SỐ ĐẶC BIỆT NĂM MỚI 2026 / PHỎNG VẤN
Phỏng vấn Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng Toàn quốc Nhật Bản – Ông Imai Masanori
Ngày 1 tháng 1 năm 2026 – Chuyên đề –
Chủ tịch Imai Masanori
Bản kiến nghị được tổng hợp từ ý kiến tại các buổi đối thoại khu vực và hội nghị theo khối với Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch (MLIT), được tổ chức tại 9 khu vực trên toàn quốc, phản ánh trực tiếp tiếng nói của các địa phương.
Lan tỏa giá trị xã hội của ngành xây dựng địa phương
Sự sụt giảm của các công trình công cộng cùng với tình trạng giá cả leo thang đang đẩy ngành xây dựng địa phương đến sát bờ vực duy trì hoạt động. Trước thực trạng những hiểu lầm lan rộng rằng ngành xây dựng “không còn năng lực thi công”, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng Toàn quốc Nhật Bản (Zenken), ông Imai Masanori, bày tỏ mối lo ngại sâu sắc.
Trong các cuộc trao đổi ý kiến với Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch, trọng tâm thảo luận là làm thế nào để thông qua việc đảm bảo khối lượng công việc ổn định và nâng cao hiệu quả của các cơ chế chính sách, có thể bảo vệ tính bền vững của ngành xây dựng địa phương cũng như sự an toàn của lãnh thổ quốc gia. Bên cạnh việc tăng cường truyền thông nhằm truyền tải chính xác giá trị xã hội mà ngành xây dựng địa phương đảm nhận, việc thiết lập cơ chế đảm bảo lợi nhuận và bảo đảm ngân sách cho các dự án công là điều không thể thiếu.
Tại các buổi trao đổi ý kiến với Bộ được tổ chức ở 9 khối trên toàn quốc vào mùa thu năm 2025, nhiều ý kiến nghiêm trọng đã được đưa ra. Nghiêm trọng nhất là việc khối lượng công việc của ngành xây dựng địa phương suy giảm, khiến bản thân sự tồn tại của doanh nghiệp bị đe dọa. Các dự án công do Nhà nước và chính quyền địa phương đặt hàng đang có xu hướng giảm cả về giá trị đầu tư thực tế lẫn số lượng công trình, do giá vật liệu và chi phí nhân công tăng cao.
Trong bối cảnh đó, những thông tin không đúng với thực tế đang lan truyền, dẫn đến nhận thức sai lầm rằng “dù có đặt hàng công trình công thì ngành xây dựng cũng không thể thi công do không còn năng lực”. Quan điểm sai lệch này đang dần phổ biến.
Cần thiết phải “hiển thị hóa” khối lượng công trình công trong trung và dài hạn
Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia. Trên thực tế, trong khi số lượng dự án được đặt hàng liên tục giảm, các doanh nghiệp xây dựng vừa và nhỏ vẫn đang gồng mình, dựa vào tinh thần trách nhiệm mạnh mẽ để duy trì và phát triển hạ tầng xã hội tại địa phương. Nếu tình trạng này tiếp diễn, ngành xây dựng địa phương sẽ không thể trụ vững.
Năng lực thi công cần thiết để thực hiện ngân sách thực chất vẫn còn đầy đủ. Điều cần thiết là phải truyền tải chính xác thực trạng và xóa bỏ những hiểu lầm. Việc bảo vệ lãnh thổ và cuộc sống của người dân là nhiệm vụ không thể lơ là.
Ngành xây dựng địa phương chỉ có thể tiến hành đầu tư thiết bị nhằm nâng cao năng suất, triển khai công nghệ ICT và đào tạo nguồn nhân lực khi khối lượng công việc ổn định được đảm bảo và có lợi nhuận. Nếu không thể nhìn thấy triển vọng công việc trong tương lai, cũng không thể giao phó tương lai cho thế hệ kế cận. Vì vậy, để đảm bảo lợi nhuận, việc “hiển thị hóa” khối lượng công trình công trong trung và dài hạn là điều thiết yếu.
