Ứng Dụng Hydrogen và Amoniac Xanh Trong Khai Thác Mỏ Tại Trung Quốc và Australia
Annie Nguyễn
Ngày 31 tháng 8 năm 2026
Trung Quốc và Australia, hai quốc gia có ngành khai thác mỏ quy mô lớn, đang đẩy mạnh ứng dụng hydrogen và amoniac xanh nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải carbon trong lĩnh vực khó giảm phát thải này.
Trung Quốc: Chính Sách Hỗ Trợ Và Hiện Thực Hóa Ứng Dụng
Trung Quốc đang thể hiện quyết tâm đưa hydrogen xanh vào ngành khai thác mỏ thông qua các chính sách cụ thể và hỗ trợ tài chính mạnh mẽ. Tháng 8 năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt khi hydrogen lần đầu tiên được đưa vào kế hoạch 5 năm của ngành than với yêu cầu rõ ràng về "thực hiện có trật tự việc thay thế quy mô lớn xe tải hạng nặng chạy bằng diesel bằng xe tải chạy hydrogen và xe tải điện tại các mỏ lộ thiên". Cùng với đó, văn bản "Báo cáo phát triển hydrogen Trung Quốc (2026)" công bố công suất sản xuất hydrogen tái tạo đã vượt 1 triệu tấn/năm, chiếm hơn 50% sản lượng toàn cầu.
Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 cho ngành công nghiệp than đã nêu rõ một điều: thông minh hóa phải được thực hiện song song với phát triển xanh. Điều này đặc biệt đúng đối với xe tải khai thác mỏ, nơi hai khía cạnh này gắn bó chặt chẽ nhất: tự động hóa để loại bỏ con người khỏi các vị trí nguy hiểm và thay thế nhiên liệu diesel bằng xe chạy bằng hydro để giảm lượng khí thải carbon. Kế hoạch này, được ban hành vào ngày 10 tháng 8, đánh dấu lần đầu tiên năng lượng hydro được đưa vào như một thành phần cốt lõi của kế hoạch 5 năm của ngành công nghiệp than, nêu rõ "thay thế quy mô lớn xe tải hạng nặng chạy bằng nhiên liệu bằng xe tải khai thác mỏ chạy bằng hydro". Chỉ một ngày sau, vào ngày 11 tháng 8, Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia đã công bố "Báo cáo Phát triển Năng lượng Hydro Trung Quốc (2026) "
Về hỗ trợ tài chính, ba bộ ngành Trung Quốc đã công bố ngân sách trung ương 8 tỷ NDT theo hình thức "lấy thưởng thay trợ cấp", đưa xe tải khai thác mỏ chạy hydrogen vào sáu lĩnh vực ứng dụng thí điểm, đặt mục tiêu giá hydrogen sử dụng cuối cùng dưới 25 NDT/kg vào năm 2030 . Điều này tạo động lực mạnh mẽ cho các doanh nghiệp thúc đẩy giải pháp thay thế nhiên liệu hóa thạch.
Về mặt thực tiễn, tháng 3 năm 2026, 8 thiết bị cơ giới chạy hydrogen bao gồm 2 máy xúc, 2 máy xúc lật và 4 xe tải ben cỡ lớn đã được đưa vào vận hành tại khu mỏ Kim Sơn, tỉnh Hồ Bắc. Đây là lần đầu tiên thiết bị hạng nặng chạy hydrogen được sử dụng quy mô tại mỏ Trung Quốc, chỉ thải ra nước tinh khiết, cải thiện đáng kể môi trường làm việc. Máy xúc và máy xúc lật do hãng Thái Trọng phát triển có thể hoạt động toàn tải chỉ sau 5 phút tiếp nhiên liệu.
56 xe tải chạy bằng hydro đang bận rộn vận chuyển quặng; một tuyến đường vận chuyển hàng hóa bằng hydro mới đã được bổ sung vào Tứ Xuyên. Hình ảnh sự kiện. Ảnh do Công ty TNHH Quản lý Đầu tư Tứ Xuyên Thuận Nam cung cấp. Ngày 26/8/2026
Cùng với đó, tháng 8 năm 2026, 56 xe đầu kéo 49 tấn chạy pin nhiên liệu hydrogen đã được triển khai trên tuyến vận tải quặng phosphorite dài 700 km từ Lạc Sơn đến Thập Phương, tỉnh Tứ Xuyên. Đoàn xe đã vận chuyển khoảng 110.000 tấn quặng trong hơn 2,71 triệu km chạy thử nghiệm, đánh dấu sự mở rộng ứng dụng hydrogen sang vận tải đường dài liên tỉnh. Toàn tỉnh Tứ Xuyên hiện đã có 1.600 xe hydrogen và 25 trạm tiếp nhiên liệu.
Australia: Từ Thử Nghiệm Đến Mở Rộng Quy Mô Ứng Dụng
Australia, với ngành khai thác mỏ phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch, đang chứng kiến những bước phát triển mạnh mẽ trong ứng dụng hydrogen xanh.
