Trước khi được xác nhận: Làm thế nào chúng ta thu nhỏ những câu chuyện hydro dang dở
Annie Nguyễn – Ngày 06 tháng 6 năm 2026
Trong bài viết đăng tải ngày 5 tháng 6, Muhammad Rafiq Mirza bin Julaihi, giảng viên Kỹ thuật Vật liệu tại Malaysia, đã có những suy ngẫm sâu sắc về cách con người đối diện với những câu chuyện chưa hoàn thiện – đặc biệt là trong lĩnh vực hydro. Từ trải nghiệm cá nhân với hai kỳ Shell Eco-marathon, tác giả chỉ ra rằng cả thành công lẫn thất bại đều dễ bị thu nhỏ bởi những câu hỏi như “Chỉ vậy thôi sao?” hay “Chưa được xác nhận thì chưa đáng kể”. Ông lập luận rằng sự khó chịu với những câu chuyện còn dang dở xuất phát từ nhu cầu bảo vệ cảm xúc của con người, nhưng điều đó có thể khiến chúng ta bỏ qua những nỗ lực và giá trị thực sự đang được xây dựng.
Hai mặt của cùng một phản xạ
Năm 2024 tại Lombok, đội của Rafiq đứng thứ tư tại Shell Eco-marathon châu Á – Thái Bình Dương và Trung Đông với xe nguyên mẫu pin nhiên liệu hydro, và anh là trưởng dự án. Năm 2025 tại Qatar, cũng ở vị trí trưởng dự án, đội không vượt qua được vòng kiểm tra kỹ thuật. Dù kết quả trái ngược, phản ứng từ bên ngoài đều có xu hướng thu nhỏ: với Lombok, câu hỏi là “sao không đứng thứ ba?”; với Qatar, giọng điệu là “thế thì còn gì để nói?”. Điều này cho thấy một phản xạ chung: mọi người thường chỉ tôn trọng kết quả đã được khẳng định, còn những nỗ lực ở giai đoạn giữa – dù rất thực – dễ bị làm lơ.
Sự khác biệt giữa đánh giá nghiêm túc và sự thu nhỏ
Rafiq phân biệt rõ: đánh giá nghiêm túc hỏi “điều gì đã thành công? thất bại ở đâu? cần cải thiện gì?”; còn sự thu nhỏ hỏi theo cách âm thầm nhưng bào mòn hơn: “sao điều này đáng được tính đến?”. Ông nhấn mạnh rằng đứng thứ tư trong một cuộc thi quốc tế khắt khe là bằng chứng của năng lực, sự phối hợp và khả năng thực thi. Không vượt qua kiểm tra kỹ thuật cũng không thể xóa bỏ hàng tháng trời thiết kế, làm việc nhóm, quản lý các bên liên quan và lãnh đạo.
Tại sao con người có xu hướng thu nhỏ?
Theo tác giả, đó thường không phải là sự khinh thường, mà là cơ chế tự bảo vệ. “Nếu tôi không ăn mừng quá sớm, tôi sẽ không thấy ngu ngốc sau này.” “Nếu tôi chưa tin vào nó, tôi sẽ không bị tổn thương nếu nó sụp đổ.” Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn nhận giá trị khi sự mơ hồ đã biến mất, chúng ta sẽ bỏ qua giai đoạn dài mà nỗ lực, rủi ro và sự chuyển đổi thực sự diễn ra.
Hydro cũng mang nỗi đau của sự chưa hoàn thiện
Rafiq thấy hydro cũng giống như hành trình của chính mình: lĩnh vực này hứng chịu cả sự lạc quan thái quá lẫn sự bác bỏ sớm. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hydro phát thải thấp đã tiến từ một số ít thử nghiệm lên hơn 200 cam kết đầu tư, nhưng tiến trình không đồng đều do chi phí, hạ tầng và khung pháp lý. Nếu ai đó chỉ biết tôn trọng các kết quả đã hoàn tất, họ sẽ luôn thấy hydro đáng thất vọng.
Bài học từ Sarawak, Nhật Bản và Hàn Quốc
Tại Sarawak, lộ trình kinh tế hydro (SHER) được xây dựng công phu, nhưng các dự án H2biscus và H2ornill đã bị thu nhỏ do tín hiệu nhu cầu yếu. Đối với nhiều người, đó là lý do để “bảo vệ bản thân” khỏi thất vọng. Nhưng Rafiq cho rằng việc một dự án bị điều chỉnh quy mô không tự động chứng minh câu chuyện lớn hơn là vô nghĩa – đó là dấu hiệu của sự chuyển từ giai đoạn tưởng tượng sang giai đoạn kỷ luật.
Ngược lại, Nhật Bản thể hiện sự cam kết trước khi có sự chắc chắn. Tháng 11/2025, Nhật Bản khởi công nhà ga hydro lỏng Kawasaki với bể chứa 50.000 m³ lớn nhất thế giới – xây dựng hạ tầng trước khi thị trường hoàn toàn an tâm. Chính phủ Nhật cũng trao các dự án amoniac carbon thấp đầu tiên theo cơ chế CfD.
Hàn Quốc tiếp tục xây dựng các quy tắc: thị trường đấu thầu điện hydro sạch, cơ chế chứng nhận, hợp tác với Nhật Bản về tiêu chuẩn và an toàn. Những điều này không hào nhoáng, nhưng là nền tảng không thể thiếu trước khi có bước đột phá.
Câu hỏi đúng đắn hơn
Thay vì hỏi “đây đã là bằng chứng cuối cùng chưa?”, Rafiq đề xuất câu hỏi: “Chương này cho thấy điều gì về công việc đang được tiến hành?”. Đứng thứ tư cho thấy điều gì về năng lực? Không qua kiểm tra cho thấy điều gì về yêu cầu của lĩnh vực? Một dự án bị thu nhỏ cho thấy điều gì về kỷ luật thương mại? Một nhà ga nhập khẩu mới cho thấy điều gì về ý định dài hạn?
Tác giả kết luận rằng ông không còn sẵn sàng nhầm lẫn giữa “chưa hoàn thiện” với “trống rỗng”. Công việc có ý nghĩa thường mất một thời gian dài để trông có vẻ hoàn chỉnh. Đôi khi nó trông giống như vị trí thứ tư, như một dự án bị thu nhỏ, như một nhà ga đang xây dựng, như một cơ chế đấu thầu mà hầu hết mọi người sẽ không bao giờ đọc. Nhưng nếu nhìn kỹ, vẫn có một câu chuyện ở đó – và điều quan trọng nhất là mọi người vẫn đang xây dựng nó.
