Từ không khí đến methanol xanh: Cuộc đua dẫn đầu toàn cầu của Trung Quốc trong nhiên liệu hàng hải bền vững
Ngày 25 tháng 6 năm 2026 | Annie Nguyễn
Trung Quốc – Từ những cánh đồng ngô tại Cát Lâm đến sa mạc Nội Mông, một cuộc cách mạng năng lượng đang âm thầm diễn ra. Trung Quốc đang tận dụng năng lượng tái tạo và khí CO₂ bị bắt giữ để sản xuất methanol xanh – loại nhiên liệu được kỳ vọng sẽ thay đổi cục diện ngành vận tải biển toàn cầu.
Từ "ánh nắng lỏng" đến nhiên liệu xanh
Tại thành phố Ordos, tỉnh Nội Mông, dự án "Ánh nắng lỏng" (Liquid Sunshine) đầu tiên trên thế giới đang được xây dựng với tổng mức đầu tư 4,9 tỷ nhân dân tệ (khoảng 702,5 triệu USD). Dự án sử dụng hệ thống điện mặt trời 400 MW và điện gió 225 MW để sản xuất hydro xanh, sau đó kết hợp với CO₂ thu hồi từ các nhà máy hóa chất hiện hữu để tổng hợp thành methanol. Khi hoàn thành, cơ sở này sẽ sản xuất 21.000 tấn hydro xanh và 100.000 tấn methanol mỗi năm, đồng thời giảm khoảng 500.000 tấn phát thải CO₂ hàng năm. Mục tiêu là bắt đầu vận hành thử vào tháng 4 hoặc tháng 5 năm 2026 và sản xuất methanol đạt chuẩn vào ngày 30 tháng 9 năm 2026.
Công nghệ này không chỉ là bước đột phá kỹ thuật mà còn là nền tảng cho chiến lược khử carbon của Trung Quốc trong lĩnh vực công nghiệp nặng.
Chính sách "cú hích" mang tính bước ngoặt
Tháng 10 năm 2025, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) Trung Quốc đã âm thầm ban hành "Phương pháp Quản lý Ngân sách Nhà nước cho Dự án Khử Carbon" – lần đầu tiên phân bổ quỹ nhà nước cho methanol xanh, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), CCUS và cải tạo hóa chất từ than. Động thái này được coi là tín hiệu rõ ràng cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng đầu tư mạnh vào hóa chất xanh và nhiên liệu tái tạo.
Methanol xanh được ưu đãi trợ cấp nhà nước lên tới 20% chi phí vốn – một "lời cảnh tỉnh" đối với châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và các nền kinh tế khác về việc tập trung vào nhiên liệu tái tạo như một thành phần quan trọng của quá trình chuyển đổi bền vững.
Bước ngoặt lớn hơn đến vào tháng 3 năm 2026, khi "nhiên liệu xanh" lần đầu tiên được đưa vào Báo cáo Công tác Chính phủ Trung Quốc. Thủ tướng Lý Cường đã nêu rõ nhiệm vụ thiết lập quỹ chuyển đổi carbon thấp quốc gia và phát triển các động lực tăng trưởng mới như hydro và nhiên liệu xanh. Điều này chính thức nâng tầm phát triển nhiên liệu xanh lên cấp chiến lược quốc gia.
Quy mô tham vọng – thực tế trái ngược
Theo Cục Năng lượng Quốc gia (NEA), công suất sản xuất hydro xanh của Trung Quốc đã vượt 265.000 tấn mỗi năm vào năm 2025, với các ứng dụng liên tục mở rộng sang methanol xanh, biodiesel và amoniac xanh.
Về methanol xanh, các con số cho thấy một bức tranh đầy nghịch lý. Theo dữ liệu từ GENA Solutions, công suất methanol tái tạo và carbon thấp toàn cầu đạt 61,6 triệu tấn vào năm 2031, trải dài trên 282 dự án. Trung Quốc chiếm hơn 31 triệu tấn trong tổng số này và hiện có hơn 3 triệu tấn công suất methanol sinh học và methanol điện phân đang được xây dựng.
Tuy nhiên, theo số liệu từ các chuyên gia trong nước, Trung Quốc có 120 doanh nghiệp methanol mới với tổng công suất dự kiến 38 triệu tấn, chiếm hơn 80% công suất toàn cầu. Nhưng đến tháng 5 năm 2026, công suất sản xuất ổn định chưa đến 2%, hầu hết các nhà máy đều ngừng hoạt động, tỷ lệ vận hành nhiều tháng dưới 5%. Năm 2025, tổng lượng methanol xanh xuất khẩu và tiếp nhiên liệu của Trung Quốc chưa đến 50.000 tấn.
Bốn rào cản của "kế hoạch lớn – thực hiện nhỏ"
Sự khác biệt giữa tham vọng và hiện thực bắt nguồn từ bốn thách thức chính:
-
Kinh tế: Chi phí methanol xanh cao gấp 2,5-4 lần methanol truyền thống. Trung Quốc thiếu hệ thống thuế carbon trong nước khiến khoản phí bảo hiểm xanh không có người chi trả, và nhu cầu phụ thuộc nặng nề vào châu Âu.
-
Công nghệ: Khí hóa sinh khối dễ tắc nghẽn, hiệu suất thu hồi carbon thấp, hệ thống thu gom nguyên liệu chưa hình thành, công suất mỗi nhà máy nhỏ hơn nhiều so với methanol truyền thống.
-
Tiêu chuẩn và chứng nhận: Trung Quốc thiếu hệ thống chứng nhận trong nước. Các dự án phụ thuộc vào chứng nhận ISCC EU khắt khe, đòi hỏi thời gian và chi phí bổ sung lớn.
-
Nguyên liệu: Nguyên liệu sinh khối (như rơm rạ) bị hạn chế bởi các chính sách bảo vệ đất đen, tỷ lệ sử dụng công nghiệp chỉ đạt 30-40%.
Tàu methanol – cơn sốt toàn cầu
Bất chấp những khó khăn về sản xuất, nhu cầu từ ngành vận tải biển đang bùng nổ. Quý I năm 2026, thị phần đơn đặt hàng tàu xanh mới của Trung Quốc đạt 80,2% toàn cầu. Số lượng tàu chạy bằng methanol động cơ đang đặt hàng trên toàn cầu đã vượt 400 chiếc. Doanh số bán xe tải hạng nặng chạy methanol tăng hơn 300% so với cùng kỳ năm trước chỉ trong một tháng.
Ủy ban Châu Âu đã chính thức đưa ngành vận tải biển vào Hệ thống Giao dịch Khí thải (EU ETS) từ ngày 1 tháng 1 năm 2024. Mỗi tấn nhiên liệu hóa thạch đốt trên hành trình đến châu Âu đều phải trả tiền cho lượng carbon phát thải. Trong khi đó, methanol xanh có thể giảm hơn 90% lượng phát thải carbon trong vòng đời và hầu như không tạo ra oxit lưu huỳnh.
Mặc dù chi phí nhiên liệu methanol xanh cao gấp 3-4 lần nhiên liệu truyền thống, nhưng sau khi tính đến các khoản giảm thuế carbon, chi phí thực tế trên mỗi hải lý chỉ từ 100-200 USD, thấp hơn đáng kể so với 600-700 USD của nhiên liệu truyền thống.
Triển vọng 2026: Năm bản lề
Năm 2026 được coi là năm quan trọng nhất để Trung Quốc chuyển đổi từ quy hoạch sang sản xuất thực tế. Các dự án thí điểm "đội tuyển quốc gia" đang bước vào giai đoạn nước rút cuối cùng. Quỹ đổi mới sáng tạo và Ngân hàng Hydro Châu Âu đang thúc đẩy nhu cầu, trong khi quy định mới của IMO dự kiến sẽ được thảo luận vào tháng 11 năm 2026.
Áp lực kép từ chính sách trong nước và quy định quốc tế đang buộc ngành công nghiệp phải giải quyết các nút thắt về chi phí, công nghệ và chứng nhận. Nếu thành công, Trung Quốc sẽ không chỉ là nhà sản xuất methanol xanh lớn nhất thế giới mà còn định hình lại toàn bộ chuỗi cung ứng nhiên liệu hàng hải toàn cầu.