Trong cải cách phương thức làm việc, cũng tồn tại những thách thức mang tính đặc thù của từng vùng. Ví dụ, tại các khu vực có tuyết rơi dày, số ngày có thể thi công vào mùa đông rất ít, trong khi mùa hè lại bị hạn chế bởi nhiệt độ cao. Chúng tôi không cho rằng cần tăng tổng thời gian lao động, cũng không mong muốn nới lỏng trần giờ làm thêm. Điều cần thiết là vận hành linh hoạt chế độ thời giờ làm việc biến đổi, cho phép phân bổ linh hoạt số ngày có thể làm việc để vừa đảm bảo ngày nghỉ, vừa đảm bảo thu nhập.
Cần sớm giải ngân ngân sách bổ sung và nâng mặt bằng ngân sách ban đầu
Điều mà Hiệp hội Xây dựng Toàn quốc muốn nhấn mạnh nhất trong hoạt động kiến nghị là tránh “vòng xoáy tiêu cực” do việc thu hẹp các dự án công gây ra. Khi công việc giảm, doanh nghiệp buộc phải đóng cửa, từ đó lại xuất hiện luận điệu cho rằng có thể tiếp tục cắt giảm đầu tư công.
Cần lan tỏa nhận thức rằng ngành xây dựng đang gánh vác vai trò bảo đảm an ninh cho các địa phương. Việc điều chỉnh hợp lý giá dự toán cũng là vấn đề then chốt, bởi tình trạng chi phí và lợi nhuận của nhà thầu chính bị bóp nghẹt quá mức đang làm tổn hại đến tính bền vững. Để tiền lương đến được tay người lao động, để chi trả đúng giá vật liệu, để thu hút và đào tạo nhân lực, điều tiên quyết là giá dự toán phải được thiết lập một cách chính xác.
Ngân sách bổ sung năm tài khóa 2025 đã tăng so với năm trước, nhưng Hiệp hội tiếp tục yêu cầu đẩy nhanh việc giải ngân và nâng mặt bằng ngân sách ban đầu. Ngân sách ban đầu đã gần như đi ngang trong thời gian dài, vì vậy cần nâng tổng thể chi tiêu cho các dự án công. Kế hoạch trung hạn thực hiện tăng cường khả năng chống chịu quốc gia giai đoạn 1, bắt đầu từ năm tài khóa 2026, có quy mô hơn 20 nghìn tỷ yên trong 5 năm. Song song với việc triển khai có kế hoạch, điều quan trọng là phải đảm bảo ngân sách công trình công ổn định trong suốt cả năm.
Xây dựng hình ảnh ngành công nghiệp sử dụng công nghệ tiên tiến
Tháng 12 năm 2025, Luật Kinh doanh Xây dựng sửa đổi và các luật liên quan đã chính thức được thực thi toàn diện. Chúng tôi kỳ vọng môi trường trong đó các bên từ thượng nguồn đến hạ nguồn cùng hành động theo một hướng sẽ được hình thành.
Việc chuyển giá do chi phí vật tư và nhân công tăng cao đang dần được chấp nhận, nhưng vẫn còn không ít đối tác từ chối ứng phó. Các công trình triển khai khi bản vẽ đặt hàng chưa hoàn chỉnh dẫn đến nhiều phát sinh bổ sung, trong khi tình trạng thiếu nhân lực phía chủ đầu tư cũng đang nổi lên như một vấn đề mang tính cấu trúc.
Vai trò của ngành xây dựng địa phương trong phòng chống, giảm nhẹ thiên tai và khắc phục hậu quả thiên tai là vô cùng to lớn. Những người có mặt tại hiện trường sớm nhất chính là các doanh nghiệp xây dựng địa phương. Giá trị tồn tại của họ cần được xã hội công nhận nhiều hơn.
Việc xây dựng một hình ảnh mới cho ngành xây dựng như một ngành công nghiệp làm chủ công nghệ tiên tiến cũng là điều không thể thiếu. Ngành xây dựng có tính tương thích cao với công nghệ robot. Trong các lĩnh vực như nông nghiệp và logistics, vốn cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động, các công nghệ tiết kiệm nhân lực đã sớm được phổ biến.
