Từ Phạm Tuân đến giấc mơ sân bay vũ trụ: Việt Nam đang đứng trước cơ hội nào trong kỷ nguyên kinh tế không gian?

Ngày 14/2/2026, Lê Ngọc Ánh Minh 

Cuộc gặp giữa Trung tướng Phạm Tuân – người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ – và Amanda Nguyễn, nữ phi hành gia người Mỹ gốc Việt vừa thực hiện chuyến bay không gian, không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Nó gợi mở một câu hỏi lớn hơn: Việt Nam có thể bước vào chuỗi giá trị kinh tế không gian ở mức độ nào, và liệu việc hình thành một sân bay vũ trụ trong tương lai có phải là viễn cảnh khả thi?

Di sản lịch sử và bước ngoặt mới

Năm 1980, chuyến bay của Phạm Tuân trên tàu Soyuz 37 đánh dấu cột mốc lịch sử đối với Việt Nam và châu Á. Trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, không gian là biểu tượng của hợp tác chiến lược giữa các quốc gia.

Bốn thập kỷ sau, ngành công nghiệp không gian đã thay đổi căn bản. Khu vực tư nhân, thương mại hóa vệ tinh nhỏ, dữ liệu quan sát Trái đất và dịch vụ phóng thương mại đang tái cấu trúc thị trường toàn cầu. Không gian không còn là sân chơi độc quyền của các cường quốc mà trở thành một lĩnh vực kinh tế đang mở rộng nhanh chóng.

Việt Nam tuy chưa có cơ quan vũ trụ quốc gia độc lập như NASA, nhưng các năng lực nền tảng đang hình thành thông qua viện nghiên cứu, hợp tác quốc tế và doanh nghiệp công nghệ cao.

Sân bay vũ trụ: Tham vọng và điều kiện thực tế

Một “sân bay vũ trụ” không chỉ là bãi phóng tên lửa. Đó là tổ hợp hạ tầng gồm khu tích hợp, thử nghiệm, vận hành và dịch vụ kỹ thuật liên quan đến hoạt động không gian. Để khả thi, cần hội tụ các điều kiện về vị trí địa lý, công nghệ, thị trường, tài chính và khung pháp lý.

Việt Nam có lợi thế địa lý tương đối gần xích đạo so với nhiều quốc gia Đông Bắc Á, giúp tối ưu hóa hiệu suất phóng quỹ đạo thấp. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất vẫn là chi phí đầu tư, yêu cầu an toàn và kinh nghiệm vận hành.

Trong bối cảnh đó, một hướng tiếp cận từng bước có thể thực tế hơn so với việc xây dựng ngay một bãi phóng quy mô lớn.

Pacific Group và nghiên cứu tiền khả thi

Theo thông tin công bố chính thức, Pacific Group đã thành lập nhóm nghiên cứu tiền khả thi về việc thiết lập sân bay vũ trụ không phát thải, kết hợp với hạ tầng sản xuất năng lượng mặt trời và lưu trữ hydrogen.

Nội dung nghiên cứu bao gồm:

• Đánh giá điều kiện địa lý và môi trường tại các địa điểm tiềm năng.

• Phát triển cơ sở sản xuất và lưu trữ hydrogen quy mô công nghiệp.

• Xây dựng mô hình sân bay vũ trụ gắn với tiêu chí phát thải thấp.

• Hợp tác với chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực spaceport để trao đổi kinh nghiệm và mô hình vận hành.

Cách tiếp cận này cho thấy tư duy tích hợp giữa năng lượng sạch và công nghệ không gian, thay vì xem hai lĩnh vực như những mảng tách biệt.

Hydrogen: Mảnh ghép chiến lược cho không gian

Sự phát triển hydrogen tại Việt Nam có thể tạo nền tảng quan trọng cho tham vọng không gian. Nhiều hệ thống đẩy tên lửa hiện đại sử dụng hydro lỏng nhờ hiệu suất cao và đặc tính sạch hơn so với nhiên liệu truyền thống.

Vietnam ASEAN Hydrogen Club đang thúc đẩy nghiên cứu và sản xuất hydrogen xanh trong nước. Nếu hydrogen được phát triển ở quy mô công nghiệp, việc mở rộng ứng dụng sang hàng không – vũ trụ có thể trở thành một bước tiến tự nhiên trong dài hạn.

Việc kết hợp cụm sản xuất năng lượng tái tạo, lưu trữ hydrogen và hạ tầng thử nghiệm công nghệ đẩy có thể hình thành một hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao mới.

Vai trò của doanh nghiệp công nghệ cao

Hệ sinh thái không gian không thể tách rời năng lực công nghệ lõi.

Viettel đang đầu tư vào công nghệ vệ tinh, viễn thông và nghiên cứu hệ thống điện tử – điều khiển. Những năng lực này là nền tảng cho vận hành vệ tinh, điều khiển mặt đất và an ninh dữ liệu.

CT Group định hướng phát triển mạng lưới cung ứng cho nền kinh tế không gian cận biên, tham gia vào chuỗi giá trị công nghệ cao.

Khi các doanh nghiệp trong nước làm chủ dần công nghệ điện tử, vật liệu, năng lượng và dữ liệu, Việt Nam có thể từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị không gian, ngay cả khi chưa sở hữu bãi phóng riêng.

Ngày 12 tháng 2 năm 2026, CT UAV đã thử nghiệm thành công việc vận chuyển bưu kiện bằng máy bay không người lái, di chuyển quãng đường hơn 12 km từ xã Cần Giờ đến phường Vũng Tàu, TP.HCM.

Khả thi trong 20 năm tới?

Trong ngắn hạn, xây dựng một sân bay vũ trụ hoàn chỉnh tại Việt Nam là thách thức lớn về vốn, công nghệ và thị trường. Tuy nhiên, trong tầm nhìn 15–20 năm, nếu hội tụ được:

• Nền tảng hydrogen quy mô lớn

• Hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao

• Khung pháp lý rõ ràng

• Hợp tác quốc tế sâu rộng

thì một mô hình spaceport quy mô vừa hoặc trung tâm tích hợp – thử nghiệm vệ tinh nhỏ hoàn toàn có thể được cân nhắc.

Từ chuyến bay của Phạm Tuân năm 1980 đến những bước đi mới của thế hệ trẻ như Amanda Nguyễn, không gian đã chuyển từ biểu tượng chính trị sang một lĩnh vực kinh tế thực thụ. Câu hỏi đối với Việt Nam không còn là có tham gia hay không, mà là lựa chọn chiến lược để tham gia với vai trò nào.

Nếu được triển khai bài bản và tích hợp giữa năng lượng sạch, công nghệ cao và hợp tác quốc tế, giấc mơ sân bay vũ trụ có thể không còn nằm ngoài tầm nhìn dài hạn của Việt Nam.