Trong lĩnh vực thiết bị khai thác, Anglo American đã hợp tác với Engie để phát triển xe tải ben chạy hydrogen lớn nhất thế giới trong khuôn khổ sáng kiến FutureSmart Mining . Fortescue Metals Group cũng đầu tư 400 triệu AUD vào thiết bị hạng nặng không phát thải từ XCMG và thử nghiệm nguyên mẫu xe tải hydrogen "Europa" trong điều kiện khai thác thực tế.
Về vận tải biển phục vụ ngành khai thác, Fortescue đã ký thỏa thuận thuê 12 tàu chở hàng rời Newcastlemax trọng tải 210.000 tấn chạy bằng amoniac với CMB.TECH, được đóng tại nhà máy đóng tàu Thanh Đảo (Trung Quốc). Ba tàu đầu tiên sẽ được trang bị động cơ dual-fuel amoniac và dự kiến vận hành vào cuối năm 2026 . Fortescue cho biết nếu sử dụng nhiên liệu amoniac xanh, 12 tàu này có thể giảm khoảng 250.000 tấn phát thải CO₂ mỗi năm so với nhiên liệu tàu truyền thống .
Amoniac Xanh Trong Sản Xuất Thuốc Nổ
Australia có ngành sản xuất amoniac và amoniac nitrate phát triển mạnh phục vụ khai thác mỏ, với các nhà máy lớn như Orica tại Kooragang Island, Yarwun và Moranbah; Yara Pilbara Nitrates; CSBP tại Kwinana; và Queensland Nitrates tại Moura. Amoniac sử dụng để sản xuất thuốc nổ chiếm hơn 50% tổng lượng amoniac tiêu thụ tại Australia.
Ngành sản xuất hydro tái tạo tại Úc đã đạt được bước tiến quan trọng sau khi nhà sản xuất hóa chất Orica đưa ra Quyết định Đầu tư Cuối cùng (FID) và triển khai thỏa thuận trị giá 432 triệu đô la với Chính phủ Albanese nhằm sản xuất và sử dụng hydro tái tạo tại vùng Hunter Valley, bang New South Wales. Bộ trưởng Bộ Biến đổi Khí hậu và Năng lượng Chris Bowen cho biết thỏa thuận này là bước khởi đầu quan trọng hướng tới việc sản xuất nhiều sản phẩm thiết yếu hơn ngay tại Úc bằng nguồn năng lượng tái tạo của chính quốc gia này. "Amoni nitrat đóng vai trò thiết yếu đối với ngành khai khoáng, và dự án này hướng tới việc sản xuất các sản phẩm thiết yếu đó ngay trong nước, sử dụng hydro tái tạo do Úc sản xuất," Bộ trưởng Bowen phát biểu.
Để khử carbon cho ngành thuốc nổ, dự án Hunter Valley Hydrogen Hub (HVHH) do Orica phát triển tại Kooragang Island đã đạt quyết định đầu tư cuối cùng vào tháng 7 năm 2026, trở thành dự án hydrogen xanh lớn nhất Australia đạt cột mốc này. Dự án nhận 432 triệu AUD từ chương trình Hydrogen Headstart của Chính phủ Australia để lắp đặt máy điện phân 50 MW của Plug Power, sản xuất 4.700 tấn hydrogen tái tạo mỗi năm, thay thế khoảng 7,5% lượng khí tự nhiên tiêu thụ tại nhà máy amoniac của Orica. Lượng hydrogen này sẽ được sử dụng để sản xuất amoniac xanh phục vụ ngành khai thác, nông nghiệp và công nghiệp, đồng thời hướng tới xuất khẩu.
Dự án Yuri tại Pilbara, hợp tác giữa Yara, Engie và Mitsui, cũng bổ sung dòng hydrogen xanh 640 tấn/năm vào nhà máy amoniac, sản xuất 3.600 tấn amoniac xanh.
Kết Luận
Trung Quốc và Australia đang cho thấy những bước đi cụ thể trong ứng dụng hydrogen và amoniac xanh vào khai thác mỏ. Trung Quốc tập trung vào chính sách hỗ trợ và thúc đẩy sản xuất hydrogen xanh quy mô lớn, với các dự án thực tế tại mỏ Kim Sơn và Tứ Xuyên. Australia tận dụng lợi thế về năng lượng tái tạo để thúc đẩy các dự án thương mại hóa trong sản xuất thiết bị khai thác và thuốc nổ xanh, điển hình là dự án Hunter Valley Hydrogen Hub. Sự hợp tác xuyên biên giới giữa hai nước trong lĩnh vực này cũng đang được mở rộng, tạo tiền đề cho quá trình chuyển đổi xanh trong ngành khai thác toàn cầu.
