Indonesia trước “bẫy độc quyền người mua” trong các dự án đốt rác phát điện: Vì sao RDF đang trở thành hướng đi chiến lược?

Indonesia trước “bẫy độc quyền người mua” trong các dự án đốt rác phát điện: Vì sao RDF đang trở thành hướng đi chiến lược?

Ngày 2 tháng 2 năm 2026

Jakarta – Trong bối cảnh Indonesia đẩy mạnh đầu tư vào xử lý chất thải và chuyển dịch năng lượng, nhiều dự án Waste-to-Energy (WtE) theo mô hình đốt rác phát điện truyền thống đang đối mặt với một rủi ro mang tính cấu trúc: chỉ có một khách hàng duy nhất – Tập đoàn Điện lực Nhà nước PLN.

Khi nhà máy đốt rác chỉ có một người mua

Với mô hình incinerator truyền thống, toàn bộ dòng doanh thu của dự án phụ thuộc vào hợp đồng mua bán điện (PPA) với PLN. Điều này tạo ra một thị trường monopsony – độc quyền người mua, trong đó nhà đầu tư gần như không có khả năng đa dạng hóa đầu ra.

Thực tế tại Indonesia cho thấy:

• Nguồn điện đang dư thừa cục bộ tại Java – Bali, đặc biệt vào giờ thấp điểm.

• Đàm phán PPA kéo dài, giá mua điện chịu trần kiểm soát chặt chẽ.

• Các dự án WtE thường cần giá FIT cao để bù CAPEX lớn, nhưng PLN chịu áp lực giảm chi phí điện quốc gia.

Khi PPA chậm trễ hoặc không đạt được mức giá kỳ vọng, dòng tiền dự án gần như bị “đóng băng”. Đây không còn là vấn đề vận hành, mà là rủi ro kinh doanh mang tính sống còn.

RDF – chuyển rác thành hàng hóa, không chỉ là điện

Trong bối cảnh đó, nhiều nhà đầu tư và chính quyền địa phương Indonesia đang chuyển hướng sang Refuse Derived Fuel (RDF) – nhiên liệu rắn thu hồi từ rác.

Khác với incinerator, RDF:

• Không phụ thuộc vào một người mua duy nhất

• Biến rác thành hàng hóa có thể giao dịch

• Cho phép linh hoạt thị trường đầu ra

Thay vì “bán điện cho PLN”, dự án RDF có thể bán nhiên liệu cho nhiều ngành công nghiệp khác nhau.

Nhu cầu RDF tại Indonesia đang tăng nhanh

Các dữ liệu thị trường cho thấy tiềm năng tiêu thụ RDF tại Indonesia là có thật và đang mở rộng:

1. Ngành xi măng
Indonesia là một trong những quốc gia sản xuất xi măng lớn nhất Đông Nam Á. Các tập đoàn xi măng lớn đang:

• Đặt mục tiêu Thermal Substitution Rate (TSR) 10–20%

• Giảm phụ thuộc than nhập khẩu

• Cắt giảm phát thải CO₂ để đáp ứng tiêu chuẩn ESG và thị trường carbon tương lai

Lò nung xi măng có khả năng đồng xử lý RDF ở nhiệt độ cao, gần như không phát sinh tro xỉ phải chôn lấp.

2. Dệt may và sản xuất công nghiệp
Tại các hành lang công nghiệp Java, hàng nghìn nồi hơi công nghiệp đang tìm kiếm:

• Nhiên liệu rẻ hơn than

• Giải pháp giảm phát thải

• Nguồn cung trong nước, ổn định

RDF đáp ứng được cả ba tiêu chí này nếu được chuẩn hóa chất lượng.

3. Đồng đốt với PLN
Ngay cả PLN cũng đang:

• Thử nghiệm đồng đốt 5–10% sinh khối/RDF

• Phục vụ mục tiêu 23% năng lượng tái tạo vào năm 2025

Điều này biến PLN từ “người mua duy nhất” thành một trong nhiều khách hàng tiềm năng của RDF.

So sánh chiến lược: Incinerator vs RDF tại Indonesia

Tư duy mới: xây dựng cho thị trường, không phải cho một hợp đồng

Các mô hình tiên tiến tại Indonesia đang cho thấy một xu hướng rõ ràng:
hạ tầng xử lý rác không nên bị “khóa cứng” vào một đầu ra duy nhất.

Một hệ thống RDF được thiết kế tốt cho phép:

• Bán cho lò xi măng gần kề khi giá nhiên liệu cao

• Chuyển sang khách hàng công nghiệp khi nhu cầu điện suy giảm

• Đồng thời vẫn có thể cung cấp cho PLN khi điều kiện thị trường thuận lợi

Đây chính là cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn thực chất, nơi rác không chỉ là đầu vào của một nhà máy điện, mà là nguồn tài nguyên linh hoạt của cả hệ sinh thái công nghiệp.

Kết luận

Trong bối cảnh Indonesia đang tái cấu trúc hệ thống năng lượng và quản lý chất thải, đặt toàn bộ CAPEX vào một mô hình đốt rác phụ thuộc PLN là một canh bạc rủi ro cao.

RDF không phải là “giải pháp thay thế hoàn toàn”, nhưng là bước xoay trục thông minh giúp nhà đầu tư:

• Giảm rủi ro monopsony

• Tăng tính linh hoạt tài chính

• Phù hợp hơn với chiến lược kinh tế tuần hoàn và chuyển dịch năng lượng của Indonesia

Câu hỏi đặt ra không còn là “xử lý rác bằng công nghệ nào”, mà là:
mô hình kinh doanh đó có đủ linh hoạt để tồn tại khi thị trường thay đổi hay không?