Phát triển ngành năng lượng thế kỷ 21

Cơ hội xây dựng một Nhật Bản giàu năng lượng

Tomas Kåberger, Chủ tịch Hội đồng điều hành, Viện Năng lượng Tái tạo
Ngày 4 tháng 9 năm 2025

Trong thế kỷ 20, khi nguồn cung năng lượng và sản xuất điện phụ thuộc chủ yếu vào dầu mỏ, than đá, khí đốt hóa thạch và uranium, Nhật Bản phải lệ thuộc vào nhập khẩu. Là một quốc đảo, nguy cơ bị cắt đứt khỏi các nhà cung cấp xa xôi luôn hiện hữu. Giải pháp duy nhất có thể thực hiện là tích trữ nhiên liệu, đặc biệt là than và uranium. Tuy nhiên, sự mong manh vẫn còn: nếu không có dòng chảy nhiên liệu liên tục, các nhà máy điện sẽ ngừng hoạt động và ô tô sẽ không thể tiếp tục chạy.

Bước sang thế kỷ 21, ngành điện toàn cầu đang thay đổi. Năm 2024, hơn 90% công suất phát điện mới trên thế giới đến từ năng lượng tái tạo, không còn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và uranium. Ngay cả tại Mỹ, dưới thời Donald Trump, hơn 90% công suất phát điện mới trong 5 tháng đầu năm 2025 cũng đến từ năng lượng tái tạo. Lợi ích kinh tế của điện tái tạo, chủ yếu là điện mặt trời và điện gió trên đất liền, đã khiến xu thế phát triển này trở nên không thể cưỡng lại ở các nền kinh tế thị trường cũng như tại Trung Quốc.

Trong vài năm gần đây, điện mặt trời và điện gió trên đất liền đã trở thành nguồn điện rẻ nhất ở hầu hết các quốc gia. Quan trọng hơn, trong vòng 10 năm qua, điện mặt trời và điện gió đã có tổng chi phí thấp hơn giá năng lượng từ dầu thô ở ngày càng nhiều quốc gia. Điều này mở ra khả năng rõ ràng thay thế dầu bằng điện trong lĩnh vực giao thông vận tải. Khi sản xuất ô tô điện bắt đầu, ngành công nghiệp pin cũng được mở rộng, và nhờ hiệu ứng học hỏi cùng quy mô, giá pin đã giảm mạnh đến mức có thể sử dụng cho cả lưới điện, cung cấp khả năng ổn định và cân bằng với chi phí thấp hơn nhà máy nhiệt điện. Thực tế này đã được chứng minh rõ ở California và Australia.

Trung Quốc đã nhìn thấy cơ hội và dường như đã theo đuổi một chiến lược dựa trên cơ hội kỹ thuật và học hỏi công nghiệp. Dù phải nhập khẩu một số khoáng sản cần thiết để sản xuất thiết bị, Trung Quốc đã hành động sớm và nắm giữ vị thế hàng đầu trong việc sản xuất các thiết bị này, không chỉ cho nhu cầu trong nước mà còn cho phần lớn thị trường thế giới.

Cơ hội để Nhật Bản trở nên độc lập khỏi nhiên liệu nhập khẩu nhờ điện mặt trời và điện gió có thể khiến nhiều người coi là một nghịch lý. Liệu điều này có đồng nghĩa chỉ thay thế sự phụ thuộc vào dòng chảy liên tục của uranium, than, dầu và khí hóa thạch bằng một sự phụ thuộc khác vào việc nhập khẩu tấm pin mặt trời và tuabin gió?

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã chỉ ra một sự khác biệt. Một chuyến tàu chở container chứa pin mặt trời có thể tạo ra sản lượng điện tương đương với 50 chuyến tàu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) hoặc 100 chuyến tàu than.

Ngoài ra, có hai sự khác biệt quan trọng giữa việc phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu và nhập khẩu thiết bị:

Thứ nhất:
Nếu nhập khẩu nhiên liệu bị ngừng, các nhà máy nhiệt điện sẽ dừng phát điện. Xe hơi sẽ phải nằm yên vì không thể tiếp nhiên liệu.

Nếu việc nhập khẩu thiết bị điện mặt trời và điện gió dừng lại, các nhà máy điện mặt trời và điện gió hiện hữu vẫn tiếp tục phát điện, pin vẫn được sạc và ô tô điện vẫn chạy bình thường.

Thứ hai:
Nhật Bản hoàn toàn có thể tự sản xuất tấm pin mặt trời, tuabin gió, pin và các thiết bị khác. Hiện nay, ngành công nghiệp trong nước thiếu động lực để làm điều đó, trong khi các công ty Trung Quốc và châu Âu có thể cạnh tranh hơn, cung cấp sản phẩm với giá thấp hơn. Tuy nhiên, nếu cần, Nhật Bản vẫn có thể sản xuất với chi phí bổ sung vừa phải. Trong khi đó, chi phí khai thác uranium, than, dầu hoặc khí đốt hóa thạch với khối lượng đủ lớn từ trong lòng đất Nhật Bản sẽ là khổng lồ.

Đối với Nhật Bản, sự phát triển ngành năng lượng trong thế kỷ 21 chính là cơ hội để xây dựng một xã hội giàu năng lượng.