TỔNG HỢP TÌNH HÌNH ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐIỆN RÁC TẠI VIỆT NAM: TỪ PHÁP LÝ ĐẾN THỰC TẾ DỰ ÁN

TỔNG HỢP TÌNH HÌNH ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐIỆN RÁC TẠI VIỆT NAM: TỪ PHÁP LÝ ĐẾN THỰC TẾ DỰ ÁN

Ngày 17 tháng 7 năm 2026
Annie Nguyễn

1. BỐI CẢNH VÀ SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN ĐIỆN RÁC

Đốt rác phát điện (ĐRPĐ) hay còn gọi là điện rác (Waste-to-Energy - WTE) là quá trình xử lý chuyển hóa rác thải hữu cơ thành năng lượng dưới dạng điện và/hoặc nhiệt bằng phương pháp đốt cháy, được xem là một trong những công nghệ tái chế thu hồi năng lượng quan trọng . Tại Việt Nam, phát triển điện rác được coi là một trong những biện pháp chiến lược nhằm:

• Đảm bảo an ninh năng lượng: Tận dụng nguồn năng lượng sinh khối từ rác thải, góp phần giải quyết bài toán an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh nguy cơ khủng hoảng năng lượng luôn thường trực .

• Phát triển kinh tế tuần hoàn: ĐRPĐ là một chu trình sản xuất khép kín, biến chất thải thành nguyên liệu đầu vào tạo ra điện năng, giảm tác động tiêu cực đến môi trường và cụ thể hóa các chính sách về kinh tế tuần hoàn .

• Xử lý rác thải và giảm thiểu ô nhiễm môi trường: Khác với đốt rác thủ công, ĐRPĐ được thực hiện nghiêm ngặt tại các nhà máy chuyên dụng theo quy định pháp luật, vừa xử lý rác vừa tạo ra năng lượng, thay thế phương pháp chôn lấp lạc hậu đã gây ô nhiễm nghiêm trọng trong nhiều thập kỷ .

2. KHUNG PHÁP LÝ ĐIỀU CHỈNH ĐIỆN RÁC

Hệ thống pháp luật Việt Nam đã có những quy định điều chỉnh hoạt động ĐRPĐ, tập trung vào các nội dung chính:

2.1. Quy định về Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và Giấy phép môi trường

• Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và Thông tư số 02/2022/TT-TNMT, các dự án ĐRPĐ phải lập báo cáo ĐTM, chỉ rõ các tác động đến môi trường và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường. Báo cáo này là cơ sở để cấp giấy phép môi trường cho dự án .

• Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động tham vấn trong ĐTM còn mang tính hình thức. Nguyên nhân là do nhận thức của người dân về dự án ĐRPĐ còn hạn chế, và chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý của hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM .

2.2. Rào cản về thủ tục đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư

Đây được xem là một trong những rào cản pháp lý lớn nhất đối với các dự án điện rác, theo đánh giá của các chuyên gia tư vấn pháp lý đã tham gia hỗ trợ hàng chục dự án trên thực tế :

• Theo quy định, các dự án điện rác phải trải qua hai thủ tục đấu thầu riêng biệt:

  1. Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất, theo Luật Đầu tư 2020 và Luật Đấu thầu 2023 .

  2. Đấu thầu lựa chọn cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo Điều 78 Luật Bảo vệ môi trường 2020, vốn là thủ tục để lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ sự nghiệp công sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước .

• Thực tiễn bất cập: Nhiều địa phương chưa phân biệt rõ hai thủ tục này, dẫn đến cách hiểu và hướng dẫn không nhất quán, gây khó khăn cho nhà đầu tư. Việc đấu thầu lựa chọn cơ sở xử lý thường chỉ thực hiện được khi nhà máy đã hoàn thành xây dựng, trong khi đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư phải diễn ra trước khi triển khai dự án. Sự chồng chéo này khiến tiến độ dự án bị chậm trễ và kém hiệu quả .

3. THỰC TẾ TRIỂN KHAI CÁC DỰ ÁN ĐIỆN RÁC

3.1. Tình hình triển khai và các dự án tiêu biểu

• Theo Cục Kiểm soát ô nhiễm môi trường, đến cuối năm 2023, cả nước có 15 nhà máy đốt rác phát điện đang được triển khai xây dựng, trong đó đã có 3 nhà máy chính thức phát điện .

