Rào cản pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với các hành lang hydro xuyên biên giới

Rào cản pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với các hành lang hydro xuyên biên giới

Ngày 27 tháng 7 năm 2026

Annie Nguyễn

Các hành lang hydro xuyên biên giới – như H2MED nối Tây Ban Nha-Pháp-Đức, Nordic-Baltic Hydrogen Corridor (NBHC) kết nối sáu quốc gia Bắc Âu-Baltic, và các sáng kiến đang hình thành tại Đông Nam Á – đóng vai trò là xương sống của nền kinh tế hydro toàn cầu. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa các dự án này đang phải đối mặt với những rào cản pháp lý và kỹ thuật đáng kể ở cấp độ quốc gia và liên khu vực.

I. Bối cảnh chung: Sự thiếu vắng một khuôn khổ toàn cầu thống nhất

Hiện tại, không tồn tại một khuôn khổ pháp lý toàn cầu thống nhất để điều chỉnh việc sản xuất, vận chuyển và phân phối hydro xanh. Sự phối hợp quốc tế trong lĩnh vực này chủ yếu dựa vào các tiêu chuẩn tự nguyện và hợp tác giữa các tổ chức. Điều này tạo ra một bức tranh pháp lý phân mảnh, nơi mỗi quốc gia hoặc khu vực đang xây dựng các quy định riêng với tốc độ và định hướng khác nhau.

II. Châu Âu: Đi đầu nhưng vẫn còn những khoảng trống

Châu Âu là khu vực tiên phong trong việc xây dựng khung pháp lý cho hydro, nhưng vẫn tồn tại những thách thức đáng kể ở cấp độ quốc gia và liên quốc gia.

1. Khung pháp lý EU: Nền tảng chung và tiến độ chậm trễ

Gói Thị trường Khí đốt và Hydro đã khử Carbon của EU cung cấp một khuôn khổ nền tảng cho các quốc gia thành viên. Các quốc gia thành viên có thời hạn chuyển đổi (transpose) các chỉ thị này vào luật quốc gia, nhưng tiến độ thực hiện không đồng đều. Tính đến tháng 7 năm 2026, chỉ một số ít quốc gia, bao gồm Đan Mạch, Ý và Hà Lan, đã chuyển đổi đầy đủ hoặc gần như đầy đủ. Đức đã thông qua luật quốc gia vào tháng 4 năm 2026, nhưng nhiều nước khác vẫn đang trong quá trình xây dựng.

2. H2MED – Tiến bộ và thách thức

Dự án H2MED, hành lang hydro Iberian kết nối Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Pháp, đã nhận được danh hiệu Dự án Lợi ích Chung (PCI) vào tháng 4 năm 2026, mở ra nguồn tài trợ từ Cơ chế Kết nối Châu Âu và quy trình cấp phép được đẩy nhanh. Để tránh tình trạng thiếu cơ quan quản lý cụ thể làm trì hoãn dự án, Chính phủ Tây Ban Nha đã chỉ định CNMC (Ủy ban Thị trường và Cạnh tranh Quốc gia) làm cơ quan giám sát tạm thời cho các khoản đầu tư hydro xuyên biên giới.

Tuy nhiên, dự án vẫn phải đối mặt với những thách thức. Hơn 70 tổ chức xã hội dân sự đã kêu gọi các nghị sĩ châu Âu loại bỏ H2MED và các dự án đường ống hydro khác khỏi danh sách PCI, với lý do các dự án này có nguy cơ khóa EU vào sự phụ thuộc tiếp tục vào hydro dựa trên khí đốt hóa thạch và chuyển hướng tài trợ khỏi quá trình điện khí hóa hệ thống năng lượng châu Âu. Giai đoạn thiết kế FEED dự kiến bắt đầu vào cuối năm 2026.

3. Đường ống Đức-Hà Lan: Rào cản quy định và chứng nhận

Một dự án đường ống hydro xuyên biên giới khác kết nối Đức và Hà Lan đã vượt qua rào cản kỹ thuật quan trọng, nhưng vẫn bị hạn chế bởi các vấn đề về trình tự quy định, chứng nhận và thiếu mốc thời gian xây dựng. Các nhà điều hành đường ống Gasunie, Thyssengas và Gasunie Deutschland đã đồng ý cùng phát triển kế hoạch, chủ yếu dựa vào việc tái sử dụng các tài sản vận chuyển khí đốt tự nhiên hiện có. Tuy nhiên, Bộ trưởng Khí hậu và Tăng trưởng Xanh Hà Lan, bà Sophie Hermans, nhấn mạnh rằng việc điều chỉnh quy định và các quy tắc thị trường "phải trưởng thành cùng với các đường ống".