Góc nhìn cho Việt Nam và ASEAN
Tiềm năng khoáng sản chiến lược của ASEAN
ASEAN sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng hàng đầu thế giới, với 46% trữ lượng nickel toàn cầu, 22,7% bô-xít, 20% đất hiếm và 6,9% cobalt. Khu vực cũng dẫn đầu về sản lượng nickel (63%) và thiếc (42%) toàn cầu. Các khoáng sản này đóng vai trò then chốt trong sản xuất công nghệ sạch như pin và tấm pin mặt trời, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi năng lượng của khu vực.
Việt Nam: Nghiên cứu và ứng dụng bước đầu
Việt Nam đã có những nghiên cứu tiên phong về ứng dụng pin nhiên liệu hydro thay thế diesel trong thiết bị khai thác mỏ lộ thiên. Một nghiên cứu từ Đại học Thủy Lợi và Hội Khoa học Kỹ thuật Mỏ Việt Nam đã đánh giá khả năng áp dụng pin nhiên liệu hydro cho xe tải, máy xúc và máy ủi - những thiết bị có nhu cầu năng lượng cao mà pin truyền thống khó đáp ứng.
Về mặt thực tiễn, dự án vi mô điện mặt trời - lưu trữ công suất 2,7MW/2,13MWh đã được triển khai tại một mỏ ở Việt Nam trong khuôn khổ giải pháp khai thác xanh của SANY. Tháng 7 năm 2026, tập đoàn Shandong Heavy Industry (Trung Quốc) đã tổ chức triển lãm tại Hà Nội, giới thiệu các thiết bị chạy hydro và điện cho khai thác mỏ, vận tải và hậu cần, cho thấy tiềm năng hợp tác công nghệ với Việt Nam.
Định hướng chiến lược quốc gia
Chiến lược phát triển năng lượng hydro của Việt Nam (tháng 2/2024) đặt mục tiêu đầy tham vọng: đến 2030, sản xuất hydro từ năng lượng tái tạo và thu giữ carbon đạt 100.000 - 500.000 tấn/năm, và đến 2050 tăng lên 10 - 20 triệu tấn/năm. Ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam ASEAN, nhấn mạnh rằng thách thức về chi phí R&D và công nghệ đắt đỏ chính là cơ hội cho doanh nghiệp dầu khí, hóa chất và tư vấn tham gia phát triển tiêu chuẩn cũng như khai thác hydro tự nhiên tại các khu vực tiềm năng như Phú Khánh, Cửu Long, Tây Bắc.
Hợp tác và chiến lược khu vực ASEAN
ASEAN đang xây dựng "Tầm nhìn khai thác khoáng sản ASEAN", hướng tới trở thành nhà cung cấp đáng tin cậy các khoáng sản chiến lược cho công nghệ sạch, đồng thời đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu. Hội thảo AKCF lần thứ 5 (tháng 5/2026, Hà Nội) đã định hình lộ trình hợp tác ASEAN - Hàn Quốc trong quản trị khoáng sản thiết yếu và chuyển giao công nghệ khai thác hiện đại.
Về hydro, ASEAN Energy Center (ACE) khuyến nghị khu vực xây dựng chiến lược hydro rõ ràng, phát triển chuỗi cung ứng từ hydro xám sang xanh, và tận dụng đường ống khí tự nhiên hiện hữu để vận chuyển hydro nhằm giảm chi phí hạ tầng. ACE cũng đề xuất thành lập quỹ hợp tác với ADB, World Bank và các tổ chức tài chính Nhật Bản để thúc đẩy đầu tư hydro trong khu vực.
Điểm sáng đổi mới sáng tạo
Một sáng kiến đáng chú ý đến từ start-up IKONOMY tại TP.HCM, phát triển thiết bị điện phân mini (1kW) lắp trên tàu cá, sử dụng năng lượng mặt trời hoặc gió để tạo hydro tại chỗ, phun bổ sung vào động cơ diesel giúp tiết kiệm 45-60% nhiên liệu và giảm phát thải. Mô hình thực dụng này có thể nhân rộng cho đội tàu đánh bắt và vận tải ven biển ASEAN, mở đường cho hệ sinh thái số hóa hậu cần dựa trên IoT và blockchain.
Khuyến nghị
Để thúc đẩy ứng dụng hydro xanh và amoniac xanh trong khai thác, các nước ASEAN cần (i) xây dựng khung chính sách và tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất; (ii) đẩy mạnh thí điểm tại các mỏ than, đá và dự án thủy điện; (iii) tăng cường hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ; và (iv) tận dụng lợi thế khoáng sản chiến lược và năng lượng tái tạo để phát triển ngành công nghiệp hydro xanh nội địa, hướng tới xuất khẩu nhiên liệu sạch và đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng 0.
Tham Khảo
https://h2.in-en.com/html/h2-2445299.shtml
https://australianminingreview.com.au/tag/futuresmart-mining-initiative/
https://www.gulfoilandgas.com/webpro1/main/mainnews.asp?id=1129529
https://sichuan.scol.com.cn/ggxw/202608/83311286.html