Tại các hiện trường thiên tai, những công việc nguy hiểm và nặng nhọc nên do robot đảm nhận, còn con người giữ vai trò vận hành và lập kế hoạch. Tuy nhiên, việc các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở địa phương tự mình đầu tư thiết bị đắt tiền là rất khó, vì vậy Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, thúc đẩy các cơ chế hỗ trợ, trợ cấp và các biện pháp nâng cao năng suất thông qua việc ứng dụng AI.
Trụ cột của an ninh quốc gia, kinh tế địa phương và tái sinh vùng miền
Việc chính quyền hiện nay thể hiện rõ tầm quan trọng của phục hồi kinh tế và tăng cường khả năng chống chịu quốc gia là nguồn động viên lớn đối với chúng tôi. Ngành xây dựng – lực lượng nâng đỡ các địa phương – chính là trụ cột của an ninh quốc gia, kinh tế địa phương và công cuộc tái sinh vùng miền.
Các doanh nghiệp xây dựng tận tâm với công tác ứng phó thiên tai và duy trì hạ tầng địa phương là sự hiện diện không thể thiếu đối với cộng đồng. Chúng tôi mong muốn lan tỏa hơn nữa giá trị xã hội ấy, xóa bỏ những nhận thức sai lầm dựa trên giả định thiếu năng lực thi công, và truyền tải thẳng thắn thực trạng của ngành xây dựng địa phương.
Kiến nghị Chính phủ và các đảng cầm quyền về đảm bảo ngân sách công trình công
Hiệp hội Xây dựng Toàn quốc đã kiến nghị Chính phủ và các đảng cầm quyền về việc đảm bảo ngân sách, cũng như phản ánh kịp thời giá thị trường thực tế vào giá dự toán, nhằm giúp ngành xây dựng địa phương – “người gác cổng của cộng đồng” – có thể đạt được sự ổn định trong quản lý.
Trong năm tài khóa 2026, năm đầu tiên của Kế hoạch trung hạn thực hiện tăng cường khả năng chống chịu quốc gia giai đoạn 1, Hiệp hội yêu cầu đảm bảo ít nhất trên 2 nghìn tỷ yên cho chi tiêu các dự án công liên quan. Đồng thời cho rằng tổng chi ngân sách cho các dự án công trong năm tài khóa 2026 cần vượt xa mức 6,1 nghìn tỷ yên của năm tài khóa 2025 để đảm bảo quản lý ổn định cho ngành xây dựng địa phương.
Các kiến nghị này được tổng hợp từ ý kiến tại các buổi đối thoại khu vực và hội nghị theo khối với Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch trong năm tài khóa 2025, tổ chức tại 9 khu vực trên toàn quốc.
Nội dung kiến nghị gồm 10 điểm chính:
– Đảm bảo chi tiêu cho các dự án công vượt trên 2 nghìn tỷ yên trong năm đầu của Kế hoạch trung hạn tăng cường khả năng chống chịu quốc gia giai đoạn 1
– Phản ánh giá thị trường thực tế vào giá dự toán công trình công và vận hành phù hợp điều khoản trượt giá
– Bãi bỏ ràng buộc trần trên của giá dự toán và xem xét lại phương pháp xác định giá
– Thiết lập thời gian thi công phù hợp, xét đến quy định trần giờ làm thêm
– Nâng đơn giá lao động thiết kế cho công trình công
– Cải thiện Hệ thống nâng cao sự nghiệp xây dựng (CCUS)
– Phổ cập thi công ICT và mở rộng BIM/CIM
– Xem xét các biện pháp cứu trợ thông qua bồi thường theo thỏa thuận phòng chống thiên tai đối với tai nạn lao động xảy ra trong hoạt động khắc phục khẩn cấp
– Tăng cường hoạt động truyền thông về ngành xây dựng
– Hỗ trợ các sáng kiến thu hút kỹ sư trẻ gia nhập ngành
Các vấn đề như thúc đẩy dự án công (bao gồm tăng cường khả năng chống chịu quốc gia), phương thức làm việc linh hoạt thích ứng với khí hậu khắc nghiệt, cũng như giá cả tăng và chuyển giá đã được thảo luận, phản ánh chính xác tiếng nói của các địa phương.