4. Các hành lang Bắc Âu-Baltic (NBHC)

Với chiều dài khoảng 2.500 km, dự án NBHC kết nối sáu quốc gia phải đối mặt với thách thức từ sáu cơ quan quản lý quốc gia với lịch trình và thông số kỹ thuật riêng. Dự án đang trong giai đoạn nghiên cứu khả thi, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.

III. Đông Nam Á: Bức tranh đa dạng

Khu vực châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, đang xây dựng các hành lang hydro nhưng với tốc độ và cách tiếp cận khác nhau.

1. Singapore: Chiến lược dẫn đầu, chờ khung pháp lý

Singapore đã công bố Chiến lược Hydro Quốc gia vào tháng 10 năm 2022. Tuy nhiên, hiện tại không có luật cụ thể nào về hydro tại Singapore; các hoạt động liên quan đến hydro được điều chỉnh bởi các khung pháp lý hiện hành về điện, an toàn lao động và an toàn phòng cháy. Cơ quan Quản lý Thị trường Năng lượng (EMA) đang nghiên cứu những thay đổi pháp lý cần thiết. Tháng 7 năm 2026, Tiêu chuẩn Kỹ thuật Tham khảo TR 142 đã được giới thiệu, cung cấp các quy định cho vận chuyển hydro áp suất cao, trạm tiếp nhiên liệu và phương tiện vận tải.

2. Malaysia: Tiên phong với Sarawak

Sarawak đã sửa đổi Pháp lệnh Phân phối Khí đốt vào tháng 11 năm 2024 để mở rộng khung pháp lý bao phủ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và xuất khẩu hydro. Tuy nhiên, luật cụ thể về trộn hydro, vận chuyển bằng đường ống hoặc an toàn vẫn đang được xây dựng hoặc ở dạng dự thảo. Chính quyền Sarawak đang phát triển các quy định và hướng dẫn cho ngành công nghiệp hydro, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.

3. Các quốc gia ASEAN khác

• Việt Nam: Hiệp hội Hydro Việt Nam ASEAN (VAHC) đang tích cực xây dựng nền tảng pháp lý và tiêu chuẩn cho ngành công nghiệp hydro mới nổi. Một hội thảo pháp lý và quy định về hydro đã được tổ chức vào tháng 5 năm 2026.

• Thái Lan: Đang xây dựng luật với lộ trình: 2026-2027 xác định các doanh nghiệp được kiểm soát (lưu trữ, vận chuyển, trạm tiếp nhiên liệu); 2027-2029 quy định về an toàn kỹ thuật và môi trường.

• Khung hành lang xanh ASEAN: Các quốc gia ASEAN đã hoàn thiện khung vận tải biển xanh nội khối, giải quyết các lĩnh vực như phát triển cơ sở hạ tầng cảng cho nhiên liệu thay thế và thiết lập các tiêu chuẩn quy định hài hòa.

IV. Sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật: Rào cản thầm lặng

Bên cạnh rào cản pháp lý, sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các quốc gia là một thách thức lớn đối với các hành lang xuyên biên giới.

1. Tiêu chuẩn đường ống: Chuyển đổi không tự động

Việc chuyển đổi đường ống khí đốt tự nhiên hiện có sang vận chuyển hydro không phải là tự động. Khả năng chuyển đổi phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng tài sản và yêu cầu xác minh kỹ thuật mở rộng. Các yếu tố chính bao gồm cấp thép, tuổi thọ, loại mối hàn, áp suất vận hành và lịch sử mỏi. Hydrogen có xu hướng gây giòn và rò rỉ dễ dàng hơn methane, đòi hỏi các giả định thiết kế thận trọng và chế độ kiểm tra tăng cường.

2. Sự khác biệt trong khuôn khổ quy định khu vực

Sự khác biệt trong các chương trình chứng nhận hydro tái tạo toàn cầu làm giảm khả năng tương tác và tạo ra rào cản đối với thương mại xuyên biên giới. Chứng nhận hydro đã phát triển từ một cơ chế tự nguyện thành một yêu cầu tiếp cận thị trường hiệu quả.

