quốc gia. Sự kiện này không chỉ mở ra cánh cửa tham gia vào thị trường carbon toàn cầu dự báo đạt quy mô 24 tỷ USD vào năm 2030, mà còn tạo ra một cú hích tài chính quan trọng cho ngành công nghiệp hydro xanh non trẻ của Việt Nam.

Khung pháp lý hoàn chỉnh cho thị trường carbon

Ngày 19/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước, tạo khung pháp lý đầy đủ cho việc tổ chức và vận hành thị trường. Theo đó, hàng hóa giao dịch trên sàn gồm hai loại chính: hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Mỗi tín chỉ carbon tương ứng với việc giảm hoặc hấp thụ một tấn CO₂ hoặc lượng khí nhà kính tương đương.

Vào ngày 19/5/2026, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon chính thức có hiệu lực, lần đầu tiên xây dựng khung pháp lý cho việc trao đổi tín chỉ carbon với quốc tế.

Cơ chế đặc biệt cho hydro xanh – được bán tới 90% tín chỉ carbon

Điểm đặc biệt quan trọng đối với ngành hydro là các dự án ứng dụng công nghệ mới, chi phí cao, chưa hoặc ít được triển khai tại Việt Nam như sản xuất hydrogen xanh có thể được chuyển giao tới 90% tín chỉ carbon tạo ra. Trong khi đó, các hoạt động giảm phát thải đã phổ biến trong nước chỉ được phép chuyển giao tối đa 50%.

Cơ chế này nhằm tạo sức hút với các nhà đầu tư quốc tế trong các lĩnh vực đòi hỏi công nghệ tiên tiến và vốn lớn, giúp tăng khả năng thu hồi vốn và khuyến khích triển khai các dự án giảm phát thải quy mô lớn. Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chấp thuận việc chuyển giao các tín chỉ này, và toàn bộ giao dịch sẽ được ghi nhận trên hệ thống đăng ký quốc gia để đảm bảo minh bạch.

Tác động tài chính đến dự án hydro xanh: Con số định lượng

Sàn giao dịch carbon chuyển đổi mô hình kinh doanh của ngành hydro từ nguồn thu đơn lẻ sang mô hình song nguồn thu (hydrogen + carbon credit). Để hình dung rõ hơn tác động này, hãy xem xét một dự án hydro xanh điển hình:

• Công suất dự án: 100 MW (tương đương nhà máy điện phân của Salzgitter tại Đức)

• Sản lượng hydro hàng năm: khoảng 9.000 tấn

• Lượng CO₂ giảm phát thải ước tính: mỗi kg hydro xanh thay thế hydro xám giúp giảm khoảng 9-10 kg CO₂. Với 9.000 tấn hydro/năm, lượng giảm phát thải đạt 81.000 – 90.000 tấn CO₂/năm.

• Số tín chỉ carbon tạo ra: 81.000 – 90.000 tín chỉ/năm

• Tỷ lệ được phép chuyển nhượng theo Nghị định 112: 90%

• Số tín chỉ có thể bán: 72.900 – 81.000 tín chỉ/năm

Với mức giá tham khảo 5 – 15 USD/tín chỉ, doanh thu tiềm năng từ bán tín chỉ carbon của một dự án 100 MW dao động:

(Đây là ước tính dựa trên dữ liệu tham khảo và điều kiện thị trường hiện tại; con số thực tế phụ thuộc vào phương pháp luận tạo tín chỉ, giá carbon và thỏa thuận giữa các bên.)

Nguồn thu này có thể bù đắp một phần đáng kể chi phí sản xuất hydro xanh vốn còn cao so với hydro xám, giúp cải thiện sức hấp dẫn tài chính (bankability) của dự án và thúc đẩy các Quyết định Đầu tư Cuối cùng (FID).

Giai đoạn đầu: 110 cơ sở phát thải lớn tham gia

Trong giai đoạn thí điểm, hạn ngạch phát thải sẽ được phân bổ cho 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Các doanh nghiệp phát thải thấp hơn mức được cấp có thể chuyển nhượng phần hạn ngạch còn dư, trong khi doanh nghiệp phát thải vượt ngưỡng phải mua bù. Cơ chế này biến nghĩa vụ giảm phát thải thành cơ hội tài chính, tạo động lực kinh tế cho hoạt động cắt giảm phát thải khí nhà kính.

Tương lai của ngành hydro Việt Nam

Sàn giao dịch carbon trong nước, phối hợp với Nghị định 112/2026/NĐ-CP, đang đặt ngành hydro Việt Nam vào vị thế có thể huy động nguồn vốn tài chính mới từ thị trường carbon, cải thiện sức hấp dẫn tài chính và thu hút đầu tư quốc tế. Các dự án hydro xanh tại Việt Nam sẽ không còn đơn thuần là dự án năng lượng, mà trở thành mô hình tài chính lai ghép năng lượng – carbon.

Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các điều kiện cần thiết để đưa thị trường carbon trong nước vào hoạt động, dự kiến vận hành chính thức trên phạm vi toàn quốc từ năm 2029. Sàn giao dịch carbon được xây dựng nhằm tạo môi trường mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon giữa các tổ chức, doanh nghiệp, tạo nền tảng thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Những nhà phát triển dự án có khả năng xây dựng các dự án tích hợp carbon một cách bài bản ngay từ giai đoạn đầu sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ cơ chế thị trường đầy tiềm năng này.

Nguồn: Nghị định số 29/2026/NĐ-CP; Nghị định số 112/2026/NĐ-CP; Báo VnExpress; Báo Tuổi Trẻ; Tạp chí Kinh tế Tài chính; tháng 6 năm 2026.