Chủ tịch VAHC tại Hydrogen Dialog Summit 2026: "Tạo thị trường trước, cạnh tranh sau" – Góc nhìn từ ASEAN về máy điện phân, trợ cấp và hợp tác Á-Âu
Ngày 25 tháng 6 năm 2026 | Annie Nguyễn
Munich, Đức – Trong khuôn khổ Hydrogen Dialog Summit 2026 diễn ra tại Munich, tại Tọa đàm Điện phân hydro trong cạnh tranh quốc tế của EU - Liệu hydro nội địa có phải là giải pháp cho hydro toàn cầu? ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydro Việt Nam ASEAN (VAHC), đã có phần thảo luận gây chú ý với góc nhìn thực tế từ khu vực Đông Nam Á về cuộc tranh luận xung quanh máy điện phân Trung Quốc, trợ cấp và tương lai hợp tác năng lượng giữa châu Âu và châu Á.
Tranh cãi về trợ cấp – Không chỉ là vấn đề của hydro
Mở đầu bài phát biểu, ông Minh đưa ra một quan điểm mang tính hiện thực: "Tại châu Âu, các cuộc thảo luận về máy điện phân Trung Quốc thường tập trung vào trợ cấp và cạnh tranh không công bằng. Nhưng từ nơi tôi đến, câu chuyện này rộng hơn nhiều."
Sản phẩm Trung Quốc vào Việt Nam với giá thấp hơn. Sản phẩm Ấn Độ vào Việt Nam với giá thấp hơn. Sản phẩm ASEAN vào châu Âu thường có giá thấp hơn. Điều này không chỉ xảy ra với hydro – chúng ta đã thấy các cuộc thảo luận tương tự trong lĩnh vực năng lượng mặt trời, pin, xe điện, tua-bin gió, thép, dệt may và nhiều ngành khác.
Đôi khi chúng ta có nguy cơ giải thích mọi thứ qua lăng kính chính trị. Nhưng cũng có những thực tế kinh tế: chi phí lao động thấp hơn, chuỗi cung ứng gần nhau hơn, hệ sinh thái sản xuất dày đặc hơn, cụm công nghiệp lớn hơn – do đó sản phẩm thường rẻ hơn.
"Thực tế, hàng xuất khẩu của Việt Nam cũng đã phải đối mặt với các cuộc điều tra chống bán phá giá ở nhiều thị trường. Đôi khi người ta cho rằng doanh nghiệp Việt Nam được trợ cấp. Đôi khi chúng tôi không đồng ý. Đó là một phần của thương mại quốc tế. Vấn đề của tôi không phải là trợ cấp có tồn tại hay không. Vấn đề là chúng ta không nên để cuộc tranh luận về trợ cấp làm phân tâm khỏi thách thức lớn hơn nhiều: vẫn chưa có một thị trường hydro lớn để cạnh tranh."
Tạo thị trường trước – cạnh tranh sau
Ông Minh dẫn chứng một số liệu đáng chú ý từ báo cáo của Hội nghị: "Trên toàn cầu, chỉ khoảng 9% các dự án hydro đã công bố đạt được Quyết định Đầu tư Cuối cùng (FID). Điều đó có nghĩa là vấn đề hôm nay không phải cạnh tranh quá mức – mà là thiếu thị trường."
Nhật Bản đã làm điều này. Trung Quốc đã làm điều này. ASEAN đang cố gắng làm điều này. Họ tập trung trước vào việc tạo ra nhu cầu, xây dựng hạ tầng, thiết lập tiêu chuẩn và phát triển chuỗi cung ứng. Cạnh tranh đến sau.
"Mối quan tâm của tôi là châu Âu có thể đang thảo luận về bảo hộ trước khi có quy mô. Và nếu không có quy mô, không ai thắng cả."
Quy định RFNBO và so sánh với xe điện
"Một nghịch lý khiến tôi khó hiểu: khi một xe điện được sạc ở châu Âu, nó có thể sử dụng điện từ lưới. Điện đó không phải 100% tái tạo ở mọi nơi. Tuy nhiên, việc triển khai xe điện được phép phát triển. Thị trường được phép phát triển. Hạ tầng được phép phát triển. Đường cong học hỏi được phép diễn ra."
