Trung Quốc công bố Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 cho ngành than: Hướng tới hiện đại hóa và đỉnh tiêu thụ vào năm 2030
Ngày 11 tháng 8 năm 2026 | Annie Nguyễn
Trung Quốc vừa công bố "Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 cho ngành than", một văn bản quan trọng phác thảo chiến lược dung hòa giữa an ninh năng lượng, tái cấu trúc công nghiệp và quá trình chuyển đổi carbon thấp đến năm 2030. Kế hoạch do Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) và Cục Năng lượng Quốc gia (NEA) đồng ban hành.
Về mốc thời gian đạt đỉnh tiêu thụ than, kế hoạch khẳng định tiêu thụ than dự kiến đạt đỉnh vào năm 2030, nhưng không đặt ra thời hạn cụ thể là năm 2027. Mặc dù các dự báo trước đó từ một số viện nghiên cứu Trung Quốc cho rằng đỉnh có thể xảy ra vào giữa giai đoạn kế hoạch, nhưng văn bản chính thức không biến những dự báo này thành cam kết của chính phủ. Khả năng đạt đỉnh sớm hơn vẫn có thể xảy ra, nhưng 2030 là mốc chính sách chính thức.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là đây không phải một kế hoạch loại bỏ hay giảm dần than. Trung Quốc đồng thời chuẩn bị cho thời điểm đỉnh nhu cầu than và tăng cường khả năng phục hồi của hệ thống than còn lại. Đến năm 2030, năm vùng cung ứng chính dự kiến chiếm hơn 80% sản lượng toàn quốc; các mỏ lớn hiện đại chiếm 87% công suất và mỏ thông minh chiếm 75%; và ít nhất 100 triệu tấn/năm công suất sản xuất dự phòng được lên kế hoạch.
Vai trò của than đang được định hình lại, không chỉ giới hạn trong phát điện. Kế hoạch thúc đẩy chuyển đổi than từ nhiên liệu sang vừa là nhiên liệu vừa là nguyên liệu thô, bao gồm phát triển chiến lược chuyển đổi than thành dầu và khí đốt. Các sản phẩm hóa chất từ than có thể trở thành một yếu tố quan trọng định hình tốc độ suy giảm nhu cầu than sau đỉnh. Kế hoạch khuyến khích các dự án hóa chất than sử dụng điện xanh, hydrogen xanh và ứng dụng CCUS.
Quá trình khử carbon đang được tích hợp ngay trong ngành than. Kế hoạch thúc đẩy năng lượng tái tạo, lưu trữ, vi mạng thông minh, xe điện và xe chạy hydrogen trong khai thác mỏ, cũng như sử dụng điện và hydrogen xanh trong các dự án hóa chất than. Mục tiêu là giảm phát thải ngay trong quá trình sản xuất than.
Chính sách về khí methane cũng được cụ thể hóa hơn. Đến năm 2030, Trung Quốc đặt mục tiêu sản xuất 26 tỷ m³ khí methane từ than và sử dụng 6,5 tỷ m³ khí mỏ than, cùng với tăng cường giám sát, kiểm kê phát thải và thực thi các tiêu chuẩn methane. Tuy nhiên, kế hoạch không thiết lập một mức trần tuyệt đối hay mục tiêu giảm theo tỷ lệ phần trăm cho phát thải methane từ ngành than.
Đánh giá chung, điểm mấu chốt là Trung Quốc đang quản lý vai trò thay đổi của than chứ không đặt ra thời gian biểu để nhanh chóng loại bỏ than. Trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, câu hỏi then chốt không chỉ là khi nào tiêu thụ than đạt đỉnh, mà còn là điều gì xảy ra sau đó: nhu cầu giảm nhanh đến mức nào, vai trò của than chuyển từ cung cấp năng lượng số lượng lớn sang an ninh hệ thống và nguyên liệu công nghiệp ra sao, và toàn bộ chuỗi giá trị than còn lại có thể giảm dấu chân môi trường và khí hậu một cách hiệu quả như thế nào.
Kế hoạch phản ánh cách tiếp cận thực dụng: ưu tiên an ninh năng lượng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, trong khi vẫn duy trì quỹ đạo hướng tới mục tiêu carbon kép (đạt đỉnh phát thải trước 2030 và trung hòa carbon trước 2060).
