Chi phí môi trường ẩn giấu của AI: Trung tâm dữ liệu ngang hàng với cả quốc gia về năng lượng, nước và đất đai
Ngày 06 tháng 07 năm 2026 | Công nghệ & Môi trường
Annie Nguyễn
Trí tuệ nhân tạo (AI) thường được nhắc đến như một động lực của đổi mới, năng suất và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, một báo cáo mới của Đại học Liên Hợp Quốc (UNU) cảnh báo rằng dấu chân vật lý của nó đang trở nên tương đương với quy mô của cả một quốc gia. Báo cáo "Chi phí Môi trường của Sử dụng Năng lượng AI: Dấu chân Carbon, Nước và Đất" chỉ ra rằng các trung tâm dữ liệu toàn cầu cung cấp năng lượng cho AI có thể tiêu thụ 945 terawatt-giờ (TWh) điện vào năm 2030, gần gấp ba lần tổng mức tiêu thụ điện hàng năm của Pakistan, Bangladesh và Nigeria – những quốc gia với hơn 650 triệu dân. Nếu các trung tâm dữ liệu AI là một quốc gia, chúng sẽ đứng trong top sáu quốc gia tiêu thụ điện nhiều nhất thế giới.
Báo cáo nhấn mạnh rằng tác động của AI không chỉ được đo bằng phát thải carbon mà còn bao gồm nhu cầu ngày càng lớn về nước và đất đai. Vào năm 2030, các trung tâm dữ liệu dự kiến sẽ sử dụng 945 TWh điện, 9.300 tỷ lít nước (tương đương nhu cầu cơ bản hàng năm của 1,3 tỷ người ở Châu Phi cận Sahara) và hơn 14.500 km2 đất (gấp đôi diện tích khu vực đô thị Jakarta). Lượng khí thải CO2 từ các trung tâm dữ liệu năm 2025 đã tương đương với lượng phát thải hàng năm của Argentina, với khoảng 189 triệu tấn.
Tiến sĩ Kaveh Madani, Giám đốc UNU-INWEH, cho biết báo cáo này không phải là chống lại AI mà là lời kêu gọi sử dụng nó một cách có trách nhiệm và giải quyết các tác động không mong muốn một cách chủ động để đảm bảo tính bền vững và công bằng. Tiến sĩ Miriam Aczel, tác giả chính, lưu ý rằng "các lựa chọn trông có vẻ xanh nhất từ góc độ carbon lại có thể gây hại hơn cho nước và đất".
Một trong những phát hiện trung tâm là chi phí môi trường của AI đa chiều. AI hiện chiếm khoảng 20% tổng năng lượng sử dụng của trung tâm dữ liệu, nhưng có thể lên tới 40% vào năm 2030. Hoạt động "suy luận" (inference) – quá trình sử dụng AI liên tục sau khi đào tạo – chiếm tới 80-90% tổng mức tiêu thụ năng lượng. Chỉ riêng ChatGPT, với khoảng 2,5 tỷ yêu cầu mỗi ngày, đã tiêu thụ khoảng 383 GWh điện mỗi năm.
Báo cáo cũng chỉ ra vấn đề công lý môi trường: chỉ 32 quốc gia có trung tâm dữ liệu AI chuyên dụng và hơn 90% công suất toàn cầu tập trung ở chỉ hai quốc gia. Hơn 150 quốc gia có ít hoặc không có quyền truy cập vào cơ sở hạ tầng AI. Tại Ireland, các trung tâm dữ liệu đã chiếm 21% tổng lượng điện tiêu thụ, vượt quá mức tiêu dùng của hộ gia đình và việc phê duyệt mới đã bị tạm dừng ở một số khu vực. Hạ tầng AI cũng có thể tạo ra tới 2,5 triệu tấn chất thải điện tử mỗi năm vào năm 2030.
UNU kêu gọi các chính phủ đưa cơ sở hạ tầng AI vào quy hoạch năng lượng và nước, các công ty thiết kế mô hình hiệu quả và các nhà đầu tư coi việc sử dụng tài nguyên là yếu tố rủi ro tài chính. Thông điệp then chốt là AI phải được xây dựng trong giới hạn của hành tinh, và câu hỏi không còn là liệu AI có phát triển hay không, mà là liệu sự tăng trưởng đó có thể được quản lý trong các giới hạn môi trường và phân phối lợi ích cũng như gánh nặng một cách công bằng hơn hay không.
