Liệu Trung Quốc có biến hydro thành ngành công nghiệp năng lượng sạch tiếp theo?

Phân tích toàn cảnh về chiến lược hydro của Trung Quốc sau khi bài báo của Carbon Brief, với những số liệu cập nhật tính đến tháng 5/2026 cho thấy các rào cản về giá thành, cơ sở hạ tầng và bài học từ xe điện (EV) đang định hình một con đường riêng – thận trọng nhưng đầy tham vọng.

*Annie Nguyễn – 28/5/2026*

Trung Quốc – quốc gia sản xuất và tiêu thụ hydro lớn nhất thế giới, đang nỗ lực biến hydro trở thành "ngành công nghiệp tương lai" quan trọng trong cả chuyển dịch năng lượng lẫn chiến lược công nghiệp. Tuy nhiên, theo bài phân tích chuyên sâu của Carbon Brief, hydro tại Trung Quốc vẫn còn đắt đỏ và kém hiệu quả, đặc biệt là hydro xanh sản xuất từ năng lượng tái tạo.

Cũng giống như xe điện (EV) từng vấp phải những nghi ngờ về giá thành và cơ sở hạ tầng, hydro tại Trung Quốc đang ở giai đoạn "tiền cất cánh" với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách.

Thực trạng: Sản xuất hydro – chủ yếu từ than đá

Trung Quốc sản xuất 36,5 triệu tấn hydro vào năm 2024, trong đó:

• 78% từ nhiên liệu hóa thạch (chủ yếu than đá và khí đốt).

• 21% là đồng sản phẩm công nghiệp.

• Chỉ 1% (khoảng 320.000 tấn) từ điện phân nước bằng năng lượng tái tạo – hydro xanh.

Lượng phát thải CO₂ khi sản xuất 1kg hydro:

• Dùng điện từ than: 38,6 kg CO₂.

• Khí hóa than: 28,5 kg CO₂.

• Khí tự nhiên: 13 kg CO₂.

• Năng lượng tái tạo: chỉ 0,5 kg CO₂.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) tính toán rằng hydro và nhiên liệu từ hydro có thể giúp Trung Quốc tránh được gần 16 tỷ tấn CO₂ tích lũy đến năm 2060 – nhưng chỉ khi hydro đến từ các nguồn carbon thấp, tập trung vào các ngành công nghiệp nặng như thép và hóa chất.

Bài học từ thành công của xe điện (EV)

Sự bùng nổ của ngành xe điện Trung Quốc – từ chỗ bị coi là quá đắt và thiếu hạ tầng – đã trở thành hình mẫu cho hydro. Từ 2009 đến 2023, chính phủ Trung Quốc đã hỗ trợ ngành EV lên tới 230,9 tỷ USD.

Tuy nhiên, chiến lược cho hydro có sự điều chỉnh khác biệt:

• Không trợ cấp tràn lan, mà tập trung vào phần thưởng dựa trên hiệu suất.

• Hướng hydro vào các lĩnh vực khó điện khí hóa trực tiếp: hóa chất từ hydro, luyện kim hydro và một số ứng dụng vận tải hạng nặng.

• Không đặt mục tiêu xuất khẩu ngắn hạn mà tập trung xây dựng hệ sinh thái công nghiệp nội địa.

 Hạ tầng hydro: Khoảng cách lớn

Tính đến đầu năm 2026:

• Đường ống dẫn hydro đang hoạt động: khoảng 400 km.

• Đường ống dẫn khí đốt tự nhiên: 128.000 km.

Khoảng cách hạ tầng này là rào cản lớn để hydro có thể tiếp cận các khu vực tiêu thụ.

Chính sách mới nhất: Thí điểm toàn diện với ngân sách lớn

Năm 2026, ba bộ gồm Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin (MIIT), Bộ Tài chính và Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia (NEA) đã triển khai chương trình thí điểm hydro toàn diện.

Mục tiêu đến 2030:

• Giá hydro đầu cuối giảm xuống 15–25 nhân dân tệ/kg (khoảng 2,20–3,67 USD/kg).

• 100.000 xe ô tô chạy pin nhiên liệu (FCEVs) (gấp đôi so với năm 2025).

• Các thành phố trọng điểm mở rộng ứng dụng hydro từ xe cộ sang công nghiệp và các lĩnh vực khác.

Hỗ trợ tài chính:

• Ngân sách trung ương hỗ trợ lên tới 1,6 tỷ nhân dân tệ (khoảng 235 triệu USD) cho mỗi khu vực được chọn (tổng cộng 5 khu vực).

