Từ chuyển đổi năng lượng đến chuyển đổi mô hình phát triển nông thôn: Bài học từ Hàn Quốc cho Việt Nam

Từ chuyển đổi năng lượng đến chuyển đổi mô hình phát triển nông thôn: Bài học từ Hàn Quốc cho Việt Nam

Ngày 29/7/2026, Ban Thư ký VAHC

DIỄN GIẢ 6: TS. CAO THÚY OANH – TRƯỞNG NHÓM R&D, VAHC; GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC VĂN HIẾN

Chủ đề: Từ chuyển đổi năng lượng đến chuyển đổi mô hình phát triển nông thôn: Bài học từ Hàn Quốc cho Việt Nam

Thông điệp mở đầu

TS. Cao Thúy Oanh mở đầu bài trình bày với thông điệp: "Năng lượng không còn chỉ là câu chuyện của ngành điện. Nông thôn đang ở ngã tư đường."

Bà nhấn mạnh rằng quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ đơn thuần là thay đổi màu sắc của nguồn năng lượng mà còn là cơ hội để chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế nông thôn một cách toàn diện.

Thực trạng: Điện khí hóa nông nghiệp và phát thải carbon

TS. Oanh dẫn chứng nghiên cứu năm 2025 tại Hàn Quốc:

"Sử dụng điện trong nông nghiệp tạo ra 7,3 triệu tCO₂e vào năm 2020."

Phân tích chi tiết:

• Nhà kính và hệ thống kiểm soát khí hậu.

• Máy bơm và tưới tiêu.

• Kho lạnh và bảo quản.

• Chế biến và sơ chế nông sản.

• Các thiết bị điện khác trong nông thôn.

Bài học quan trọng:

• Điện khí hóa không tự động giảm phát thải nếu điện vẫn từ nguồn carbon cao.

• Một hệ thống không thể thực sự "thông minh" nếu chỉ thông minh về năng suất mà không thông minh về năng lượng.

Tại sao cần hydrogen? Không phải tất cả nhu cầu năng lượng đều có thể đáp ứng bằng điện

TS. Oanh chỉ ra các lĩnh vực mà điện không phải là giải pháp tối ưu:

1. Các ngành/lĩnh vực khó điện khí hóa:

   • Yêu cầu nhiệt độ cao trong công nghiệp.

   • Nhiên liệu cho vận tải đường dài và hàng hải.

   • Cường độ vận hành cao và yêu cầu thời gian tiếp nhiên liệu nhanh.

2. Lưu trữ dài hạn và cân bằng năng lượng:

   • Chuyển đổi điện tái tạo dư thừa thành hydrogen để lưu trữ mùa vụ.

   • Hydrogen có mật độ năng lượng cao và không mất điện trong thời gian dài.

3. Kết nối năng lượng tái tạo với các ngành khác:

   • Giao thông vận tải.

   • Công nghiệp và tòa nhà.

   • Cơ sở hạ tầng địa phương.

4. Cung cấp nguyên liệu cho chuỗi sản xuất:

   • Phân bón (ammonia).

   • Hóa chất công nghiệp.

   • Chế biến thực phẩm.

Bước ngoặt chính sách của Hàn Quốc: Từ giảm phát thải đến biến năng lượng thành thu nhập nông thôn

Tháng 5/2026:

Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn Hàn Quốc (MAFRA) thành lập "Lực lượng Đặc nhiệm về Chuyển đổi Năng lượng cho Nông nghiệp và Nông thôn" (Task Force on Energy Transition for Agriculture and Rural Areas).

Mục tiêu của Lực lượng Đặc nhiệm:

• Đánh giá tác động của chuyển đổi năng lượng đối với nông nghiệp và nông thôn.

• Xây dựng chính sách khuyến khích nông dân tham gia vào sản xuất năng lượng sạch.

• Tạo cơ chế để nông dân có thể bán năng lượng và dịch vụ môi trường.

Mô hình mới: "Một cánh đồng, nhiều dòng giá trị"

TS. Oanh giới thiệu mô hình kinh tế mới cho nông thôn:

Mô hình truyền thống:

• Nông dân → Trồng trọt/chăn nuôi → Bán nông sản → Thu nhập.

Mô hình mới:

• Nông dân → Trồng trọt/chăn nuôi → Bán nông sản + Năng lượng + Dịch vụ môi trường + Tín chỉ carbon → Đa dạng thu nhập.

Thông điệp: "Nông dân tương lai không chỉ bán nông sản; họ có thể bán năng lượng và dịch vụ môi trường."

