Trung Á tăng tốc hợp tác năng lượng: Kazakhstan, Kyrgyzstan và Uzbekistan xây thủy điện 2GW Kambarata HPP-1
02/05/2026
Annie Nguyễn
Ông Gwee Chia Hong Vincent, chuyên gia chuyển dịch năng lượng khu vực, nhận định Trung Á đang bước vào giai đoạn hợp tác mới khi Kazakhstan, Kyrgyzstan và Uzbekistan thúc đẩy xây dựng chung dự án Kambarata HPP-1 – nhà máy thủy điện lớn trên sông Naryn tại Kyrgyzstan.
Dự án dự kiến có công suất gần 2 GW, đủ cung cấp điện sạch cho khoảng 1,5 triệu hộ gia đình, đồng thời giúp cân bằng mối liên kết chiến lược giữa năng lượng – nước – phát triển kinh tế trong khu vực.
Vì sao dự án này quan trọng?
Trung Á từ lâu đối mặt bài toán:
- quốc gia thượng nguồn giàu thủy điện nhưng thiếu vốn
- quốc gia hạ nguồn cần nước tưới và điện ổn định
- hệ thống năng lượng phân mảnh từ thời hậu Liên Xô
- nhu cầu điện tăng nhanh do công nghiệp hóa
Kambarata HPP-1 được xem là dự án biểu tượng cho hợp tác thay vì cạnh tranh tài nguyên.
Xu hướng năng lượng đa dạng hóa toàn khu vực
Ngoài thủy điện, các nước Trung Á đang mở rộng sang nhiều nguồn khác:
Kazakhstan
- phát triển 3 nhà máy điện hạt nhân
- tận dụng vị thế nước xuất khẩu uranium lớn hàng đầu thế giới
- tăng điện nền dài hạn
Uzbekistan
- mục tiêu trên 50% năng lượng tái tạo vào năm 2035
- tăng mạnh điện mặt trời
- điện gió
- điện từ rác
Tajikistan
- đã có khoảng 98% điện từ nguồn tái tạo, chủ yếu thủy điện
Biến đổi khí hậu thúc đẩy hợp tác
Khu vực Trung Á chịu áp lực lớn từ:
- nhiệt độ tăng
- băng hà tan nhanh
- rủi ro thiếu nước
- nhu cầu điều phối dòng sông xuyên biên giới
Do đó, năng lượng giờ gắn trực tiếp với an ninh nguồn nước.
Ý nghĩa địa chính trị
Nếu hợp tác thành công, Trung Á có thể:
- giảm phụ thuộc nhập khẩu điện/nhiên liệu
- trở thành hành lang năng lượng mới Á-Âu
- thu hút vốn từ Trung Quốc, Gulf, châu Âu
- xây dựng chủ quyền năng lượng khu vực
Góc nhìn cho Việt Nam
Bài học đáng chú ý:
- tài nguyên xuyên biên giới cần hợp tác khu vực
- điện sạch và nước phải quy hoạch cùng nhau
- liên kết lưới điện ASEAN ngày càng quan trọng
Kết luận
Kambarata HPP-1 không chỉ là dự án thủy điện. Đây là dấu hiệu Trung Á đang tái thiết kiến trúc năng lượng mới dựa trên hợp tác, đa dạng hóa và khả năng chống chịu khí hậu.
