Từ nhiệt thải trung tâm dữ liệu đến món cá đặc sản: Dự án nuôi cá hokke lần đầu tiên trên thế giới bằng nguồn nhiệt tái sử dụng
*Annie Nguyễn – Ngày 02/06/2026*
Từ máy chủ đến bể cá: Biến nhiệt thải thành đặc sản địa phương
Các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện khổng lồ và tạo ra nhiệt lượng lớn, vốn được thải ra ngoài khí quyển. Tuy nhiên, một dự án thử nghiệm tại Nhật Bản đang tận dụng nguồn nhiệt thải này để nuôi cá hokke (Atka mackerel) – loại cá chưa từng được nuôi thành công trong lịch sử. Nếu thành công, đây sẽ là lần đầu tiên cá hokke được sản xuất thương mại trong hệ thống nuôi trồng thủy sản trên cạn khép kín, đồng thời mở ra một mô hình mới giúp trung tâm dữ liệu đóng góp tích cực cho cộng đồng địa phương.
Hệ thống POSC-RAS® do Acing Co., Ltd. phát triển sử dụng công nghệ khép kín với ozone để thanh lọc nước, loại bỏ vi khuẩn và mầm bệnh, không cần kháng sinh hay vaccine. Điểm đặc biệt là hệ thống có thể lắp đặt ở bất kỳ đâu – từ thành phố nội địa, thị trấn miền núi đến các khu công nghiệp cũ – mà không phụ thuộc vào nguồn nước biển. Tuy nhiên, hệ thống cần một nguồn nhiệt ổn định để duy trì nhiệt độ nước và thúc đẩy tăng trưởng của cá. Nhiệt thải từ trung tâm dữ liệu chính là giải pháp hoàn hảo.
Ông Shin Gomi, Tổng Giám đốc cấp cao bộ phận Quản lý Năng lượng & Trung tâm Dữ liệu (DCEM) của Tập đoàn Mitsubishi Heavy Industries (MHI), cho biết: “Các trung tâm dữ liệu phải đối mặt với nhiều thách thức về môi trường. Mặc dù chúng tôi đã giải quyết các vấn đề về năng lượng và tiếng ồn thông qua công nghệ độc quyền, nhưng các sáng kiến thu hồi nhiệt thải và đóng góp cho xã hội như tạo việc làm vẫn còn chậm phát triển. Chúng tôi tin rằng nuôi trồng thủy sản trên cạn là giải pháp khả thi cho những thách thức còn tồn đọng này.”
Dự án thử nghiệm tại thành phố Okaya đang xác minh toàn bộ chu trình sản xuất, định lượng lượng nhiệt thải cần thiết và cách thu giữ cũng như vận chuyển nhiệt tối ưu. Mô hình nuôi trồng thủy sản này có thể trở thành một yếu tố bổ sung trong hệ sinh thái giải pháp của MHI cho trung tâm dữ liệu – không chỉ là một hạ tầng trung tính mà còn là một tác nhân đóng góp tích cực vào đời sống kinh tế của cộng đồng xung quanh.
Than sinh học (Biochar): Giải pháp lưu trữ carbon và cải tạo đất
Bên cạnh đó, MHI cũng đang thúc đẩy công nghệ than sinh học (biochar) – một dạng than củi đặc biệt được tạo ra từ quá trình nhiệt phân sinh khối thải (như phụ phẩm nông nghiệp, tàn dư rừng, chất thải rắn) trong điều kiện thiếu oxy. Quá trình này không chỉ tạo ra than giàu carbon (hàm lượng carbon thường vượt quá 70%) mà còn giải phóng dầu sinh học và khí, trong khi nhiệt thải từ quá trình có thể được thu hồi và chuyển đổi thành điện năng thông qua hệ thống Chu trình Rankine hữu cơ (ORC) từ Turboden, một công ty thuộc tập đoàn MHI. Hệ thống ORC sẽ giúp nhà máy vận hành độc lập với lưới điện và giảm nhu cầu sưởi ấm của tòa nhà.
Lợi ích chính của than sinh học là khả năng chuyển đổi CO₂ do cây cối hấp thụ thành carbon rắn ổn định, cô lập trong đất hàng thế kỷ thay vì thoát trở lại khí quyển. Mỗi tấn than sinh học có thể cô lập 1-3 tấn CO₂ tương đương. Cấu trúc xốp của than sinh học giúp cải thiện khả năng giữ nước và dinh dưỡng, thúc đẩy vi sinh vật có lợi, nâng cao độ phì nhiêu của đất. Các nhà nghiên cứu cho biết than sinh học có “tiềm năng đáng kể để tăng cường an ninh lương thực”. Một nghiên cứu cho thấy bón than sinh học hàng năm giúp tăng năng suất cây trồng trung bình 10,8%.
Các công ty lớn như Microsoft và Google đã mua tín chỉ carbon từ than sinh học. Hiện tại, thị trường loại bỏ carbon còn nhỏ, nhưng than sinh học chiếm khoảng 86% khối lượng mua bán tín chỉ loại bỏ carbon vào năm 2024, cho thấy tiềm năng to lớn của công nghệ này trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Tạp chí trực tuyến Spectra của MHI
Những câu chuyện trên cùng nhiều nội dung về đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực năng lượng, hạ tầng thông minh, an ninh và khám phá đang được đăng tải trên tạp chí trực tuyến Spectra của MHI. Độc giả quan tâm có thể truy cập tại: https://spectra.mhi.com/
