Tại sao hydro quan trọng? 4 cuốn sách nền tảng giúp bạn hiểu về xã hội hydro
Ngày 2 tháng 9 năm 2026
Annie Nguyễn
Đầu tư phát triển hydro tăng tốc trên toàn cầu, nhu cầu hiểu biết về lĩnh vực này ngày càng cấp thiết
Trong bối cảnh các nỗ lực hướng tới trung hòa carbon và đảm bảo an ninh năng lượng đang được đẩy mạnh trên phạm vi toàn cầu, hydro nổi lên như một lựa chọn hàng đầu cho năng lượng thế hệ mới. Tại Nhật Bản và nhiều quốc gia khác, hoạt động nghiên cứu phát triển và ứng dụng thực tế trong sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và sử dụng hydro đang được đẩy nhanh, kéo theo làn sóng đầu tư thiết bị và gia nhập thị trường mới từ các doanh nghiệp.
Để giúp độc giả nắm bắt bức tranh toàn cảnh về sự thay đổi này, Giáo sư Tatsuki Kono (Đại học Tokyo, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Tiên tiến), một chuyên gia hàng đầu với nhiều năm nghiên cứu về năng lượng hydro, đã giới thiệu 4 cuốn sách nền tảng cho những ai muốn tìm hiểu về xã hội hydro.
Bối cảnh: Từ cú sốc dầu mỏ đến cuộc đua năng lượng mới
Dù khái niệm "xã hội hydro" ngày càng phổ biến, hydro không phải là một nguồn năng lượng mới. Cuộc thảo luận nghiêm túc đầu tiên về tiềm năng của nó đã diễn ra từ sau cú sốc dầu mỏ những năm 1970, khi thế giới nhận ra nguy cơ phụ thuộc quá mức vào dầu mỏ và tìm kiếm một nguồn năng lượng có thể sản xuất trong nước từ nhiều nguồn nguyên liệu khác nhau. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ sau đó, nhiên liệu hóa thạch giá rẻ vẫn thống trị và hydro chỉ dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu.
Ngày nay, bối cảnh đã thay đổi căn bản. Động lực thúc đẩy sự quan tâm mạnh mẽ tới hydro đến từ hai xu hướng lớn: phi carbon hóa và an ninh năng lượng. Mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 đang thúc đẩy các nước cắt giảm khí thải CO₂, trong khi các cuộc xung đột địa chính trị khiến việc phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu trở nên rủi ro hơn. Hydro, với tư cách là "nhiên liệu xanh có thể sản xuất trong nước", đang trở lại vị trí trung tâm.
Cuộc đua hydro đã diễn ra trên khắp thế giới: Châu Âu đầu tư coi hydro là lá bài an ninh năng lượng; Trung Đông có kế hoạch chuyển đổi nội địa sang hydro trong khi vẫn xuất khẩu dầu; Australia tận dụng năng lượng mặt trời dồi dào để sản xuất và xuất khẩu hydro; Trung Quốc đẩy mạnh phát triển hạ tầng hydro như một chiến lược quốc gia.
Vai trò của hydro trong hệ thống năng lượng tái tạo
Mặc dù năng lượng tái tạo (mặt trời, gió) được kỳ vọng là nguồn chính trong quá trình phi carbon hóa, nhưng chính sự phát triển của chúng lại càng làm tăng tầm quan trọng của hydro. Điểm yếu cố hữu của năng lượng tái tạo là tính không ổn định, phụ thuộc vào thời tiết. Khi sản lượng điện tái tạo vượt quá nhu cầu, các công ty điện lực buộc phải cắt giảm sản xuất, gây lãng phí.
Hydro giải quyết vấn đề này bằng vai trò lưu trữ năng lượng: sử dụng điện dư thừa để sản xuất hydro, sau đó lưu trữ và sử dụng khi cần. Điều này giúp bù đắp nhược điểm của năng lượng tái tạo và tối ưu hóa việc sử dụng điện. Thách thức hiện nay là làm thế nào để sản xuất hydro với chi phí cạnh tranh, và đây cũng là tâm điểm của cuộc đua công nghệ toàn cầu.
