EU xem xét sớm quy định RFNBO: Ngành công nghiệp hydro kêu gọi nới lỏng, nhưng cuộc tranh luận vẫn còn nhiều chia rẽ

EU xem xét sớm quy định RFNBO: Ngành công nghiệp hydro kêu gọi nới lỏng, nhưng cuộc tranh luận vẫn còn nhiều chia rẽ

Ngày 27 tháng 7 năm 2026

Annie Nguyễn

Sau nhiều tháng bị chỉ trích và áp lực từ các quốc gia thành viên và ngành công nghiệp, Ủy ban châu Âu đã chính thức xác nhận sẽ tiến hành xem xét có mục tiêu (targeted review) các quy tắc sản xuất hydro xanh RFNBO (nhiên liệu tái tạo có nguồn gốc phi sinh học) trong quý II/2026 – sớm hơn hai năm so với kế hoạch xem xét ban đầu vào năm 2028. Động thái này diễn ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đã làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng của EU lên hơn 22 tỷ euro, thúc đẩy khối này tăng tốc hướng tới an ninh năng lượng và các nguồn năng lượng sạch nội địa.

I. RFNBO là gì và tại sao cần xem xét lại?

Ba tiêu chí cốt lõi của RFNBO – bổ sung (additionality), tương quan thời gian (temporal correlation) và tương quan địa lý (geographical correlation) – đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ các nhà sản xuất, các quốc gia thành viên và các nhóm ngành công nghiệp.

• Tiêu chí bổ sung: Yêu cầu điện sử dụng cho quá trình điện phân phải đến từ các cơ sở năng lượng tái tạo mới, không được trợ cấp.

• Tương quan thời gian: Yêu cầu sản xuất hydro phải khớp với thời điểm phát điện tái tạo – và từ năm 2030, yêu cầu này sẽ trở thành khớp theo giờ (hourly matching).

• Tương quan địa lý: Yêu cầu điện phải đến từ cùng khu vực đấu thầu lưới điện.

Các quy tắc này đã bị chỉ trích là quá phức tạp, cứng nhắc và chậm chạp, khiến ngành công nghiệp hydro khó có thể mở rộng quy mô. Hậu quả là đến cuối năm 2025, chỉ có 4 trong số 27 quốc gia thành viên EU thực hiện đầy đủ các quy định RFNBO, và công suất điện phân của toàn EU chỉ đạt 3,8 GW – một phần nhỏ so với mục tiêu 24 GW vào năm 2030.

II. Ngành công nghiệp hydro muốn gì từ Brussels?

Một liên minh rộng lớn gồm các nhà sản xuất thiết bị điện phân, nhà phát triển dự án và người sử dụng hydro đã kêu gọi Ủy ban châu Âu nới lỏng các quy tắc, với ba yêu cầu chính:

1. Gia hạn giai đoạn chuyển tiếp cho tiêu chí bổ sung: Từ năm 2028 lên ít nhất năm 2035, để phù hợp với tốc độ xây dựng năng lực tái tạo và hạ tầng hydro.

2. Lùi thời hạn áp dụng tương quan thời gian theo giờ: Ít nhất đến năm 2035.

3. Bảo vệ các nhà đầu tư tiên phong: Bất kỳ thay đổi nào cũng phải đi kèm với cơ chế "bảo lưu" (grandfathering) để bảo vệ các dự án đã được phát triển và ký kết theo quy tắc hiện hành.

Các nhà sản xuất thiết bị điện phân hàng đầu châu Âu như Thyssenkrupp Nucera, ITM Power và Siemens Energy cũng đã gửi thư chung tới Chủ tịch Ủy ban châu Âu, kêu gọi linh hoạt hơn về khớp thời gian và công nhận các nguồn năng lượng tái tạo được trợ cấp là "bổ sung".

III. Sự chia rẽ sâu sắc trong ngành

Tuy nhiên, không phải tất cả các bên liên quan đều đồng ý với việc nới lỏng quy tắc. Một nhóm các tổ chức phi chính phủ và một số công ty đã gửi thư tới Brussels, yêu cầu duy trì các quy tắc hiện tại, với lý do chúng đảm bảo sự chắc chắn cho các nhà sản xuất, người mua và nhà đầu tư.

Các tiêu chí RFNBO hiện tại yêu cầu các nhà vận hành thiết bị điện phân phải sử dụng điện từ các nguồn tái tạo mới, không trợ cấp, nằm trong cùng khu vực lưới điện và khớp theo tháng. Nhóm này lập luận rằng các quy tắc này đảm bảo sản xuất hydro xanh không làm chệch hướng các electron xanh khỏi lưới điện, và bất kỳ thay đổi nào cũng có thể làm suy yếu lợi ích khí hậu của hydro.

Những người ủng hộ duy trì các quy tắc hiện tại bao gồm Tổ chức Hydro Xanh (GH2), được hậu thuẫn bởi các công ty năng lượng tái tạo lớn như Adani (Ấn Độ), Acme, AM Green, Fortescue (Australia), Longi và Hygreen (Trung Quốc).

Bảng so sánh các lập trường:

IV. Điểm mới trong cuộc xem xét: Vai trò của điện hạt nhân

Một yếu tố mới đáng chú ý trong đợt xem xét này là Ủy ban đang khám phá khả năng công nhận điện từ các nhà máy hạt nhân là nguồn điện đủ tiêu chuẩn cho sản xuất hydro RFNBO. Nếu được chấp thuận, điều này sẽ thay đổi căn bản cách tính toán đối với các quốc gia có đội tàu hạt nhân lớn như Pháp, cho phép họ sản xuất hydro đáp ứng các tiêu chuẩn của EU mà không cần phải kết hợp với các nguồn năng lượng tái tạo mới. Tuy nhiên, điều này cũng mở ra một cuộc tranh luận sâu rộng về việc liệu hydro từ điện hạt nhân có thực sự là "tái tạo" theo tinh thần của Chỉ thị Năng lượng Tái tạo hay không.

V. Kết luận: Một bước ngoặt cho ngành hydro châu Âu

Việc xem xét sớm các quy tắc RFNBO là một sự thừa nhận hiếm hoi của Ủy ban rằng các quy định mà họ đã xây dựng không đạt được mục tiêu đề ra. Kết quả của cuộc xem xét này sẽ có tác động sâu rộng:

• Đối với các nhà sản xuất châu Âu: Sự nới lỏng có thể giúp các dự án hydro xanh trở nên khả thi về mặt tài chính, nhưng cũng có nguy cơ làm suy yếu uy tín môi trường của nhiên liệu này.

• Đối với các nhà xuất khẩu quốc tế: Các quy tắc mới sẽ ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường EU của họ. Một sự nới lỏng có thể mở cửa cho nhiều nguồn cung hơn, nhưng cũng có thể tạo ra một tiêu chuẩn kém tin cậy hơn.

• Đối với các nhà đầu tư: Sự không chắc chắn về quy tắc đã khiến các quyết định đầu tư bị trì hoãn. Bất kỳ thay đổi nào cũng cần phải đi kèm với các biện pháp bảo vệ cho các dự án đã được phát triển.

Với việc cuộc xem xét dự kiến diễn ra vào mùa thu năm 2026, những tháng tới sẽ quyết định hướng đi của ngành công nghiệp hydro châu Âu – và liệu khối này có thể đạt được mục tiêu vừa đảm bảo an ninh năng lượng, vừa duy trì các tiêu chuẩn môi trường cao.