Thí điểm xe buýt hydro tại Aberdeen đối mặt hồi kết: Bài toán trách nhiệm và minh bạch
Ngày 22/03/2026 | Biên tập: Annie Nguyễn
Một chương trình từng được xem là biểu tượng cho tham vọng chuyển dịch năng lượng của Aberdeen đang đứng trước nguy cơ khép lại trong tranh cãi về hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Thí điểm đội xe buýt chạy hydro của thành phố – từng được quảng bá là bước tiến tiên phong – hiện đang bị thanh lý sớm hơn dự kiến.
Theo phân tích của Tom Baxter, giảng viên cao cấp tại University of Aberdeen, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở công nghệ mà ở cách ra quyết định. Ông cho biết đã gửi yêu cầu theo luật tự do thông tin để xác minh liệu chính quyền thành phố có thực hiện so sánh tổng chi phí vòng đời giữa xe buýt hydro và xe buýt điện pin hay không.
Phản hồi từ Aberdeen City Council cho thấy cơ quan này không trực tiếp vận hành xe buýt và không nắm giữ dữ liệu chi phí liên quan đến xe điện, do đó không có bất kỳ phân tích so sánh nào. Tuy nhiên, lập luận này gây tranh cãi khi thành phố đã đóng vai trò chủ động trong việc triển khai dự án và công khai ủng hộ hydro như một giải pháp khử carbon.
Đội xe buýt hydro do First Aberdeen vận hành, đồng thời thành phố cũng tham gia liên doanh phát triển trung tâm hydro với BP. Trong bối cảnh đó, việc không tồn tại một đánh giá định lượng về chi phí và rủi ro giữa các công nghệ thay thế bị xem là dấu hiệu của quản trị dự án yếu kém.
Nếu thực sự không có phân tích này, điều đó đồng nghĩa với việc nguồn vốn công đã được phân bổ cho một công nghệ rủi ro cao mà thiếu cơ sở so sánh đầy đủ. Ngược lại, nếu phân tích tồn tại nhưng không được công bố, vấn đề lại chuyển sang thiếu minh bạch.
Việc chấm dứt sớm và thanh lý đội xe càng làm gia tăng áp lực yêu cầu làm rõ các giả định kinh tế – kỹ thuật ban đầu. Theo quan điểm của Baxter, một quá trình chuyển dịch năng lượng hiệu quả đòi hỏi phải có phân tích định lượng rõ ràng, giả định minh bạch và khả năng truy vết quyết định.
Câu hỏi đặt ra không chỉ dành cho Aberdeen mà còn cho nhiều quốc gia đang thử nghiệm hydro trong giao thông: nếu hydro thực sự có lợi thế về chi phí và hệ thống trong dài hạn, cần công bố dữ liệu. Nếu không, cần thừa nhận và rút ra bài học chính sách.
