Vai trò của amoniac trong sản xuất phân bón và nhu cầu cho ngành phân bón tại Việt Nam
Ngày 9 tháng 7 năm 2026 | Ban Thư ký VAHC
Ngoài ngành khai thác khoáng sản và sản xuất thực phẩm, amoniac (NH₃) là nguyên liệu đầu vào không thể thiếu trong sản xuất phân bón – ngành tiêu thụ amoniac lớn nhất tại Việt Nam. Bài viết này phân tích vai trò của amoniac trong sản xuất phân bón và ước tính nhu cầu amoniac cho ngành này, từ đó đánh giá tiềm năng chuyển đổi sang amoniac xanh trong chiến lược hydro quốc gia.
1. Vai trò của amoniac trong sản xuất phân bón
Amoniac là nguyên liệu đầu vào chính để sản xuất các loại phân bón nitơ, đặc biệt là urê (CO(NH₂)₂), amoni nitrat (NH₄NO₃), DAP (diamoni photphat) và NPK .
Quy trình sản xuất phân bón cơ bản:
-
Urê: Amoniac phản ứng với CO₂ ở áp suất và nhiệt độ cao tạo thành urê theo phản ứng: 2NH₃ + CO₂ → CO(NH₂)₂ + H₂O.
-
Amoni nitrat: Amoniac trung hòa với axit nitric tạo thành NH₄NO₃, được sử dụng trực tiếp làm phân bón hoặc làm nguyên liệu sản xuất thuốc nổ.
-
DAP: Amoniac phản ứng với axit photphoric tạo thành (NH₄)₂HPO₄.
Khí tự nhiên là đầu vào chủ yếu để sản xuất amoniac . Việt Nam hiện có 4 nhà máy sản xuất đạm urê lớn với công suất khoảng 2,6 triệu tấn/năm .
2. Quy mô sản xuất phân bón và nhu cầu amoniac tại Việt Nam
2.1. Sản xuất urê
| Nhà máy | Công suất (triệu tấn urê/năm) |
|---|---|
| Đạm Phú Mỹ | ~0,8 |
| Đạm Cà Mau | ~0,8 |
| Đạm Hà Bắc | ~0,5 |
| Đạm Ninh Bình | ~0,5 |
| Tổng | ~2,6 |
9 tháng đầu năm 2025, Đạm Phú Mỹ đã sản xuất hơn 682.000 tấn urê . Nhu cầu urê nội địa khoảng 1,8 triệu tấn/năm, phần còn lại xuất khẩu .
2.2. Nhu cầu amoniac cho sản xuất phân bón
Tổng nhu cầu amoniac của ngành phân bón Việt Nam ước tính như sau:
| Phân bón | Sản lượng (triệu tấn/năm) | NH₃ tiêu thụ (triệu tấn/năm) |
|---|---|---|
| Urê | 2,6 | 1,3 – 1,5 |
| DAP/NPK | 0,3 – 0,5 | 0,2 – 0,3 |
| Amoni nitrat (phân bón) | 0,2 – 0,3 | 0,1 – 0,2 |
| Tổng | 3,1 – 3,4 | 1,6 – 2,0 |
Ngoài ra, mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng 9 – 10,5 triệu tấn phân bón vô cơ, trong đó phân đạm chiếm tỷ trọng lớn nhất . Tổng nhu cầu amoniac cho ngành phân bón vào khoảng 2,0 – 2,6 triệu tấn NH₃/năm .
3. Nhu cầu amoniac nhập khẩu và sản xuất trong nước
Năm 2022, thị trường amoniac Việt Nam đạt 891 triệu USD, với lượng tiêu thụ khoảng 1,5 triệu tấn . Năm 2024, Việt Nam nhập khẩu khoảng 111.358 tấn amoniac khan với trị giá 73,6 triệu USD, chủ yếu từ Indonesia và Trung Quốc .
Để chủ động nguồn cung, TKV đang đầu tư nhà máy amoniac công suất 90.000 tấn/năm tại Hưng Yên, đáp ứng nhu cầu cho nhà máy amoni nitrat Thái Bình .
