Thép xanh – Cuộc cách mạng sản xuất thép không carbon đang định hình lại ngành công nghiệp toàn cầu

Thép xanh – Cuộc cách mạng sản xuất thép không carbon đang định hình lại ngành công nghiệp toàn cầu

Ngày 27 tháng 7 năm 2026

Annie Nguyễn

Ngành công nghiệp thép – vốn chiếm hơn 8% tổng lượng phát thải CO₂ toàn cầu – đang trải qua một cuộc chuyển đổi chưa từng có. "Thép xanh" (green steel), được sản xuất bằng hydro xanh và các quy trình không carbon, đang nổi lên như một giải pháp chiến lược để khử carbon cho một trong những ngành công nghiệp khó giảm phát thải nhất thế giới.

Công nghệ DRI-Hydro – Lời giải cho bài toán khử carbon ngành thép

Trọng tâm của cuộc cách mạng này là công nghệ sắt hoàn nguyên trực tiếp bằng hydro (Hydrogen-based Direct Reduced Iron – H2-DRI), kết hợp với lò hồ quang điện (Electric Arc Furnace – EAF). Quy trình này sử dụng hydro xanh để khử quặng sắt, thay thế than cốc truyền thống, qua đó giảm phát thải CO₂ lên tới 95% so với lò cao truyền thống.

Công nghệ H2-DRI đang được coi là con đường dẫn đầu để khử carbon trong sản xuất thép sơ cấp, với tiềm năng gần như không phát thải trong dài hạn. Không chỉ dừng lại ở đó, các cải tiến như công nghệ DRI tầng sôi (fluidized bed) còn cho phép sử dụng trực tiếp quặng sắt cấp thấp, mở rộng khả năng ứng dụng của công nghệ này.

Các dự án thép xanh quy mô lớn đang được đẩy mạnh trên toàn cầu

Năm 2026 được xem là năm bản lề của ngành thép xanh, với hàng loạt dự án quy mô lớn bước vào giai đoạn vận hành và xây dựng:

• Châu Âu – Dẫn đầu cuộc chơi: Tại Thụy Điển, dự án Stegra (trước đây là H2 Green Steel) đã huy động thành công 6,5 tỷ euro và đang xây dựng nhà máy tích hợp hydro xanh, sắt xanh và thép xanh, dự kiến sản xuất quy mô lớn từ năm 2026. Tại Đức, Salzgitter đã bắt đầu xây dựng nhà máy DRI và lò hồ quang điện, hướng tới sản xuất thép gần như không phát thải ngay trong năm 2026 và chuyển đổi hoàn toàn vào năm 2033. Thyssenkrupp và Tata Steel Hà Lan cũng đang đẩy mạnh các dự án DRI quy mô lớn. Tây Ban Nha cũng tham gia cuộc đua với dự án Hydnum Steel.

• Trung Đông – Trung tâm mới nổi: Oman đang nổi lên như một điểm đến chiến lược cho sản xuất thép xanh. Meranti Green Steel đã trao hợp đồng FEED cho nhà máy DRI công suất 2,5 triệu tấn/năm tại Duqm. Vulcan Green Steel, công ty con của Jindal Shadid Steel Group, cũng đang xây dựng nhà máy thép xanh tích hợp với công suất 5 triệu tấn/năm, dự kiến hoàn thành vào năm 2026 và bắt đầu sản xuất từ năm 2027. Một dự án khác tại Oman dự kiến sử dụng hydro xanh để giảm phát thải xuống dưới 200 kg CO₂ mỗi tấn thép.

• Châu Phi – Bước đột phá công nghệ: Đầu tháng 4 năm 2026, một cột mốc quan trọng đã được thiết lập tại Namibia, khi lần đầu tiên quặng sắt Australia với hàm lượng sắt thấp (~56%) được xử lý thành sắt hoàn nguyên ở quy mô công nghiệp, sử dụng lò quay hydro cải tiến của HyIron.

• Châu Á – Cuộc đua đang nóng lên: Một dự án tại Oman do MGS Singapore dẫn đầu dự kiến đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng vào giữa năm 2026 và bắt đầu sản xuất vào năm 2029. Các nhà sản xuất thép lớn châu Á cũng đang tích cực tham gia vào xu hướng này.

Động lực từ chính sách toàn cầu – Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM)

Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy làn sóng đầu tư vào thép xanh là Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu. Quy định này đã thúc đẩy một loạt dự án DRI-hydro xanh trên khắp châu Âu và các khu vực khác. CBAM đánh thuế carbon đối với hàng nhập khẩu, tạo ra động lực kinh tế mạnh mẽ để các nhà sản xuất thép chuyển đổi sang các quy trình sản xuất carbon thấp.

Triển vọng và thách thức

Theo các ước tính dựa trên các quyết định đầu tư hiện tại, khoảng 45 triệu tấn công suất DRI tương thích với Net Zero dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào năm 2030.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều thách thức. Việc đảm bảo nguồn cung hydro xanh với chi phí cạnh tranh và ổn định là một trong những rào cản lớn nhất. Bên cạnh đó, các dự án cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách và cơ chế tài chính để thu hẹp khoảng cách chi phí so với sản xuất thép truyền thống.

Ý nghĩa chiến lược

Sự phát triển của ngành thép xanh không chỉ là một câu chuyện công nghệ, mà còn là một cuộc cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Các quốc gia và tập đoàn nào đi đầu trong lĩnh vực này sẽ có lợi thế cạnh tranh trong thị trường carbon thấp tương lai. Đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức để bắt kịp xu hướng và chuyển đổi ngành công nghiệp thép truyền thống sang một mô hình bền vững hơn. Cuộc cách mạng thép xanh đang diễn ra, và không có chỗ đứng cho những ai chậm chân.