4 cuốn sách nền tảng để hiểu về xã hội hydro
1. Chuỗi "Kiến thức hôm nay": Cẩm nang dễ hiểu về Hydro (Ấn bản lần thứ 2)『今日からモノ知りシリーズ トコトンやさしい水素の本 第2版』 (Hiệp hội Năng lượng Hydro Nhật Bản biên soạn, Nhà xuất bản Nikkan Kogyo Shimbun, 2017)
Đây là cuốn sách đầu tiên nên đọc để trả lời câu hỏi "Tại sao lại là hydro?"
Được biên soạn bởi tổ chức nghiên cứu hydro lâu đời nhất Nhật Bản (thành lập 1973), cuốn sách là một cẩm nang nhập môn tuyệt vời. Với cấu trúc mỗi chủ đề được trình bày gọn gàng trong hai trang mở, sách sử dụng nhiều hình ảnh và biểu đồ để giải thích từ lịch sử, phương pháp sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến ứng dụng trong pin nhiên liệu, ô tô và phát điện. Phù hợp cho cả học sinh, người không chuyên và cả những người đi làm muốn hiểu rõ hơn về các công nghệ hydro được nhắc đến trên báo chí.
2. Bộ sách Bách khoa toàn thư minh họa khổ lớn của Newton: Bách khoa toàn thư minh họa khổ lớn về Thời tiết và Khí tượng học『Newton大図鑑シリーズ 天気と気象大図鑑』 (Newton Press, 2021)
Hiểu về thời tiết để hiểu vai trò của hydro
Thoạt nhìn có vẻ không liên quan, nhưng cuốn sách về thời tiết này lại cung cấp kiến thức nền tảng để hiểu bản chất của xã hội hydro. Vì hydro "xanh" phải được sản xuất từ năng lượng tái tạo, và sản lượng của năng lượng tái tạo lại phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Cuốn sách giải thích một cách trực quan về các hiện tượng thời tiết, biến đổi khí hậu và mối quan hệ giữa chúng với sản xuất điện mặt trời và gió. Học cách dự báo và thích ứng với thời tiết là chìa khóa để tích hợp thành công năng lượng tái tạo và hydro vào hệ thống năng lượng.
3. Giải thích về Trung hòa Carbon qua sơ đồ: Các hệ thống năng lượng sạch nhằm đạt mục tiêu khử carbon『図解でわかるカーボンニュートラル～脱炭素を実現するクリーンエネルギーシステム』 (Viện Nghiên cứu Năng lượng Tổng hợp Nhật Bản biên soạn, Nhà xuất bản Gijutsu Hyoron, 2021)
Vị trí của hydro trong bức tranh tổng thể trung hòa carbon
Cuốn sách này giúp người đọc nhìn thấy hydro như một phần của hệ thống năng lượng sạch rộng lớn hơn, thay vì tách biệt. Nó bao quát các chủ đề từ năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân, lưới điện, pin lưu trữ đến công nghệ thu giữ và sử dụng CO₂ (CCUS), trong đó hydro được đặt trong mối liên hệ với các lĩnh vực khác như công nghiệp và chính sách năng lượng. Với sơ đồ và giải thích dễ hiểu, đây là lựa chọn lý tưởng cho những ai muốn có cái nhìn toàn diện về trung hòa carbon.
4. Hiểu về Trung hòa Carbon và Tiêu chuẩn hóa Quốc tế qua Sơ đồ: Thiết lập Quy tắc và Chiến lược Tạo lợi thế dựa trên Quy tắc để Tồn tại trong Ngành công nghiệp Hướng tới Phi carbon hóa『図解でわかるカーボンニュートラル×国際標準化～脱炭素産業で生き残るためのルールメイクとルール優位性戦略～』 (Kyo Tsutsui, Yoshiaki Sonoda, Hiroko Tsunoda, Nhà xuất bản Gijutsu Hyoron, 2025)
Cuốn sách này thuộc cùng bộ sách nhưng tiếp cận trung hòa carbon từ góc độ tiêu chuẩn hóa quốc tế và chiến lược cạnh tranh. Rất hữu ích cho các doanh nghiệp và cá nhân quan tâm đến việc đánh giá và cải thiện thành tựu trung hòa carbon của chính mình trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.
