Pin nhiệt Zeolite có thể giảm tới 86% điện năng làm mát trung tâm dữ liệu
Ngày 5/3/2026
Các trung tâm dữ liệu — những trung tâm quy mô lớn lưu trữ ảnh, phát trực tuyến video và xử lý các mô hình trí tuệ nhân tạo — tiêu thụ rất nhiều điện năng, phần lớn trong số đó được dùng cho hệ thống làm mát để loại bỏ nhiệt phát ra từ các server. Khi nhu cầu về dữ liệu tăng nhanh, nhu cầu làm mát và điện năng cho việc này cũng tăng theo. Một nghiên cứu mới từ các nhà khoa học tại NYU Tandon School of Engineering đề xuất một ý tưởng mới: sử dụng “pin nhiệt” zeolite để lưu trữ và vận chuyển nhiệt thải từ các nhà máy gần đó, sau đó dùng năng lượng nhiệt này để làm mát các trung tâm dữ liệu.
Zeolite là loại khoáng chất tinh thể với nhiều lỗ rỗng siêu nhỏ có khả năng hấp thụ hơi nước. Khi zeolite hấp thụ hơi nước, quá trình này giải phóng nhiệt — và khi được gia nhiệt sau đó, zeolite sẽ nhả hơi nước ra, cho phép lưu trữ năng lượng nhiệt. Tại một cơ sở công nghiệp, nhiệt thải ở nhiệt độ thấp đến trung bình (dưới ~200 °C) được dùng để “nạp” pin nhiệt bằng cách làm khô zeolite và tách nước ra, nước này được ngưng tụ sau đó. Zeolite đã được nạp nhiệt sau đó được vận chuyển đến trung tâm dữ liệu. Ở đây, quá trình diễn ra ngược lại: nước bốc hơi rồi tiếp tục được hấp thụ bởi zeolite, tạo ra hiệu ứng làm mát.
Theo các mô phỏng nhiệt động lực chi tiết trong nghiên cứu, phương pháp này có thể giảm tổng lượng điện năng sử dụng cho làm mát — bao gồm cả tại trung tâm dữ liệu và cơ sở công nghiệp đối tác — tới hơn 75%, và lên tới 86% chỉ riêng cho nhu cầu làm mát tại trung tâm dữ liệu, so với các hệ thống máy nén lạnh truyền thống. Điều này cũng cải thiện khoảng 12% hiệu quả sử dụng năng lượng (power usage effectiveness). Hệ thống có thể sử dụng nhiều nước hơn do quá trình bốc hơi, nhưng ở cơ sở công nghiệp, việc sử dụng nước giảm đáng kể nhờ tránh được tháp giải nhiệt truyền thống.
Vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết — chẳng hạn thiết kế giường zeolite bền, truyền nhiệt hiệu quả, và phối hợp với các đối tác công nghiệp — nhưng ý tưởng này nhấn mạnh cách tư duy lại về làm mát như một bài toán về logistics nhiệt, thay vì chỉ là tải điện trên lưới.
