Nhật Bản xây dựng hệ thống tái chế pin mặt trời mới: Chuyển dần sang “trách nhiệm của nhà sản xuất”

Nhật Bản xây dựng hệ thống tái chế pin mặt trời mới: Chuyển dần sang “trách nhiệm của nhà sản xuất”

Ngày 27/01/2026

Nhật Bản đang từng bước thiết lập một khung pháp lý mới nhằm bắt buộc tháo dỡ và tái chế các tấm pin mặt trời đã qua sử dụng, trong bối cảnh làn sóng pin lắp đặt từ hơn một thập kỷ trước sắp bước vào giai đoạn thải bỏ hàng loạt. Hệ thống mới hướng tới giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời chuẩn bị nền tảng để áp dụng cơ chế trách nhiệm bắt buộc trong tương lai.

Từ thảo luận chuyên gia đến đề xuất pháp luật mới

Ngày 23/1/2026, Bộ Môi trường và Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI) Nhật Bản đã tổ chức cuộc họp chuyên gia nhằm thảo luận về việc xây dựng hệ thống pháp luật bắt buộc tháo dỡ và tái chế tấm pin mặt trời, tập trung vào tái sử dụng vật liệu.

Khác với xử lý chôn lấp truyền thống, chi phí tháo dỡ và tái chế pin mặt trời hiện vẫn cao hơn đáng kể, khiến việc áp dụng nghĩa vụ bắt buộc ngay lập tức có nguy cơ tạo gánh nặng lớn cho nhà sản xuất và chủ sở hữu hệ thống điện mặt trời.

Chuyển hướng sang mô hình “trách nhiệm của nhà sản xuất”

Ban đầu, chính phủ Nhật Bản từng cân nhắc áp dụng cơ chế “trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất” (Extended Producer Responsibility – EPR), tương tự một số lĩnh vực khác. Tuy nhiên, phương án này đã bị Văn phòng Pháp chế Nội các bác bỏ do chưa phù hợp với các luật tái chế hiện hành như luật thiết bị gia dụng hay ô tô, vốn áp dụng nguyên tắc “người thải chịu trách nhiệm”.

Trước thực tế đó, hệ thống mới được điều chỉnh theo hướng “trách nhiệm của nhà sản xuất” theo lộ trình mềm:

• Trước mắt, chưa bắt buộc tái chế toàn diện

• Doanh nghiệp phát sinh khối lượng lớn pin mặt trời thải bỏ phải nộp trước cho chính phủ một “kế hoạch thực hiện xử lý”, trong đó nêu rõ phương pháp tháo dỡ và xử lý

• Chính phủ đóng vai trò giám sát, đánh giá và yêu cầu điều chỉnh kế hoạch nếu không đáp ứng tiêu chí

Sau khi kế hoạch được chấp nhận, doanh nghiệp phải chờ 30 ngày trước khi được tiến hành tháo dỡ hoặc xử lý.

Chuẩn hóa tiêu chí và tăng vai trò giám sát của Nhà nước

Nhà nước sẽ:

• Ban hành tiêu chí đánh giá kỹ thuật cho việc tháo dỡ, phân loại và tái chế

• Xem xét nội dung kế hoạch xử lý của doanh nghiệp

• Đưa ra khuyến nghị hoặc mệnh lệnh điều chỉnh trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng

Cơ chế này được xem là một dạng nghĩa vụ gián tiếp, từng bước hướng doanh nghiệp vào hoạt động tái chế mà không gây sốc chi phí.

Xây dựng hệ thống chứng nhận doanh nghiệp tái chế

Một thách thức lớn hiện nay là sự phân bố không đồng đều của các cơ sở tháo dỡ và phân loại pin mặt trời trên toàn quốc. Để khắc phục, Nhật Bản sẽ thiết lập hệ thống chứng nhận cho các doanh nghiệp đủ năng lực:

• Thu gom

• Vận chuyển

• Tháo dỡ

• Phân loại pin mặt trời

Hệ thống chứng nhận này nhằm:

• Thu hút doanh nghiệp mới tham gia lĩnh vực tái chế

• Mở rộng công suất các cơ sở hiện có

• Hình thành các trung tâm thu gom tại những khu vực còn thiếu hạ tầng

Đáng chú ý, chính các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu hoặc doanh nghiệp xây dựng nhà ở cũng có thể xây dựng hệ thống tái chế riêng và xin chứng nhận.

Giải quyết bài toán thu gom quy mô nhỏ và phân tán

Với các trường hợp pin mặt trời thải bỏ:

• Số lượng nhỏ

• Không thường xuyên

• Phân tán ở nhiều địa điểm

Chính phủ sẽ đưa ra tiêu chuẩn lưu trữ khi tập kết tạm thời, kết hợp với việc xây dựng các trung tâm thu gom, nhằm giảm chi phí vận chuyển và gánh nặng tài chính cho người thải bỏ.

Đối với các cơ sở tái chế công suất nhỏ, hệ thống mới cũng xem xét nới lỏng tiêu chuẩn lưu trữ, cho phép xử lý linh hoạt theo từng đợt khối lượng.

Hướng tới nghĩa vụ bắt buộc trong tương lai

Song song với các biện pháp trước mắt, chính phủ Nhật Bản yêu cầu:

• Nhà sản xuất pin mặt trời phải thiết kế thân thiện với môi trường

• Cung cấp thông tin về thành phần vật liệu và hóa chất trong sản phẩm

Dựa trên tiến bộ công nghệ, chi phí tái chế và tình trạng quá tải bãi chôn lấp, chính phủ sẽ xem xét mở rộng đối tượng bắt buộc trong tương lai, từng bước tiến tới hệ thống tái chế bắt buộc hoàn chỉnh.

Kết luận

Hệ thống tái chế pin mặt trời mới của Nhật Bản thể hiện cách tiếp cận thận trọng nhưng có định hướng rõ ràng: không áp đặt nghĩa vụ ngay khi chi phí còn cao, nhưng chủ động xây dựng nền tảng pháp lý, kỹ thuật và thị trường để tái chế trở thành chuẩn mực bắt buộc trong tương lai.

Trọng tâm sắp tới sẽ nằm ở nội dung tiêu chí đánh giá, cách thức ban hành khuyến nghị và mức độ thực thi của các mệnh lệnh hành chính — những yếu tố quyết định liệu hệ thống này có thực sự thúc đẩy tái chế hay chỉ dừng ở mức quản lý hình thức.