Nghiên cứu tình huống: Làng Solbau – Từ đất nông nghiệp đến cộng đồng tự chủ năng lượng

Giới thiệu:
Làng Solbau (Chuncheon, Hàn Quốc) là một cộng đồng nông thôn tiên phong trong mô hình agrivoltaics (điện mặt trời trên đất nông nghiệp) do cộng đồng sở hữu và quản lý.

Thời gian và sự kiện:

Ngày	Sự kiện
27/4/2026	MAFRA thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Chuyển đổi Năng lượng Nông nghiệp và Nông thôn
7/5/2026	Hàn Quốc ban hành Luật Agrivoltaics, tạo khung pháp lý cho sử dụng đất nông nghiệp kết hợp với điện mặt trời
13/5/2026	Bộ trưởng Song Miryung thăm làng Solbau để khảo sát mô hình và thu thập phản hồi địa phương

Mô hình hoạt động:

1. Hợp tác xã do cộng đồng sở hữu: Hợp tác xã Nông nghiệp Solbau đứng ra quản lý dự án.

2. Sử dụng đất kép: Điện mặt trời được lắp đặt trên đất nông nghiệp trong khi vẫn tiếp tục canh tác (cây trồng chịu bóng hoặc nâng cao cấu trúc).

3. Quản lý cộng đồng: Người dân tham gia quản lý và chia sẻ lợi ích kinh tế.

4. Phân phối lợi ích công bằng: Thu nhập từ điện mặt trời được sử dụng cho các dịch vụ cộng đồng.

Kết quả đạt được:

Chỉ tiêu	Giá trị
Điện năng sản xuất	686 MWh/năm
Nhu cầu điện hàng năm	706 MWh/năm
Tỷ lệ tự chủ	96%
Thu nhập cộng đồng	Khoảng 102 triệu KRW/năm
Ứng dụng thu nhập	Phúc lợi người cao tuổi, dịch vụ vận tải, giao sữa, các chương trình cộng đồng

Bài học quan trọng:

"Thành tựu lớn nhất không phải là sản xuất thêm điện mà là tạo ra quyền sở hữu địa phương, thu nhập chia sẻ và cộng đồng nông thôn mạnh mẽ hơn."

Phát biểu của ông Hong Seong-su – Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Solbau:

"Việc vận hành liên tục các dây chuyền xay xát gạo quy mô lớn tiêu thụ lượng điện rất lớn, tạo nên gánh nặng tài chính đáng kể. Cuộc xung đột hiện nay tại Trung Đông càng khiến chúng tôi nhận thức rõ hơn về sự cần thiết của việc tự chủ năng lượng. Hiện chúng tôi đã tự sản xuất được khoảng 55% nhu cầu điện hàng năm, và đang nghiên cứu các giải pháp để nâng tỷ lệ này lên 100%."

Phát biểu của Bộ trưởng Song Miryung:

"Nông nghiệp và nông thôn sở hữu rất nhiều nguồn lực như đất nông nghiệp, hồ chứa nước và hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất. Bên cạnh đó, Luật Agrivoltaics – cho phép vừa bảo tồn đất nông nghiệp vừa gia tăng thu nhập – vừa được Quốc hội thông qua.

Chính phủ sẽ tiếp tục thúc đẩy nền nông nghiệp và nông thôn phát triển bền vững bằng cách gìn giữ các giá trị công của khu vực này, đồng thời nâng cao mức độ tự chủ năng lượng, thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng và sử dụng điện hiệu quả trong đời sống nông thôn cũng như sản xuất nông nghiệp.

Qua đó, chúng tôi sẽ tiếp tục đóng góp vào mục tiêu phát triển cân bằng giữa các vùng và quá trình chuyển đổi năng lượng của cả quốc gia."

Hydrogen City 2.0 – Chiến lược hydrogen tích hợp của Hàn Quốc

TS. Oanh giới thiệu chiến lược Hydrogen City 2.0 của Hàn Quốc:

Thông điệp chính:
"Hàn Quốc không xây dựng một nhà máy hydrogen; Hàn Quốc xây dựng một hệ sinh thái tạo cầu."

12 thành phố hydrogen năm 2024:

Thành phố	Đặc điểm
Pyeongtaek	Thành phố hydrogen phức hợp kết nối đô thị, nông nghiệp và công nghiệp
Dangjin	Thành phố hydrogen dựa trên công nghiệp với nguồn cung đa dạng
Seosan	Thành phố hydrogen tích hợp liên kết khu công nghiệp, viện nghiên cứu và trung tâm vận tải
Boryeong	Trung tâm dẫn đầu toàn cầu kết nối với cơ sở sản xuất blue hydrogen lớn nhất thế giới
Buan	Thành phố green hydrogen liên kết với cơ sở sản xuất và tự chủ năng lượng
Gwangju Dong-gu	Thành phố hydrogen sử dụng bãi chôn lấp nhà máy đốt rác

Mở rộng năm 2026: 15 thành phố và huyện trên toàn Hàn Quốc.

