Thị trường hydrogen EU: Chưa đồng nhất, thách thức offtake và quota
Biên tập bởi Ban Thư ký VAHC ngày 16/12/2025
Thị trường hydrogen châu Âu đang đứng trước một thực tế phân mảnh đáng kể. Các quốc gia EU triển khai Chỉ thị Năng lượng Tái tạo (RED) vào luật quốc gia theo những cách rất khác nhau, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông vận tải. Tỷ lệ quota RFNBO (nhiên liệu tái tạo phi sinh học), hệ số nhân khuyến khích và mức phạt không đồng nhất giữa các nước, tạo ra môi trường pháp lý phức tạp. Điều này khiến các nhà phát triển dự án và nhà đầu tư gặp khó khăn khi mở rộng hoạt động xuyên biên giới.
Yếu tố then chốt để một dự án hydrogen có thể huy động vốn là offtake, tức các thỏa thuận mua sản phẩm dài hạn. Nhà đầu tư cần sự chắc chắn về dòng tiền và lợi nhuận. Thiếu các thỏa thuận offtake rõ ràng, các dự án hydrogen khó có thể triển khai.
Để thúc đẩy nhu cầu hydrogen ít phát thải, Liên minh châu Âu triển khai nhiều công cụ. Các khoản trợ cấp như IPCEIs, ưu đãi thuế ở Phần Lan, và việc hình thành hydrogen hubs tại Tây Ban Nha hay Hà Lan đều nhằm tạo động lực cho thị trường. Bên cạnh đó, quota bắt buộc theo RED đặt mục tiêu: hydrogen công nghiệp đạt 42% năm 2030 và 60% năm 2035; hydrogen trong vận tải đạt 1% năm 2030, tương đương khoảng 2,5 triệu tấn mỗi năm, chiếm khoảng một phần ba nhu cầu hiện tại của EU.
Tuy nhiên, thực tế triển khai quota cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các quốc gia. Quota vận tải, hàng hải, hàng không và hydrogen công nghiệp được áp dụng theo những cách khác nhau. Một số quốc gia sử dụng hệ số nhân để giảm khối lượng cần sản xuất, một số khác cho phép tính hydrogen sử dụng trong nhà máy lọc dầu. Mức hình phạt nếu không đạt quota dao động từ 5 đến 10 €/kg. Những khác biệt này khiến việc lập kế hoạch, ký hợp đồng offtake và đưa ra quyết định đầu tư trở nên khó khăn.
Thời gian chuyển đổi luật cũng tạo áp lực. Quota RED lần đầu được đề xuất từ tháng 7/2021, hoàn thiện vào tháng 11/2023 và hạn chót chuyển đổi sang luật quốc gia là tháng 5/2025. Tuy nhiên, chỉ một số nước thực sự đã chuyển đổi, làm chậm quá trình quyết định đầu tư cần thiết để đạt mục tiêu 2030. Sau năm 2030, nhà đầu tư vẫn đối mặt với bất định pháp lý, khi việc chuyển hóa các mục tiêu giảm 90% phát thải GHG năm 2040 thành luật cụ thể có thể mất từ 2–3 năm.
Đặc biệt, quota hydrogen công nghiệp triển khai còn chậm hơn nhiều so với vận tải. Chỉ ba quốc gia đã chuyển đổi quota, trong khi phần lớn nhu cầu hiện tại tập trung tại lĩnh vực này.
Tóm lại, thị trường hydrogen EU vẫn chưa thể coi là thống nhất. Quy định phân tán, việc chuyển đổi chậm và bất định pháp lý tạo ra môi trường đầy thách thức cho nhà phát triển và nhà đầu tư, khiến tiến độ dự án và thỏa thuận offtake bị kéo dài.
