Hydrogen tự nhiên – cơ hội mới cho Việt Nam và ASEAN

Phân tích chính sách năng lượng

Ngày 6/3/2026, Ban Thư ký VAHC

Trong bối cảnh thế giới đang tìm kiếm các nguồn năng lượng sạch để đạt mục tiêu trung hòa carbon, hydrogen tự nhiên (natural hydrogen) đang nổi lên như một lĩnh vực mới đầy tiềm năng. Khác với hydrogen xanh được sản xuất bằng điện phân nước hoặc hydrogen xanh lam từ khí tự nhiên kèm thu giữ carbon, hydrogen tự nhiên tồn tại sẵn trong lòng đất và có thể được khai thác trực tiếp như một tài nguyên năng lượng.

Những phát hiện mới trong thập niên qua đã khiến nhiều quốc gia và doanh nghiệp bắt đầu nhìn nhận hydrogen tự nhiên như một nguồn năng lượng tiềm năng có chi phí thấp và phát thải gần bằng không. Báo cáo ngành mới nhất của Mafic Consulting Group cho thấy năm 2026 đang đánh dấu bước chuyển quan trọng khi các chương trình thăm dò hydrogen tự nhiên bắt đầu tiến hành khoan sâu để xác minh trữ lượng thực tế, thay vì chỉ dừng ở khảo sát bề mặt như trước đây.

Các chiến dịch khoan tại Canada và châu Âu đang cung cấp dữ liệu địa chất quan trọng, cho thấy hydrogen có thể tồn tại trong các hệ thống địa chất phức tạp liên quan đến đứt gãy, phản ứng hóa học trong đá giàu sắt hoặc quá trình serpentin hóa. Điều này mở ra khả năng hydrogen tự nhiên có thể xuất hiện ở nhiều môi trường địa chất khác nhau trên thế giới, bao gồm cả khu vực Đông Nam Á.

Hydrogen tự nhiên: từ phát hiện khoa học đến ngành công nghiệp mới

Trong nhiều thập kỷ, hydrogen tự nhiên chỉ được xem là hiện tượng địa hóa hiếm gặp. Tuy nhiên, những phát hiện tại Mali, Mỹ, Australia và gần đây là Canada và Pháp cho thấy hydrogen có thể tích tụ trong các hệ thống địa chất với quy mô đáng kể.

Theo các nghiên cứu địa chất, hydrogen tự nhiên thường hình thành thông qua ba cơ chế chính:

• Serpentin hóa: phản ứng giữa nước và đá siêu mafic giàu sắt, tạo ra hydrogen

• Phản ứng oxy hóa – khử trong đá giàu sắt ở điều kiện nhiệt độ và áp suất cao

• Hoạt động kiến tạo và đứt gãy địa chất, cho phép hydrogen di chuyển và tích tụ trong các bẫy địa chất

Các yếu tố này đều có điểm chung là liên quan chặt chẽ đến cấu trúc địa chất sâu và hệ thống đứt gãy, điều vốn rất phổ biến ở nhiều khu vực trên thế giới.

Đông Nam Á – vùng địa chất tiềm năng nhưng chưa được nghiên cứu

Đông Nam Á nằm trên một trong những khu vực kiến tạo phức tạp nhất hành tinh. Sự tương tác giữa các mảng kiến tạo Á-Âu, Ấn-Úc và Thái Bình Dương đã tạo nên hệ thống đứt gãy và bồn trũng địa chất rộng lớn kéo dài từ Myanmar, Thái Lan đến Việt Nam và Indonesia.

Các đặc điểm địa chất này có nhiều điểm tương đồng với những khu vực trên thế giới đang được nghiên cứu về hydrogen tự nhiên.

Đặc biệt, khu vực Đông Nam Á có:

• nhiều đới đứt gãy kiến tạo sâu

• các bồn trũng trầm tích lớn

• sự hiện diện của đá giàu sắt và magma cổ

• hoạt động địa nhiệt mạnh ở một số khu vực

Những yếu tố này về mặt lý thuyết có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và di chuyển của hydrogen tự nhiên.

