Hydro Xanh Cho Ai? Cuộc Chiến Giữa Công Nghiệp và Vận Tải

Tác giả: Clemens Behrend
Biên tập và phân tích: Hệ thống hỗ trợ nội dung AI

Mở đầu: Một nguồn tài nguyên khan hiếm trong cuộc đua khử carbon

Hydro xanh – sản phẩm của quá trình điện phân nước sử dụng điện tái tạo – được coi là “viên đạn bạc” cho nhiều ngành công nghiệp nặng và lĩnh vực vận tải khó giảm phát thải. Tuy nhiên, một nghịch lý đang hiện hữu: nguồn cung cực kỳ hạn chế trong khi nhu cầu thì gần như vô hạn.

Theo dự báo, đến năm 2030, sản lượng hydro xanh toàn cầu chỉ đạt khoảng 10–20 triệu tấn, trong khi nhu cầu thực tế cho quá trình chuyển đổi xanh lên tới hơn 100 triệu tấn. Sự chênh lệch khổng lồ này đặt ra một câu hỏi cấp bách: Khi không đủ cho tất cả, hydro xanh nên được ưu tiên cho ai: Công nghiệp hay Vận tải?

Bài viết này phân tích sâu các lập luận từ hai phía, đánh giá các giải pháp thay thế và đề xuất một khuồn khổ ưu tiên phân bổ hợp lý nhất.

Phần 1: Tiếng nói từ Nhà Máy – “Chúng tôi không có lựa chọn nào khác”

Các ngành công nghiệp nặng như sản xuất thép, ammonia và hóa chất cơ bản đang giơ cao lá bài “bất khả kháng”. Lý do rất rõ ràng:

• Sản xuất thép xanh: Công nghệ khử sắt trực tiếp bằng hydro (DRI) là con đường khả thi duy nhất hiện nay để loại bỏ than cốc. Pin hay điện trực tiếp không thể thay thế được phản ứng hóa học này.

• Sản xuất ammonia: Phân bón, nguyên liệu hóa chất và nhiên liệu tiềm năng cho tàu biển đều cần hydro làm nguyên liệu thô, không chỉ là nguồn năng lượng. Không có hydro, không có ammonia.

• Công nghiệp hóa chất: Sản xuất methanol, nhựa và nhiều sản phẩm khác cần đến nguyên tử hydro trong cấu trúc phân tử. Điện không thể thay thế vai trò này.

Lập luận của giới công nghiệp rất thẳng thắn: “Chúng tôi không có giải pháp thay thế. Còn ngành vận tải thì có (ít nhất là một phần).”

Phần 2: Góc nhìn từ Đường Cao Tốc và Đại Dương – “Chúng tôi cũng bế tắc”

Trong khi đó, lĩnh vực vận tải hạng nặng cũng đưa ra những lý lẽ không kém phần thuyết phục:

• Xe tải đường dài: Một chiếc xe tải 40 tấn chạy quãng đường trên 500km sẽ cần một khối pin nặng đến mức làm giảm tải trọng hàng hóa nghiêm trọng. Hydro với mật độ năng lượng cao là lời giải cho bài toán này.

• Vận tải biển: Các tàu container cỡ lớn cần một nguồn năng lượng đậm đặc và có thể tích trữ lâu dài. Pin điện hiện tại không đáp ứng nổi.

• Hàng không: Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) phần lớn được sản xuất từ hydro xanh. Không có hydro, ngành hàng không khó có thể “cất cánh” một cách sạch sẽ.

Lời cảnh báo từ phía vận tải: “Nếu không có hydro, các phương tiện vận tải hạng nặng sẽ mãi mãi phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.”

Phần 3: Sự Thật Gây Tranh Cãi – Giải Pháp Thay Thế Vẫn Có, Nhưng Không Hoàn Hảo

Cả hai bên đều có lý, nhưng cũng không hoàn toàn đúng. Thực tế cho thấy các lựa chọn thay thế vẫn tồn tại, dù ở những mức độ khả thi khác nhau:

Phần 4: Cuộc Chiến Tài Trợ – Mỗi Đồng Euro Đều Quan Trọng

Với hơn 100 tỷ Euro đã được Liên minh Châu Âu cam kết cho các dự án hydro đến năm 2030, việc phân bổ ngân sách này trở thành mặt trận then chốt.