Hydro đang bị yêu cầu đáp ứng một tiêu chuẩn khắt khe hơn nhiều ngay từ đầu: tính bổ sung, tương quan thời gian, độ phức tạp chứng nhận, hourly matching. "Chúng ta có đang tối ưu hóa cho hydro hoàn hảo hay cho một thị trường hydro vận hành? Bởi vì nếu các yêu cầu quá khắt khe trước khi có quy mô, chúng ta có thể sẽ chẳng có được gì cả."
Vai trò của chính phủ và hợp tác Á-Âu
Ông Minh chia sẻ thực tế từ Việt Nam: "Chúng tôi không có trợ cấp hydro lớn, không có chương trình hỗ trợ hydro quy mô lớn. Hầu hết các nhà phát triển đang tìm kiếm giải pháp thương mại. Họ phải đổi mới, họ phải hợp tác, họ phải tìm khách hàng."
Ông đề xuất: "Chính phủ có thể tạo khuôn khổ, giảm bất định. Nhưng cuối cùng thị trường được xây dựng bởi các dự án, khách hàng và doanh nhân."
Về hợp tác châu Âu-châu Á, ông Minh cho rằng cần nhiều hơn các kết nối thực tế: "Các nhà sản xuất máy điện phân châu Âu nên đến Ấn Độ, ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản – không chỉ để bán hàng, mà để hiểu cách các hệ sinh thái đó vận hành. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ không đi đủ nhiều. Nhiều hiệp hội không tổ chức đủ các chương trình trao đổi công nghiệp thực tế. Chúng ta tham dự hội nghị, nghe thuyết trình – nhưng cần nhiều chuyến thăm nhà máy, nhiều dự án chung, nhiều hợp tác kỹ thuật và đối tác chuỗi cung ứng hơn."
Châu Âu nên học gì từ Trung Quốc?
"Châu Âu thường thảo luận về Trung Quốc. Nhưng có lẽ châu Âu nên dành nhiều thời gian hơn để nghiên cứu Trung Quốc," ông Minh nhận xét.
Điểm mạnh đặc biệt của Trung Quốc là phối hợp hệ sinh thái. Các công ty năng lượng mặt trời hợp tác. Các công ty gió hợp tác. Các công ty hydro hợp tác. Nhà cung cấp, nhà sản xuất và nhà phát triển dự án làm việc cùng nhau. Kết quả là họ tạo ra quy mô – và quy mô giảm chi phí.
"Điều đó không phải phép màu, cũng không nhất thiết là chính trị. Đó là tổ chức công nghiệp. Nếu cả một hệ sinh thái mua cùng nhau, xây dựng cùng nhau và mở rộng cùng nhau, chi phí sẽ giảm. Điều đó đúng trong mọi ngành. Hydro cũng không khác."
Châu Âu nên chơi thế mạnh của mình
Ông Minh nhấn mạnh: "Châu Âu không nên cố cạnh tranh với châu Á chủ yếu về chi phí lao động. Châu Âu sẽ không thắng trò chơi đó – và châu Âu cũng không cần phải thắng."
Thế mạnh của châu Âu hoàn toàn khác: kỹ thuật tiên tiến, đổi mới, công nghệ hiệu suất cao, nghiên cứu, tiêu chuẩn, tích hợp hệ thống, chuyên môn phát triển dự án, năng lực tài chính.
"Châu Âu nên dẫn đầu ở những lĩnh vực mình mạnh nhất và hợp tác ở những nơi khác có thế mạnh bổ sung. Đó là cách xây dựng năng lực cạnh tranh bền vững."
Thông điệp kết thúc: Không phải cạnh tranh quá nhiều – mà là thị trường quá ít
Kết thúc bài phát biểu, ông Minh đưa ra thông điệp: "Ngành hydro không chịu đựng quá nhiều cạnh tranh. Nó chịu đựng quá ít thị trường. Hãy tạo thị trường trước. Hãy xây dựng cầu trước. Hãy xây dựng hạ tầng trước. Hãy xây dựng đối tác trước. Một khi chúng ta có một thị trường thực sự, cạnh tranh sẽ đến một cách tự nhiên. Và khi ngày đó đến, mọi người đều có lợi."
