GX-ETS của Nhật Bản kích cầu tín chỉ carbon khi các “tổ chức phát thải lớn” chuẩn bị tuân thủ quy định
Ngày 10 tháng 2 năm 2026 — Nhật Bản đang chứng kiến một làn sóng mua tín chỉ carbon tăng mạnh khi các công ty lớn chuẩn bị tuân thủ các quy định khí thải mới trong hệ thống thương mại carbon mang tên Green Transformation Emissions Trading System (GX-ETS). Hệ thống này sắp chuyển từ giai đoạn tự nguyện sang bắt buộc đối với các doanh nghiệp có lượng phát thải lớn, khiến hoạt động giao dịch trên Sàn Chứng khoán Tokyo (TSE) sôi động hơn bao giờ hết.
GX-ETS — cột mốc quan trọng trong chiến lược khí hậu của Nhật
GX-ETS là chương trình giao dịch phát thải khí nhà kính do Chính phủ Nhật Bản khởi xướng năm 2023, thuộc nền tảng GX League — một nỗ lực quốc gia nhằm thúc đẩy chuyển dịch xanh cho doanh nghiệp. Hệ thống này mô phỏng theo cơ chế EU ETS, cho phép các công ty sở hữu, mua bán hạn ngạch phát thải; nếu thải dưới giới hạn sẽ có thể bán phần dư, nếu vượt sẽ phải mua thêm hạn ngạch.
Giai đoạn 1 (2023–2025) của GX-ETS là tự nguyện và mang tính thử nghiệm. Tuy nhiên, giai đoạn 2 — từ năm 2026 trở đi — sẽ trở thành bắt buộc đối với các công ty thải hơn 100.000 tấn CO₂ mỗi năm, ảnh hưởng tới khoảng 300–400 doanh nghiệp lớn, chiếm tới ~60% tổng phát thải quốc gia.
Làn sóng mua tín chỉ trước tuân thủ bắt buộc
Trước khi GX-ETS bắt buộc có hiệu lực vào mùa xuân 2026, các tập đoàn lớn tại Nhật — bao gồm những “kẻ thải lớn” trong các ngành thép, hóa chất, xi măng, điện lực, ô-tô và hàng không — đang tích cực mua tín chỉ carbon trên thị trường tự nguyện. Hành động này nhằm:
-
Chuẩn bị tuân thủ giới hạn phát thải mới và giảm rủi ro bị phạt.
-
Dự trữ tín chỉ để “hedge” (phòng ngừa rủi ro) trước giai đoạn giá có thể tăng cao.
Nhiều thành viên của GX League — như Toshiba, Tokyo Gas và Isuzu Motors — đã tham gia mua bán tín chỉ từ trước, thể hiện lo ngại chung về chi phí tuân thủ trong tương lai cũng như nhu cầu xây dựng hồ sơ bền vững trước khi năm tài chính kết thúc.
Thị trường tín chỉ carbon Nhật Bản tăng trưởng mạnh
Thị trường tín chỉ carbon ở Nhật đã mở giao dịch trên TSE từ 2023 và được dự đoán tiếp tục mở rộng nhanh trong những năm tới. Theo các chuyên gia, giá trị thị trường có thể tăng từ khoảng 28,2 tỷ USD (2023) lên hơn 121 tỷ USD vào năm 2031, với tốc độ tăng trưởng ~20% mỗi năm.
Tuy nhiên nguồn cung hiện còn hạn — với lượng tín chỉ J-Credit được phát hành bình quân chỉ khoảng 1 triệu tấn CO₂ mỗi năm — trong khi nhu cầu có thể lên tới khoảng 3 triệu tấn khi GX-ETS bắt buộc được áp dụng. Điều này có thể đẩy giá tín chỉ lên cao và làm tăng chi phí tuân thủ cho các doanh nghiệp.
Thách thức và vai trò chiến lược
Dù nhu cầu tăng mạnh, thị trường GX-ETS vẫn đối mặt với thách thức về nguồn cung tín chỉ chất lượng cao và việc đảm bảo các tín chỉ này thực sự phản ánh giảm phát thải có thật, tránh hiện tượng greenwashing. Bên cạnh đó, Nhật Bản vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hoá thạch như than, khí đốt và dầu mỏ, do đó giao dịch carbon chỉ là một trong nhiều công cụ để đạt mục tiêu khí hậu dài hạn.
Chính phủ Nhật kỳ vọng GX-ETS sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư vào công nghệ sạch như hydrogen, điện khí hóa và thu giữ carbon, đồng thời hỗ trợ mục tiêu net zero vào 2050.