• Nhà máy điện rác Sóc Sơn (Hà Nội): Được xem là nhà máy điện rác lớn nhất Việt Nam và lớn thứ hai thế giới . Dự án do Công ty CP Năng lượng Môi trường Thiên Ý Hà Nội (thuộc Tập đoàn Thiên Doanh Trung Quốc) làm chủ đầu tư . Các mốc tiến độ quan trọng đã được ghi nhận:

  • Khởi công tháng 8/2019 .

  • Hòa lưới điện quốc gia tổ máy số 1 vào tháng 7/2022 và vận hành thương mại từ tháng 2/2023 .

  • Đến nay, nhà máy đã xử lý gần 5 triệu tấn rác, phát điện gần 2 tỷ kWh, với công suất xử lý trung bình 5.000 tấn/ngày .

  • Dự án mở rộng (Giai đoạn 2) đã được động thổ ngày 29/4/2026 với tổng mức đầu tư 12.999 tỷ đồng, nhằm xử lý khoảng 10 triệu tấn rác tồn lưu suốt 30 năm. Công suất phát điện dự kiến tăng lên 135 MW và hoàn thành vào quý IV/2027 .

• Các nhà máy điện rác khác:

  • Nhà máy xử lý chất thải rắn Cần Thơ (400 tấn/ngày) .

  • Tại Bắc Ninh có ít nhất 3 nhà máy: Lương Tài (300 tấn/ngày), Thuận Thành (500 tấn/ngày), Quế Võ (500 tấn/ngày) đang trong giai đoạn vận hành thử nghiệm .

  • Nhà máy điện rác Phú Sơn (Thừa Thiên Huế) công suất 600 tấn/ngày .

  • Nhà máy đốt rác phát điện 5MW tại Khu liên hợp xử lý chất thải Bình Dương (BIWASE) khánh thành tháng 1/2024 .

• Nhiều tỉnh, thành khác như Phú Thọ, Đà Nẵng, TP.HCM, Thái Nguyên... cũng đang triển khai các dự án .

3.2. Các rào cản thực tiễn khác

Ngoài vướng mắc về đấu thầu, các dự án điện rác còn đối mặt với:

• Sự chồng chéo và thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật: Giữa Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Bảo vệ môi trường và các luật chuyên ngành tạo ra khoảng trống và xung đột pháp lý, gây khó khăn cho cả nhà đầu tư và cơ quan quản lý địa phương .

• Cơ chế tài chính chưa đủ mạnh: Mặc dù một số địa phương đã có cơ chế đặc thù theo quyết định của Quốc hội, nhưng hiệu quả chưa cao và chưa thể áp dụng rộng rãi . Các dự án PPP như mở rộng nhà máy Sóc Sơn vẫn phải dựa nhiều vào cam kết thanh toán từ nguồn chi thường xuyên của địa phương .

4. GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ

Dựa trên thực trạng pháp lý và triển khai dự án, các chuyên gia đề xuất một số giải pháp tháo gỡ :

• Hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ: Rà soát, sửa đổi các quy định về đấu thầu, đầu tư và môi trường để thống nhất và tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho các dự án điện rác. Cần có hướng dẫn cụ thể để phân biệt và kết nối hai thủ tục đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và lựa chọn cơ sở xử lý CTRSH .

• Nâng cao hiệu quả quản lý môi trường: Cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM và tăng cường tính thực chất của công tác tham vấn cộng đồng đối với các dự án ĐRPĐ .

• Đẩy mạnh cơ chế tài chính và ưu đãi: Xây dựng các cơ chế tài chính đặc thù, lâu dài và bền vững hơn cho các dự án PPP, bao gồm các ưu đãi về thuế, tín dụng và giá điện (giá FIT hoặc cơ chế đấu thầu cạnh tranh). Cần nhân rộng các cơ chế ưu đãi đã có hiệu quả .

Sự phát triển của các nhà máy điện rác, đặc biệt là dự án mở rộng Nhà máy Sóc Sơn, cho thấy xu hướng chuyển đổi từ công nghệ chôn lấp sang đốt rác phát điện là tất yếu, nhưng để thu hút và triển khai hiệu quả nguồn vốn đầu tư, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về pháp lý là vô cùng cấp thiết.