Ý nghĩa chiến lược:

• Hydrogen City không chỉ là dự án năng lượng mà là công cụ phát triển kinh tế địa phương.

• Kết hợp hydrogen với nông nghiệp, công nghiệp, giao thông và đô thị.

• Tạo ra việc làm và thu nhập bền vững cho cộng đồng.

Ba nguyên tắc lựa chọn cụm thí điểm cho Việt Nam

TS. Oanh nhấn mạnh: "Điều chúng ta cần học không phải là công nghệ hydrogen, mà là cách tổ chức hệ sinh thái phát triển địa phương."

Nguyên tắc 1: Bắt đầu từ thách thức địa phương, không phải từ tên công nghệ.

• Hiểu rõ vấn đề thực tế của từng vùng (phát thải từ lúa, chất thải chăn nuôi, thiếu năng lượng sạch...).

• Chọn giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương, không áp đặt công nghệ.

Nguyên tắc 2: Phân phối lợi ích công bằng, đảm bảo người dân tham gia sở hữu và quản trị.

• Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia.

• Mô hình hợp tác xã hoặc doanh nghiệp cộng đồng.

Nguyên tắc 3: Rủi ro được chia sẻ, không chỉ nhà đầu tư gánh chịu.

• Thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro công bằng.

• Sự tham gia của chính phủ trong giai đoạn đầu để giảm rủi ro cho nhà đầu tư tư nhân.

Ba cụm thí điểm đề xuất cho Việt Nam

Cụm 1 – Lúa carbon thấp:

Mục tiêu: Giảm phát thải methane từ canh tác lúa nước và tạo tín chỉ carbon.

Hoạt động chính:

• Thu gom rơm rạ và phụ phẩm (thay vì đốt đồng ruộng).

• Sản xuất biomass, biogas hoặc sản phẩm sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp.

• Thiết lập hệ thống MRV (Đo lường, Báo cáo, Thẩm tra) cho phát thải.

• Chỉ thử nghiệm hydrogen khi có nguyên liệu ổn định và thị trường đầu ra rõ ràng.

Điều kiện thành công:

• Nguồn nguyên liệu ổn định (rơm rạ, trấu).

• Công nghệ xử lý và chuyển đổi phù hợp.

• Thị trường tiêu thụ sản phẩm (biomass, biogas, tín chỉ carbon).

Cụm 2 – Chăn nuôi tuần hoàn:

Mục tiêu: Chuyển đổi chất thải chăn nuôi thành năng lượng sạch và phân bón hữu cơ.

Hoạt động chính:

• Chuyển đổi phân và phụ phẩm thành biogas/biomethane.

• Thu hồi và tái chế dinh dưỡng từ phân và dịch phân hủy.

• Sản xuất phân bón hữu cơ chất lượng cao.

• Chỉ thử nghiệm bio-hydrogen khi có hiệu quả kinh tế rõ ràng.

• Ưu tiên mô hình đa sản phẩm (năng lượng + phân bón + tín chỉ carbon) để tránh phụ thuộc vào hydrogen.

Điều kiện thành công:

• Nguồn chất thải chăn nuôi tập trung và ổn định.

• Công nghệ xử lý biogas và biomethane.

• Thị trường tiêu thụ phân bón hữu cơ.

Cụm 3 – Nhà kính, kho lạnh và thị trấn ven đô:

Mục tiêu: Kết nối cung năng lượng nông thôn với cầu từ thị trấn, vận tải và công nghiệp ven đô.

Hoạt động chính:

• Giảm nhu cầu năng lượng trong nhà kính, kho lạnh và hệ thống tòa nhà (cách nhiệt, tiết kiệm năng lượng).

• Lắp đặt điện mặt trời và hệ thống lưu trữ (pin hoặc hydrogen) để đảm bảo năng lượng sạch và tin cậy.

• Sử dụng bơm nhiệt (heat pump), biomass hoặc các giải pháp nhiệt phát thải thấp cho sưởi và làm mát.

• Áp dụng hydrogen cho vận tải hạng nặng, nhiệt công nghiệp hoặc lưu trữ dài hạn khi phù hợp.

Đặc điểm nổi bật:

• Lý tưởng để thử nghiệm liên kết cung-cầu năng lượng giữa nông thôn và đô thị.

• Tạo mô hình phát triển kinh tế tuần hoàn và bền vững.