3. Rào cản đối với thương mại hydro xuyên biên giới

Một nghiên cứu so sánh giữa Đức và Trung Quốc về chuyển đổi đường ống khí tự nhiên sang vận chuyển hydro đã chỉ ra sự khác biệt cốt lõi trong các hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí cải tạo, logic đánh giá tương thích vật liệu và quản lý phân loại áp suất.

V. Các sáng kiến và giải pháp

1. Dự án Lợi ích Chung (PCI) của EU

Danh hiệu PCI cung cấp quy trình cấp phép được đẩy nhanh và tiếp cận nguồn tài trợ từ Cơ chế Kết nối Châu Âu (CEF). H2MED và NBHC đều đã nhận được danh hiệu này.

2. Hướng dẫn từ các tổ chức quốc tế

Các nhà điều hành hệ thống truyền tải khí đốt châu Âu đang kêu gọi các tiêu chuẩn thống nhất và sự rõ ràng hơn về cơ chế tài trợ cho đường ống.

3. Hợp tác khu vực

• ASEAN: Đã hoàn thiện khung vận tải biển xanh, hướng tới các tiêu chuẩn quy định hài hòa.

• Malaysia-Trung Quốc: Đối thoại Năng lượng Tái tạo tại Tây An vào tháng 7 năm 2026 đã tập trung vào hydro xanh, thu giữ carbon, lưới điện thông minh và lưu trữ năng lượng.

• Sarawak: Đang đẩy nhanh các khuôn khổ quy định nội bộ để hỗ trợ nền kinh tế năng lượng xanh mới nổi.

4. Tầm nhìn chiến lược

Enrico Beccaceci, đại diện RINA, tại Hội nghị thượng đỉnh Hệ sinh thái Hydro Toàn cầu tại Jakarta, nhấn mạnh: "Công nghệ không còn là thách thức lớn nhất. Thách thức thực sự là xây dựng các chuỗi giá trị tích hợp và có khả năng huy động vốn, kết nối năng lượng tái tạo, cơ sở hạ tầng, vận tải, nhu cầu công nghiệp, chứng nhận và tài chính thành các dự án có thể thực sự mở rộng quy mô".

VI. Kết luận và khuyến nghị

Sự phát triển của các hành lang hydro xuyên biên giới đang bị cản trở bởi sự phân mảnh pháp lý và sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật ở cấp độ quốc gia và khu vực. Các rào cản chính bao gồm:

1. Thiếu một khuôn khổ toàn cầu thống nhất: Phối hợp quốc tế chủ yếu dựa trên các tiêu chuẩn tự nguyện.

2. Sự chậm trễ trong chuyển đổi luật pháp quốc gia: Nhiều quốc gia thành viên EU đã bỏ lỡ thời hạn chuyển đổi RED III và có thể phải đối mặt với các thủ tục pháp lý.

3. Rào cản kỹ thuật: Sự khác biệt về tiêu chuẩn đường ống, vật liệu và chứng nhận tạo ra rào cản đối với thương mại xuyên biên giới.

4. Không chắc chắn về quy trình cấp phép: Các dự án xuyên biên giới phải đối mặt với nhiều cơ quan quản lý với lịch trình và yêu cầu khác nhau.

Các khuyến nghị chính sách:

• Đẩy nhanh hài hòa hóa quy định: Các quốc gia cần hợp tác để xây dựng các tiêu chuẩn và quy định chung, đặc biệt trong các lĩnh vực như chứng nhận, an toàn và vận hành đường ống.

• Tăng cường các cơ chế đẩy nhanh cấp phép: Các cơ chế như PCI của EU cần được nhân rộng để giảm bớt gánh nặng hành chính cho các dự án xuyên biên giới.

• Hỗ trợ các sáng kiến tiêu chuẩn hóa quốc tế: Các hướng dẫn từ IEA và các tổ chức tương tự cần được hỗ trợ và áp dụng rộng rãi.

• Thúc đẩy hợp tác khu vực: Các khuôn khổ như hành lang xanh ASEAN cần được tăng cường để tạo ra sự đồng bộ về quy định trong khu vực.