• Phân bổ hiện tại (ước tính):

  • 40% cho ứng dụng vận tải.

  • 30% cho công nghiệp.

  • 30% cho phát triển hạ tầng.

• Mâu thuẫn: Mỗi đồng euro đầu tư vào trạm tiếp nhiên liệu hydro cho ô tô con đồng nghĩa với việc giảm một đồng đầu tư vào lò luyện thép xanh. Ngành công nghiệp cho rằng đầu tư cho xe hydro là “lãng phí phân tử”, trong khi ngành vận tải nhấn mạnh không thể có chuỗi cung ứng xanh nếu không có xe tải và tàu thuyền sạch.

Trường hợp đáng suy ngẫm: Ô tô chạy hydro. Phân khúc này minh họa rõ nhất cho sự lãng phí tiềm ẩn. Xe chạy pin đã chiến thắng về hiệu suất, chi phí vận hành và hạ tầng ở thị trường xe con. Lượng hydro dùng cho một chiếc xe con có thể được dùng để khử carbon cho khoảng 10 tấn thép. Liệu sự đánh đổi này có xứng đáng?

Phần 5: Đề Xuất Khung Ưu Tiên – Phân Bổ Hợp Lý Nguồn Tài Nguyên Khan Hiếm

Dựa trên phân tích, một khuôn khổ ưu tiên có thể được xây dựng dựa trên nguyên tắc cốt lõi: “Hydro xanh rất khan hiếm. Hãy sử dụng nó ở những nơi không có giải pháp thay thế khả thi nào khác.”

Thứ tự ưu tiên được đề xuất:

1. ƯU TIÊN TỐI CAO (Không có lựa chọn thay thế):

   • Sản xuất thép xanh (DRI).

   • Sản xuất ammonia làm phân bón và nguyên liệu.

   • Nguyên liệu cho hóa chất cơ bản (methanol, nhựa...).

2. ƯU TIÊN CAO (Giải pháp thay thế rất hạn chế hoặc kém hiệu quả):

   • Vận tải biển đường dài (sử dụng nhiên liệu hydro/ammonia/methanol).

   • Hàng không (sản xuất nhiên liệu tổng hợp SAF).

   • Xe tải hạng nặng đường dài (>500km).

3. ƯU TIÊN THẤP (Đã có giải pháp thay thế khả thi):

   • Xe tải chặng ngắn và trung bình.

   • Xe buýt (trừ những tuyến đặc thù).

   • Vận tải đường sắt (có thể điện khí hóa).

4. KHÔNG KHUYẾN NGHỊ (Giải pháp thay thế đã vượt trội):

   • Ô tô con cá nhân.

   • Xe giao hàng đô thị cỡ nhỏ.

Kết luận

Cuộc tranh luận “Công nghiệp hay Vận tải” không phải là một trận chiến có kẻ thắng người thua tuyệt đối. Đó là bài toán tối ưu hóa nguồn lực trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng đầy thách thức. Thay vì dàn trải nguồn cung hydro ít ỏi cho mọi mục đích, các nhà hoạch định chính sách, nhà đầu tư và doanh nghiệp cần có một tầm nhìn chiến lược dài hạn và sự phân bổ dũng cảm.

Ưu tiên hàng đầu phải là cứu lấy những ngành công nghiệp nền tảng không thể thiếu và không có lối thoát nào khác. Đồng thời, cần tiếp tục thúc đẩy nghiên cứu để cải thiện hiệu quả và giảm chi phí sản xuất hydro xanh, đồng thời đẩy nhanh việc triển khai các giải pháp điện khí hóa cho những lĩnh vực có thể. Chỉ có cách tiếp cận phân tầng, thực tế và khắc nghiệt này mới giúp nhân loại sử dụng hiệu quả nhất “viên đạn bạc” quý giá trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.