Sản xuất hydro tập trung hay tại chỗ? Khoảng cách địa lý quyết định chi phí
Annie Nguyễn
22/07/2026
Câu hỏi đặt ra là liệu các nhà tiêu thụ hydro lớn có nên tự sản xuất hydro tại chỗ hay không? Trong khi cả ngành năng lượng tập trung vào công suất sản xuất, một yếu tố then chốt thường bị bỏ qua: vị trí địa lý của nhà máy điện phân so với nguồn năng lượng tái tạo. Theo chuyên gia Arnab Sinha, đây mới là thước đo thực sự quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi năng lượng.
Bài phân tích chỉ ra rằng, việc truyền tải điện năng qua lưới điện ở khoảng cách 1.000 km là một "bẫy" về tài chính và vật lý. Ngược lại, vận chuyển hydro dạng phân tử qua đường ống chuyên dụng luôn vượt trội hơn.
Sử dụng cấu trúc lưới điện và quy định hiện tại của Ấn Độ làm ví dụ, tác giả so sánh hai mô hình:
1. Mô hình sản xuất tập trung (sử dụng điện qua lưới điện 1.000 km):
Ngay cả với các ưu đãi về truyền tải, chi phí trung gian từ lưới điện (phí vận chuyển, phí lưu trữ điện để xử lý gián đoạn, tổn thất đường dây) khiến chi phí hydro cuối cùng lên tới ₹459 – ₹634 / kg (4,8 - 6,6 USD/kg).
2. Mô hình trung tâm sản xuất gần nguồn năng lượng (vận chuyển bằng đường ống):
Bằng cách đặt các trung tâm điện phân công suất lớn ngay tại trang trại điện gió/mặt trời (phía sau đồng hồ đo), có thể loại bỏ hoàn toàn chi phí lưới điện. Hydro sau đó được vận chuyển qua đường ống cao áp, với bản thân đường ống đóng vai trò như kho lưu trữ tự nhiên (linepack). Chi phí cuối cùng chỉ còn ₹301 – ₹388 / kg (3,13 - 4,04 USD/kg).
Mức tiết kiệm chi phí lên tới 1,6 - 2,6 USD/kg là biên độ lợi nhuận chính xác để hydro xanh có thể cạnh tranh với hydro xám từ nhiên liệu hóa thạch trong các ngành công nghiệp như thép, lọc dầu và sản xuất amoniac.
Kết luận của tác giả rất rõ ràng: Vận chuyển năng lượng dưới dạng phân tử qua đường ống về kinh tế và vật lý đều vượt trội so với vận chuyển dạng electron qua lưới điện tắc nghẽn và đầy chi phí. Để đạt được mục tiêu Net Zero, cần phải thiết kế toàn bộ kiến trúc phân phối vùng miền ngay từ đầu. "Hãy xây dựng xương sống (cơ sở hạ tầng đường ống) trước, thị trường sẽ tự động theo sau."