• Tổng ngân sách cho chương trình thí điểm hydro lên đến 16 tỷ nhân dân tệ (khoảng 2,35 tỷ USD) theo hình thức "thưởng thay trợ cấp".

Hạ tầng năng lượng tái tạo: Nền tảng vững chắc cho hydro xanh

Tính đến cuối tháng 2/2026, tổng công suất năng lượng tái tạo của Trung Quốc đạt khoảng 2.381 GW, chiếm 60,3% tổng công suất điện quốc gia, trong đó:

• Điện mặt trời: 1.232 GW

• Điện gió: 651 GW.

Dự báo đến cuối năm 2026, công suất điện mặt trời sẽ lần đầu tiên vượt qua than đá. Đây là nền tảng quan trọng để sản xuất hydro xanh với chi phí thấp hơn.

Năng lực sản xuất thiết bị điện phân: Thống trị toàn cầu

Tính đến cuối năm 2025:

• Công suất sản xuất thiết bị điện phân của Trung Quốc chiếm hơn 70% toàn cầu.

• Công suất danh nghĩa đạt khoảng 42 GW/năm.

• Các công ty Trung Quốc hiện kiểm soát 86% công suất sản xuất thiết bị điện phân kiềm toàn cầu.

Giá thiết bị điện phân nội địa đã giảm 35% xuống còn 135 USD/kW chỉ trong hai năm.

 Nhu cầu và mục tiêu sản xuất hydro xanh

Theo báo cáo của Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia (NEA), tính đến cuối tháng 3/2026:

• Tổng công suất sản xuất hydro từ năng lượng tái tạo (đã xây dựng + đang xây) vượt 1 triệu tấn/năm.

• Trong đó, công suất đã đi vào vận hành: >25.000 tấn/năm, tăng gấp đôi so với cuối năm 2024.

Dự báo nhu cầu hydro xanh của Trung Quốc năm 2026 khoảng 3 triệu tấn, tương đương nhu cầu lắp đặt 27,8 GW thiết bị điện phân. Đến năm 2030, nhu cầu có thể lên tới 65 triệu tấn.

Thách thức cốt lõi

• Chi phí sản xuất hydro xanh hiện tại: 4–6 USD/kg, trong khi hydro từ khí hóa than chỉ 1,30–2 USD/kg.

• Hiệu suất chuyển đổi thấp: Chỉ khoảng 22% năng lượng đầu vào của xe FCEV được chuyển thành chuyển động, so với 73% của xe điện pin (BEV).

• Lợi nhuận doanh nghiệp: Cả 4 công ty thiết bị hydro niêm yết tại Trung Quốc đều báo lỗ lớn trong năm 2025. Một giám đốc cấp cao dự đoán 40% công ty trong ngành sẽ đóng cửa vào cuối năm 2026.

Nhận định

"Nếu không có hợp đồng bao tiêu đáng tin cậy ở đúng lĩnh vực, chi phí sẽ không giảm; nếu chi phí không giảm và logistics không tốt hơn, người dùng hạ nguồn sẽ không cam kết," – ông Kevin Tu, Giám đốc điều hành Agora Energy China nhận định.

Chuyên gia Shen Xinyi (CREA) cho rằng chiến lược hydro của Trung Quốc khó lặp lại "câu chuyện thần kỳ" của xe điện, nhưng đang đi đúng hướng: "Điện khí hóa vẫn là con đường khử carbon chính cho giao thông đường bộ, trong khi hydro được định vị ngày càng rõ cho các ứng dụng khó điện khí hóa trực tiếp".

IEA cũng nhận định rằng, mặc dù Trung Quốc chiếm khoảng 60% công suất sản xuất thiết bị điện phân toàn cầu, nhưng các thiết bị này "có thể không cung cấp cho các thị trường khác ở quy mô lớn trong ngắn hạn" do khó khăn vận chuyển và câu hỏi về hiệu suất so với các lựa chọn thay thế toàn cầu.

Với nền tảng năng lượng tái tạo khổng lồ, năng lực sản xuất thiết bị điện phân thống trị toàn cầu và một chiến lược chính sách thông minh, thận trọng nhưng đầy tham vọng, hydro đang từng bước khẳng định vị thế là "ngành công nghiệp năng lượng sạch tiếp theo" của Trung Quốc. Tuy nhiên, bài toán chi phí, hạ tầng và lợi nhuận doanh nghiệp vẫn là những thách thức lớn cần giải quyết trong những năm tới.