Hydrogen Tự Nhiên: Ở Khắp Mọi Nơi, Nhưng Liệu Có Thương Mại Hóa Được?

Ngày 5 tháng 9 năm 2026
Annie Nguyễn

Từ khám phá khoa học đến câu hỏi thương mại

Hydrogen tự nhiên, hay còn gọi là hydrogen trắng hay hydrogen địa chất, đang nổi lên như một chủ đề được quan tâm trong lĩnh vực năng lượng. Khác với hydrogen xanh được sản xuất bằng điện phân hoặc hydrogen xám từ khí đốt tự nhiên, hydrogen tự nhiên được tạo ra từ các phản ứng hóa học trong lòng đất và có tiềm năng cung cấp năng lượng sạch với chi phí thấp hơn.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: Liệu hydrogen tự nhiên có thể được khai thác ở quy mô thương mại, hay nó sẽ chỉ là một sự tò mò địa chất? Một bài viết của nhà khoa học Srdjan Stanković đã đặt ra vấn đề này một cách thẳng thắn: "Hydrogen tự nhiên có ở khắp mọi nơi, nhưng liệu có nơi nào có thể khai thác thương mại được không?"

Cơ chế hình thành và các phát hiện quan trọng

Hydrogen tự nhiên được tạo ra chủ yếu thông qua hai cơ chế: quá trình serpentin hóa (phản ứng giữa nước và đá giàu sắt ở nhiệt độ cao) và quá trình phân ly nước do bức xạ từ các nguyên tố phóng xạ trong vỏ Trái Đất .

Các phát hiện quan trọng đã được ghi nhận tại một số địa điểm trên thế giới:

• Mỏ Bourakébougou, Mali: Phát hiện tình cờ vào năm 1987, đây là mỏ hydrogen tự nhiên duy nhất đang được khai thác thương mại với dòng chảy khoảng 1.500 m3/ngày (khoảng 45-50 tấn/năm), cung cấp điện cho một máy phát điện địa phương . Mỏ này được coi là một "phòng thí nghiệm tự nhiên" để nghiên cứu hệ thống hydrogen, với nồng độ hydrogen lên tới 98%.

• Mỏ Bulqizë, Albania: Năm 2024, một nhóm nghiên cứu quốc tế đã công bố phát hiện một reservoir hydrogen sâu trong mỏ cromit Bulqizë, với lượng hydrogen thoát ra ước tính khoảng 200 tấn/năm . Đây được coi là dòng hydrogen tự nhiên lớn nhất được ghi nhận cho đến nay.

• Các phát hiện mới: Các nhà nghiên cứu tại Úc đã xác định một nguồn hydrogen tiềm năng khổng lồ trong các mỏ quặng sắt ở vùng Pilbara, Tây Úc, bằng cách kích thích sản xuất hydrogen từ magnetite . Tại Canada, các công ty như Max Power Mining đang khoan thăm dò tại khu vực Lawson Complex ở Saskatchewan .

Nguyên lý thăm dò của Viacheslav Shirokikh

Một điểm đáng chú ý trong bài viết là sự khác biệt trong cách tiếp cận thăm dò do Viacheslav Shirokikh, CEO của Hydrogen Age, đề xuất. Thay vì tập trung vào các dị thường hydrogen bề mặt mạnh nhất, Shirokikh cho rằng mục tiêu thăm dò nên là xác định các "hành lang di cư sâu" nơi nhiều dòng hydrogen hội tụ trước khi phân tán lên bề mặt :

"Các dị thường hydrogen bề mặt chủ yếu cho biết nơi hydrogen thoát ra, không nhất thiết là nơi tập trung dòng chảy bền vững về mặt thương mại. Thành công thương mại phụ thuộc vào việc xác định các hệ thống dòng sâu tập trung này thay vì khoan trực tiếp dưới dị thường bề mặt mạnh nhất."

Những thách thức và khoảng cách với thương mại hóa

Mặc dù hydrogen tự nhiên có tiềm năng hấp dẫn, vẫn tồn tại một số thách thức lớn:

1. Quy mô và tốc độ dòng chảy

Nghiên cứu được công bố trên Scientific Reports (2026) chỉ ra rằng dòng hydrogen lớn nhất được ghi nhận (tại Bulqizë) là khoảng 2 triệu m3/năm, trong khi một dự án thương mại có thể cần 10-100 triệu m3/năm trong nhiều thập kỷ .

2. Chi phí khai thác và vận chuyển

Chi phí sản xuất hydrogen chỉ chiếm khoảng 15% giá bán lẻ, trong khi chi phí vận chuyển chiếm 35% . Hydrogen có mật độ năng lượng thấp, đòi hỏi vận chuyển ở nhiệt độ cực thấp (-253°C) hoặc áp suất cao (trên 700 bar), làm tăng đáng kể chi phí.

3. Tính kinh tế

Phân tích kinh tế cho thấy hydrogen tự nhiên cần các khoản trợ cấp như chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) để khả thi ở quy mô trung bình, mặc dù các mỏ lớn có thể hoạt động có lợi nhuận mà không cần trợ cấp .

4. Chưa có mỏ thương mại quy mô lớn

Cho đến nay, chưa có mỏ hydrogen tự nhiên nào được xác nhận ở quy mô đủ lớn để cung cấp cho thị trường năng lượng toàn cầu .

Kết luận

Hydrogen tự nhiên là một hiện tượng địa chất có thực, và các phát hiện gần đây đã chứng minh rằng nó có thể tích tụ trong lòng đất. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các phát hiện khoa học và khai thác thương mại quy mô lớn vẫn còn rất xa.

Như Srdjan Stanković kết luận trong bài viết của mình, hydrogen tự nhiên nên được xem như một "khả năng địa chất hấp dẫn vẫn đang chờ thử nghiệm quyết định" — không phải là một cuộc cách mạng năng lượng xanh được đảm bảo, nhưng cũng không phải là một lời hứa hão huyền.