4. Tổng hợp nhu cầu amoniac và tiềm năng chuyển đổi sang amoniac xanh
| Ngành | NH₃ ước tính (triệu tấn/năm) | H₂ quy đổi (triệu tấn/năm) |
|---|---|---|
| Phân bón | 2,0 – 2,6 | 0,35 – 0,46 |
| Công nghiệp hóa chất | 0,3 – 0,4 | 0,05 – 0,07 |
| Khai khoáng (thuốc nổ) | 0,08 – 0,09 | 0,014 – 0,016 |
| Tổng | ~2,4 – 3,1 | ~0,42 – 0,55 |
Nguồn cầu amoniac xanh dự báo:
| Mốc thời gian | Tỷ lệ amoniac xanh | Lượng amoniac xanh (triệu tấn/năm) | Điện phân công suất (GW) |
|---|---|---|---|
| 2025 | ~5% | ~0,15 | 0,18 |
| 2035 | 20-25% | ~0,8 | ~1,0 |
| 2045 | 50-60% | 2,5 – 3,0 | 3,0 – 3,5 |
Để sản xuất 1 tấn amoniac xanh cần khoảng 9,5 MWh điện từ nguồn tái tạo . Đến năm 2045, nếu 50-60% nhu cầu amoniac được chuyển sang amoniac xanh, Việt Nam sẽ cần công suất điện phân khoảng 3,0 – 3,5 GW .
5. Hàm ý cho chiến lược hydro sạch quốc gia
-
Quy mô khổng lồ: Ngành phân bón chiếm 80-85% tổng nhu cầu amoniac của Việt Nam, với mức tiêu thụ 2,0 – 2,6 triệu tấn NH₃/năm. Đây là thị trường tiêu thụ hydro sạch tiềm năng khoảng 0,35 – 0,46 triệu tấn H₂/năm.
-
Thị trường ổn định và tăng trưởng: Nhu cầu phân bón liên tục tăng trưởng theo ngành nông nghiệp . Dự báo thị trường amoniac Việt Nam có CAGR khoảng 9,2% giai đoạn 2025-2035, đạt 6,99 tỷ USD vào 2035 .
-
Cơ hội thay thế nhập khẩu: Việt Nam hiện phụ thuộc một phần vào amoniac nhập khẩu . Chuyển đổi sang amoniac xanh nội địa sẽ giảm phụ thuộc nhập khẩu, tăng an ninh năng lượng và giảm phát thải.
-
Đề xuất lồng ghép: Bổ sung ngành phân bón là ngành tiêu thụ amoniac ưu tiên số một trong Lộ trình triển khai Chiến lược hydro quốc gia, với lộ trình chuyển đổi:
-
2030: 5-10% amoniac xanh trong sản xuất phân bón
-
2040: 30-40% amoniac xanh
-
2050: 50-60% amoniac xanh
-
-
Kết hợp với Quy hoạch điện VIII: Sử dụng điện tái tạo dư thừa từ các khu vực có tiềm năng năng lượng mặt trời và gió (miền Trung, Tây Nguyên, Nam Bộ) để sản xuất hydro xanh, phục vụ sản xuất amoniac tại các nhà máy phân bón hiện hữu (Phú Mỹ, Cà Mau, Hà Bắc, Ninh Bình) và các dự án mới.
6. Kết luận
Nhu cầu amoniac cho sản xuất phân bón tại Việt Nam hiện khoảng 2,0 – 2,6 triệu tấn NH₃/năm, chiếm hơn 80% tổng nhu cầu amoniac quốc gia. Đây là thị trường có quy mô lớn nhất và ổn định nhất, xứng đáng được đặt làm ưu tiên số một trong Lộ trình triển khai Chiến lược hydro quốc gia. Việc chuyển đổi sang amoniac xanh cho ngành phân bón sẽ tạo động lực quan trọng nhất cho chuỗi cung ứng hydro sạch, góp phần hiện thực hóa mục tiêu Net Zero 2050 và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu.