Thông điệp chiến lược

TS. Oanh kết thúc bài trình bày với thông điệp mạnh mẽ:

"Nếu năng lượng chỉ đổi màu, đó là chuyển đổi công nghệ. Nếu thu nhập, quyền sở hữu và tương lai của người dân đều thay đổi, đó là chuyển đổi mô hình phát triển."

"Nếu thế kỷ 20 là kỷ nguyên điện khí hóa nông thôn, thì thế kỷ 21 sẽ là kỷ nguyên tích hợp năng lượng sạch, hydro và kinh tế carbon để định nghĩa lại giá trị của khu vực nông thôn."

Tầm nhìn cho Việt Nam:

• Nông thôn Việt Nam có thể tạo ra tương lai ngay hôm nay và bền vững.

• Cần chuyển đổi từ tư duy "điện khí hóa" sang tư duy "tích hợp năng lượng sạch, hydro và kinh tế carbon".

• Người dân nông thôn không chỉ là người sử dụng năng lượng mà còn là người sản xuất và cung cấp các dịch vụ môi trường.

So sánh cách tiếp cận hydrogen giữa Hàn Quốc và Việt Nam

TS. Oanh so sánh hai cách tiếp cận:

Tiêu chí	Hàn Quốc	Việt Nam
Chiến lược	Công nghệ tạo ra luật pháp	Luật pháp có thể gọi công nghệ
Đặc điểm	Đã có sẵn các công ty chuyên biệt với 15 năm tích lũy công nghệ. Triển khai dự án thí điểm ngay cả khi chưa có luật. Kết quả thí điểm trở thành nền tảng dẫn đến ban hành luật	Công nghệ sẽ được đưa vào thông qua hợp tác toàn cầu. Dữ liệu và kinh nghiệm sẽ được tích lũy. Nền tảng cho quy định an toàn sẽ được thiết lập trong suốt quá trình

Bài học cho Việt Nam:

• Cần tận dụng hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ.

• Xây dựng khung pháp lý linh hoạt, cho phép thí điểm trước khi ban hành luật chính thức.

• Tích lũy dữ liệu và kinh nghiệm thực tế từ các dự án thí điểm để hoàn thiện chính sách.

• Tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước và quốc tế hợp tác phát triển công nghệ.

Thách thức và giải pháp

TS. Oanh chỉ ra ba thách thức chính và đề xuất giải pháp:

1. Thách thức kinh tế:

• Chi phí đầu tư cao.

• Nhu cầu hydrogen chưa ổn định.

• Hộ gia đình nhỏ có khả năng tiếp cận vốn và dịch vụ kỹ thuật hạn chế.

• Giải pháp: Cần có cơ chế chia sẻ rủi ro công bằng; hợp đồng mua bán dài hạn; chính sách ưu đãi tài chính; mô hình hợp tác xã hoặc doanh nghiệp cộng đồng.

2. Thách thức an toàn:

• Nghiên cứu FMEA (2025) xác định rò rỉ hydrogen và suy giảm màng điện phân là rủi ro cao.

• Khó khăn trong phát hiện khiếm khuyết ở trạng thái khí.

• Giải pháp: Thiết kế an toàn ngay từ đầu; đầu tư vào cảm biến, giám sát; đào tạo nhân lực; xây dựng quy trình vận hành nghiêm ngặt.

3. Thách thức về quản trị:

• Nếu cộng đồng chỉ nhận tiền cho thuê đất mà không tham gia sở hữu, quản trị hoặc chia sẻ lợi ích, các dự án năng lượng mới có thể tái tạo bất bình đẳng cũ dưới màu sắc công nghệ mới.

• Giải pháp: Cần cơ chế quản trị bao trùm (inclusive governance); phân phối lợi ích công bằng; tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.

Kết luận

TS. Oanh kết thúc bài trình bày với thông điệp chiến lược cho Việt Nam:

1. Hydrogen tạo ra chuỗi giá trị mới cho nông nghiệp địa phương: Từ phụ phẩm nông nghiệp đến năng lượng sạch, tín chỉ carbon và thịnh vượng địa phương.

2. Cần bắt đầu từ các cụm thí điểm cụ thể, giải quyết các thách thức thực tế của từng vùng.

3. Hợp tác quốc tế là yếu tố then chốt để tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm.

4. Sự tham gia của cộng đồng và phân phối lợi ích công bằng là điều kiện tiên quyết cho sự thành công và bền vững.

5. Tầm nhìn: Nông thôn Việt Nam có thể tạo ra tương lai ngay hôm nay và bền vững – nếu chúng ta biết cách tổ chức và thực hiện.