DANH SÁCH DỰ ÁN ĐIỆN RÁC TẠI VIỆT NAM (CẬP NHẬT ĐẾN 7/2026)

1. CÁC DỰ ÁN ĐÃ VẬN HÀNH / ĐANG XÂY DỰNG

Khu vực phía Bắc:

• Nhà máy điện rác Sóc Sơn (Hà Nội):

  • Chủ đầu tư: Công ty CP Năng lượng Môi trường Thiên Ý Hà Nội (thuộc Tập đoàn Thiên Doanh - Trung Quốc)

  • Công suất: 4.000 - 5.000 tấn/ngày

  • Vận hành: Tổ máy số 1 hòa lưới tháng 7/2022, vận hành thương mại từ 2/2023

  • Giai đoạn 2 (động thổ 29/4/2026): Tăng công suất xử lý thêm, nâng tổng công suất phát điện lên 135 MW, dự kiến hoàn thành quý IV/2027

• Nhà máy điện rác Phù Ninh (Phú Thọ):

  • Chủ đầu tư: Tập đoàn Thiên Ý (Trung Quốc)

  • Công suất: 1.000 tấn/ngày

  • Tình trạng: Đang xây dựng 

• Nhà máy điện rác Bỉm Sơn (Thanh Hóa):

  • Chủ đầu tư: Tập đoàn Thiên Ý (Trung Quốc)

  • Công suất: 1.000 tấn/ngày

  • Tình trạng: Đang xây dựng 

• Nhà máy điện rác Hưng Yên:

  • Chủ đầu tư: Tập đoàn Thiên Ý (Trung Quốc)

  • Công suất: 1.600 tấn/ngày

  • Tình trạng: Vừa khởi công 

• Nhà máy điện rác Ninh Bình:

  • Chủ đầu tư: SUS Environment (Trung Quốc)

  • Công suất: 500 tấn/ngày

  • Tình trạng: Đang triển khai 

• Nhà máy điện rác tại Bắc Ninh (3 nhà máy):

  • Các địa điểm: Lương Tài, Thuận Thành, Quế Võ

  • Công suất: 300 - 500 tấn/ngày mỗi nhà máy

  • Tình trạng: Đang trong giai đoạn vận hành thử nghiệm

Khu vực miền Trung:

• Nhà máy điện rác Phú Sơn (Thừa Thiên Huế):

  • Chủ đầu tư: Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB

  • Công suất: 600 tấn/ngày, phát điện 12 MW

  • Tình trạng: Đã vận hành, được đánh giá là nhà máy hiện đại nhất miền Trung 

Khu vực phía Nam:

• Nhà máy điện rác tại TP.HCM (SUS Environment):

  • Chủ đầu tư: SUS Environment (Trung Quốc)

  • Công suất: 2.600 tấn/ngày (giai đoạn đầu)

  • Tình trạng: Đang triển khai 

• Nhà máy đốt rác phát điện BIWASE (Bình Dương):

  • Công suất: 5 MW

  • Tình trạng: Khánh thành tháng 1/2024

• Nhà máy xử lý chất thải rắn Cần Thơ:

  • Công suất: 400 tấn/ngày

  • Tình trạng: Đã vận hành

2. CÁC DỰ ÁN ĐANG KÊU GỌI ĐẦU TƯ / ĐÃ CÓ CHỦ TRƯƠNG

• Dự án Nhà máy điện rác Năm Căn (Cà Mau):

  • Công suất: 600 tấn/ngày, phát điện 6 MW

  • Tổng vốn: Hơn 1.812 tỷ đồng 

  • Chủ trương đầu tư: Phê duyệt tháng 12/2025, đang đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư (đóng thầu 31/7/2026) 

  • Tình trạng: Kêu gọi đầu tư

• Dự án Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Cà Mau:

  • Vị trí: xã Khánh An

  • Diện tích: 10 ha

  • Tình trạng: Đang mời gọi đầu tư 

3. NHẬN XÉT CHUNG

• Vai trò Trung Quốc: Doanh nghiệp Trung Quốc hiện đang thống trị lĩnh vực điện rác tại Việt Nam với 10 dự án, chiếm 1/4 tổng số dự án điện rác nước ngoài của Trung Quốc . Các nhà máy chủ yếu sử dụng công nghệ đốt trực tiếp (lò ghi) có nguồn gốc từ Nhật Bản hoặc châu Âu .

• Phân bổ địa lý: Các dự án tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc (Hà Nội, Phú Thọ, Thanh Hóa, Hưng Yên, Ninh Bình, Bắc Ninh). Khu vực phía Nam mới chỉ có một số dự án tại TP.HCM, Bình Dương, Cần Thơ và Cà Mau .

• Điểm nghẽn pháp lý: Nhiều dự án gặp vướng mắc trong thủ tục đấu thầu (chồng chéo giữa Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu và Luật Bảo vệ môi trường) và cơ chế tài chính cho hình thức PPP . Dự án Cà Mau đang giải quyết bằng hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước .