Từ khủng hoảng năng lượng đến điện khí hóa sưởi ấm: Bốn trụ cột chính sách của EU – Bài học cho Nhật Bản và thế giới

Ngày 26 tháng 6 năm 2026 | Annie Nguyễn

Trong bối cảnh biến động giá năng lượng và bất ổn nguồn cung gần đây, điện khí hóa đang ngày càng trở thành tâm điểm của chính sách năng lượng quốc tế. Trước thềm COP31, Thổ Nhĩ Kỳ – nước chủ tịch – đã công bố mục tiêu "35% vào năm 2035", nhằm nâng tỷ lệ điện trong tổng nhu cầu năng lượng cuối cùng toàn cầu từ khoảng 20% hiện nay lên 35% vào năm 2035.

Tại EU, lĩnh vực sưởi ấm và làm mát đã trở thành một khu vực chính sách chiến lược, nơi nhu cầu năng lượng, an ninh năng lượng, chi phí năng lượng và chính sách khí hậu giao thoa. Bài phân tích của Viện Năng lượng Tái tạo (Renewable Energy Institute) đã chỉ ra bốn trụ cột chính sách liên kết chặt chẽ với nhau: hiệu quả năng lượng, khử carbon, an ninh năng lượng và tích hợp hệ thống năng lượng.

1. Hiệu quả năng lượng – Giảm nhu cầu và chi phí

Trụ cột đầu tiên là hiệu quả năng lượng, vừa là cách giảm hóa đơn tiền điện, vừa là nguyên tắc cốt lõi để hạ thấp nhu cầu năng lượng, tăng cường an ninh và giảm quy mô đầu tư cần thiết cho quá trình khử carbon. Chỉ thị Hiệu quả Năng lượng sửa đổi năm 2023 đặt mục tiêu ràng buộc giảm tiêu thụ năng lượng cuối cùng của EU xuống 11,7% vào năm 2030 so với kịch bản tham chiếu năm 2020. Máy bơm nhiệt (heat pumps) đóng vai trò then chốt, với hiệu suất gấp 3-5 lần so với nồi hơi khí đốt. Việc thay thế 30 triệu nồi hơi dầu và khí đốt vào năm 2030 có thể giúp giảm 36% tiêu thụ khí đốt và dầu trong các tòa nhà, đồng thời giảm 28% lượng khí thải CO₂.

2. Khử carbon – Từ nồi hơi hóa thạch đến tòa nhà không phát thải

Trụ cột thứ hai là khử carbon. Chỉ thị Hiệu suất Năng lượng của Tòa nhà (EPBD) sửa đổi đặt tiêu chuẩn "Tòa nhà Không phát thải" (ZEB) cho các công trình mới, áp dụng từ ngày 1/1/2028 đối với tòa nhà công cộng và từ 1/1/2030 cho tất cả các tòa nhà mới. Chỉ thị cũng yêu cầu các quốc gia thành viên loại bỏ các ưu đãi tài chính cho nồi hơi hóa thạch độc lập mới từ năm 2025. Chỉ thị Năng lượng Tái tạo sửa đổi năm 2023 nâng mục tiêu ràng buộc lên ít nhất 42,5% vào năm 2030.

3. An ninh năng lượng – Giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu

Trụ cột thứ ba và ngày càng quan trọng là an ninh năng lượng. Các tòa nhà chiếm khoảng 40% mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng của EU và khoảng một nửa lượng khí đốt tiêu thụ. Trong lĩnh vực hộ gia đình, khoảng 80% mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng liên quan đến sưởi ấm, làm mát và nước nóng. Trong 52 ngày đầu của cuộc khủng hoảng Trung Đông bắt đầu từ tháng 3/2026, Ủy ban châu Âu ước tính EU đã chi thêm 24 tỷ euro cho nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch – mức chi thực tế khoảng 75 tỷ euro, gấp 1,47 lần so với mức trước khủng hoảng (51 tỷ euro).

Để ứng phó, EU đã công bố REPowerEU (2022) và AccelerateEU (2026). REPowerEU đặt mục tiêu bổ sung 10 triệu máy bơm nhiệt vào năm 2027. AccelerateEU, được công bố vào tháng 4/2026, tập trung vào năm lĩnh vực hành động, bao gồm mở rộng năng lượng sản xuất trong nước và tăng cường đầu tư cho chuyển đổi năng lượng.

4. Tích hợp hệ thống năng lượng – Tòa nhà như một phần của hệ thống điện tái tạo

Trụ cột thứ tư là tích hợp hệ thống năng lượng. Chiến lược Tích hợp Hệ thống Năng lượng của Ủy ban châu Âu xác định điện khí hóa trực tiếp là con đường then chốt để khử carbon các lĩnh vực sử dụng cuối. Năm 2024, năng lượng tái tạo chiếm 47,5% tổng điện năng tiêu thụ của EU, trong khi điện mới chỉ chiếm 23% mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng. Kế hoạch Hành động Điện khí hóa dự kiến công bố vào tháng 7/2026 sẽ thúc đẩy quá trình điện khí hóa hiệu quả về chi phí trong các tòa nhà, giao thông và công nghiệp. Làm mát cũng ngày càng được chú trọng khi mùa hè nóng hơn và các đợt sóng nhiệt diễn ra thường xuyên hơn.

Bài học cho Nhật Bản và thế giới

Năm 2024, tỷ lệ tự cung tự cấp năng lượng của Nhật Bản đạt mức cao nhất kể từ sau thảm họa động đất Đông Nhật Bản năm 2011, nhưng vẫn chỉ ở mức 16,4%. Nhật Bản có nền tảng công nghiệp mạnh về máy bơm nhiệt, điều hòa không khí và máy nén, nhưng lĩnh vực sưởi ấm vẫn nhận được ít sự quan tâm từ chính sách. Kinh nghiệm của EU cho thấy khủng hoảng năng lượng có thể trở thành chất xúc tác thúc đẩy chính sách điện khí hóa, và nhiệt, điện, tòa nhà cùng chính sách công nghiệp cần được xem xét một cách tổng thể.

Nguồn: Renewable Energy Institute – "The Overlooked Energy Transition: Electrification of the Heating Sector" #1, 23 June 2026