Rủi ro xã hội của AI đặt ra thách thức quản trị xuyên suốt doanh nghiệp tại Singapore
Ngày 24 tháng 6 năm 2026 | Công nghệ – Chính sách
Annie Nguyễn
Khi việc áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều doanh nghiệp tại Singapore, các chuyên gia cảnh báo rằng những lợi ích về năng suất và hiệu quả đi kèm với những đánh đổi thường bị bỏ qua – bao gồm tác động môi trường, gián đoạn lực lượng lao động và nguy cơ bất bình đẳng ngày càng gia tăng. Ba thách thức này tạo thành một "tam giác nan giải" (trilemma) đang định hình phản ứng của công chúng và định hướng chính sách đối với AI.
Tam giác nan giải của AI: Môi trường, lao động và bất bình đẳng
Theo ông Steven Okun, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của APAC Advisors, rủi ro xã hội của AI vượt qua mọi ranh giới địa lý và ngành nghề, và gần như tất cả các doanh nghiệp đều đóng vai trò trong tác động xã hội của AI. Trong khi các nhà lãnh đạo tập trung vào năng suất, những lợi ích này đi kèm với những đánh đổi thường bị xem nhẹ.
Về lao động, trái với nhận định cho rằng tự động hóa chủ yếu ảnh hưởng đến lao động tay chân, AI đang ngày càng gián đoạn các công việc văn phòng và tri thức. Ngân hàng DBS thông báo kế hoạch cắt giảm khoảng 4.000 việc làm trong ba năm tới khi AI đảm nhận các nhiệm vụ truyền thống do con người thực hiện, đồng thời tạo ra 1.000 vị trí mới liên quan đến AI.
Các khảo sát cho thấy người Singapore ngày càng lo ngại về việc mất việc làm do công nghệ. Báo cáo của ACCA cho thấy 31% người lao động tại Singapore hiện coi "việc làm bị thay thế bởi công nghệ" là nỗi lo lớn nhất tại nơi làm việc, tăng từ chỉ 8% vào năm 2025.
Về bất bình đẳng, ông Okun nhấn mạnh: "AI thường được coi là công cụ bình đẳng hóa vĩ đại. Thực tế thì ngược lại. Nếu không có hành động có chủ đích, lợi ích của AI sẽ chảy về những người đã đi trước, làm gia tăng khoảng cách thay vì thu hẹp chúng tại Singapore". Phụ nữ tại Singapore đang đại diện không cân xứng trong các vai trò thường lệ dễ bị tự động hóa, trong khi nam giới thống trị các lĩnh vực dự kiến được hưởng lợi nhiều nhất từ AI. Trên toàn Đông Nam Á, khoảng 70% lao động nữ làm việc trong các ngành nghề có mức độ tiếp xúc cao với rủi ro tự động hóa.
Về môi trường, khi việc áp dụng AI tăng tốc, nhu cầu về trung tâm dữ liệu tiếp tục tăng, gây áp lực lên hệ thống năng lượng và làm gia tăng lo ngại về tiêu thụ đất, nước và điện.
Quản trị AI: Từ tự nguyện đến bắt buộc?
Singapore đã có những bước đi nhằm cân bằng đổi mới và phát triển có trách nhiệm thông qua các sáng kiến như Khuôn khổ Quản trị AI Mô hình của Cơ quan Phát triển Truyền thông và Thông tin (IMDA) và thành lập Hội đồng AI Quốc gia do Thủ tướng Lawrence Wong chủ trì. Tuy nhiên, ông Okun lưu ý rằng phần lớn cách tiếp cận hiện tại vẫn mang tính tự nguyện và tập trung vào thúc đẩy đổi mới.
Chương trình học tập suốt đời SkillsFuture là một trong số các chương trình cung cấp cơ hội đào tạo lại cho người lao động, nhưng ông Okun cho rằng trách nhiệm không nên chỉ đổ lên người lao động: "Phản ứng của Singapore sẽ không đạt yêu cầu trừ khi doanh nghiệp và nhà đầu tư cũng tăng cường hành động".
Tác động đến ngành dịch vụ chuyên nghiệp và quản trị dữ liệu
Ông Dean Hezekiah, chuyên gia chính sách và quản lý tại ACCA, cho biết AI đang định hình lại các lộ trình sự nghiệp truyền thống và đặt ra những mối lo ngại quản trị mới. Các vị trí đầu vào dự kiến sẽ trải qua những thay đổi lớn nhất, chuyển từ xử lý thường lệ sang các hoạt động giá trị cao hơn như phân tích dữ liệu và tạo ra thông tin chi tiết.
Ông cũng xác định quản trị dữ liệu là một trong những rủi ro liên quan đến AI đáng kể nhất đối với ngành kế toán. Nhiều nhà cung cấp phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS) hiện bao gồm các điều khoản cho phép họ sử dụng AI để cải thiện sản phẩm hoặc phát triển dịch vụ mới, đặt ra câu hỏi về cách thông tin khách hàng được lưu trữ, xử lý và sử dụng.
Hướng tới khả năng phục hồi: Kiểm tra sức chịu đựng các chiến lược AI
Cả hai chuyên gia đều cho rằng các khuôn khổ quản trị cần phát triển nhanh chóng cùng với công nghệ. Ông Okun đề xuất các công ty nên bắt đầu kiểm tra sức chịu đựng (stress-test) các chiến lược của mình trước một loạt các kịch bản tương lai, nơi quyền truy cập AI không còn được đảm bảo do chi phí năng lượng tăng, hạn chế hạ tầng hoặc can thiệp pháp lý.
Giống như rủi ro khí hậu, rủi ro AI đòi hỏi lập kế hoạch kịch bản hướng tới tương lai để kiểm tra mức độ phục hồi của mô hình kinh doanh trong các điều kiện khác nhau về khả năng tiếp cận, chi phí và hạn chế. Ông Okun nhấn mạnh rằng rủi ro AI không còn là giả thuyết mà cần được coi là vấn đề cốt lõi về tính liên tục của doanh nghiệp, ngang hàng với rủi ro khí hậu và địa chính trị trong lập kế hoạch hội đồng quản trị.
Về phía người lao động, ông Hezekiah cho rằng các cá nhân vẫn có thể chuẩn bị cho tương lai do AI định hình bằng cách tập trung vào các kỹ năng bổ trợ cho công nghệ như tư duy phản biện, kể chuyện, chiến lược và phán đoán đạo đức. Tuy nhiên, trách nhiệm không thể chỉ thuộc về người lao động – người sử dụng lao động, nhà giáo dục và nhà hoạch định chính sách phải làm việc cùng nhau để xây dựng lực lượng lao động sẵn sàng cho AI.