Việt Nam và tiềm năng địa chất cho hydrogen tự nhiên

Việt Nam nằm trong một khu vực địa chất phức tạp với nhiều đới đứt gãy lớn như đới đứt gãy Sông Hồng, Sông Mã, Sông Cả và hệ thống cấu trúc ngoài khơi Biển Đông. Những cấu trúc này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các bồn trũng dầu khí mà còn có thể liên quan đến các quá trình sinh khí sâu trong lòng đất.

Trong quá khứ, ngành dầu khí Việt Nam đã ghi nhận nhiều hiện tượng khí bất thường trong quá trình khoan thăm dò. Tuy nhiên, phần lớn các chương trình khảo sát chưa từng tập trung vào hydrogen tự nhiên như một mục tiêu nghiên cứu độc lập.

Điều này cho thấy khu vực vẫn còn khoảng trống lớn về dữ liệu khoa học, đồng thời cũng mở ra cơ hội cho các chương trình nghiên cứu mới.

Nếu được khảo sát có hệ thống, hydrogen tự nhiên có thể trở thành một nguồn năng lượng bổ sung cho chiến lược hydrogen quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển hydrogen xanh và các ngành công nghiệp phát thải thấp.

Hydrogen tự nhiên và chiến lược năng lượng khu vực

Trong thập niên tới, ASEAN được dự báo sẽ trở thành một trong những khu vực tăng trưởng nhu cầu năng lượng nhanh nhất thế giới. Đồng thời, nhiều quốc gia trong khu vực đã đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào giữa thế kỷ.

Điều này đòi hỏi các nguồn năng lượng mới, trong đó hydrogen được xem là một trụ cột quan trọng. Tuy nhiên, sản xuất hydrogen xanh vẫn đối mặt với nhiều thách thức như chi phí điện tái tạo, hạ tầng vận chuyển và chi phí điện phân.

Nếu hydrogen tự nhiên được xác nhận có thể khai thác thương mại, nó có thể mang lại một số lợi thế quan trọng:

• chi phí sản xuất thấp hơn so với hydrogen xanh

• không cần điện phân nước, do hydrogen đã tồn tại sẵn

• có thể sử dụng hạ tầng khai thác dầu khí hiện có

• giảm áp lực đầu tư ban đầu cho hệ thống năng lượng hydrogen

Những yếu tố này khiến hydrogen tự nhiên trở thành một hướng nghiên cứu đáng chú ý trong chiến lược năng lượng dài hạn của khu vực.

Từ tiềm năng đến thực tế

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng ngành hydrogen tự nhiên vẫn đang ở giai đoạn rất sớm. Phần lớn các dự án hiện nay mới chỉ ở bước thăm dò và chưa có nhiều mỏ được khai thác thương mại quy mô lớn.

Các câu hỏi quan trọng vẫn cần được giải đáp, bao gồm:

• hydrogen có thể tích tụ với trữ lượng lớn hay không

• tốc độ tái tạo của hydrogen trong lòng đất

• khả năng khai thác ổn định trong dài hạn

• tác động môi trường của quá trình khai thác

Chính vì vậy, các chuyên gia cho rằng bước đi hợp lý đối với các quốc gia trong khu vực là tăng cường nghiên cứu địa chất và khảo sát khoa học, trước khi tiến tới các chương trình thăm dò quy mô lớn.

Cơ hội cho Việt Nam và ASEAN

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, hydrogen tự nhiên có thể trở thành một lĩnh vực nghiên cứu chiến lược mới cho Việt Nam và ASEAN.

Việc kết hợp kinh nghiệm của ngành dầu khí, dữ liệu địa chất hiện có và các công nghệ khảo sát mới có thể giúp khu vực nhanh chóng đánh giá tiềm năng tài nguyên này.

Nếu được xác nhận, hydrogen tự nhiên không chỉ góp phần bổ sung nguồn năng lượng sạch mà còn có thể giúp ASEAN tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu.

Trong khi nhiều quốc gia đang đầu tư hàng tỷ USD để sản xuất hydrogen nhân tạo, việc khám phá một nguồn hydrogen tự nhiên trong lòng đất có thể mang lại lợi thế cạnh tranh đáng kể cho những khu vực sở hữu tiềm năng địa chất phù hợp.

Vì vậy, hydrogen tự nhiên có thể không chỉ là một phát hiện khoa học thú vị, mà còn là một cơ hội năng lượng mới cho Việt Nam và khu vực ASEAN trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng toàn cầu.