PHÂN TÍCH BÁO CÁO HYDROGEN TOÀN CẦU 2026 (GLOBAL HYDROGEN REVIEW 2026) CỦA CƠ QUAN NĂNG LƯỢNG QUỐC TẾ (IEA)
Góc nhìn từ ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam - ASEAN (VAHC)
Ngày 19 tháng 6 năm 2026
I. NHẬN ĐỊNH CHUNG VỀ BÁO CÁO
Global Hydrogen Review 2026 của IEA là một tài liệu tham khảo quan trọng, phản ánh một thực tế mà tôi và các thành viên VAHC đã nhận thấy trong quá trình làm việc với các đối tác trong khu vực: ngành hydro toàn cầu đang ở một ngã rẽ quan trọng. Sự cắt giảm 40% danh mục dự án hydro sạch mà IEA dự báo có khả năng vận hành vào năm 2030 không phải là một bất ngờ, mà là hệ quả của những rào cản căn bản mà chúng ta đã thảo luận tại nhiều hội thảo trong khu vực.
Ông Lê Ngọc Ánh Minh tại một hội thảo hydrogen do VCCI/Diễn Đàn Doanh nghiệp tổ chức năm 2024
II. BỐN BÀI HỌC CỐT LÕI CHO VIỆT NAM VÀ ASEAN
Thứ nhất, về nhu cầu – "mảnh ghép quan trọng còn thiếu"
Báo cáo IEA chỉ ra rằng các thỏa thuận mua bán mới hầu như không thay đổi trong năm 2025, ở mức khoảng 1,7 triệu tấn/năm, và chỉ khoảng 20% khối lượng mới được ký kết có các cam kết hợp đồng chắc chắn. Điều này phản ánh một thực tế: các nhà đầu tư vẫn chưa có đủ sự chắc chắn về thị trường tiêu thụ để mạo hiểm vốn.
Tại Việt Nam và ASEAN, chúng ta đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển hydro. Các dự án hydro vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu khả thi hoặc thí điểm. Để thúc đẩy đầu tư, cần có các cơ chế tạo cầu từ phía chính phủ, như VAHC đã đề xuất trong các buổi làm việc với Bộ Công Thương và các bộ ngành liên quan.
Thứ hai, về chi phí sản xuất và cạnh tranh
Báo cáo IEA nhấn mạnh chi phí sản xuất hydro phát thải thấp vẫn ở mức cao, tạo ra rào cản lớn. Tuy nhiên, tôi nhận thấy đây cũng là cơ hội cho các nước đang phát triển như Việt Nam. Với chi phí nhân công và chi phí sản xuất cạnh tranh, chúng ta có thể tham gia chuỗi cung ứng hydro toàn cầu như một trung tâm sản xuất thiết bị hoặc cung cấp hydro với giá thấp hơn, như IEA đã ghi nhận đối với Trung Quốc trong lĩnh vực điện phân.
Thứ ba, về hạ tầng và hợp tác khu vực
IEA nhấn mạnh thiếu hụt cơ sở hạ tầng là một trong những nguyên nhân chính làm chậm tiến độ dự án. Đây là lĩnh vực mà VAHC đang tích cực thúc đẩy hợp tác khu vực thông qua các Biên bản ghi nhớ với Hiệp hội Hydrogen Nhật Bản, Hội đồng Hydrogen Australia, Hiệp hội Hydrogen Scotland, Canada, Đài Loan, Singapore, Hàn Quốc, HX Group, và các hiệp hội khác. Các dự án hạ tầng hydro xuyên biên giới trong ASEAN có thể giúp các nước thành viên chia sẻ chi phí và rủi ro, tạo ra quy mô kinh tế cần thiết.
Thứ tư, về vai trò của Trung Quốc và bài học cho Việt Nam
IEA ghi nhận Trung Quốc vẫn là quốc gia dẫn đầu trong triển khai điện phân, chiếm khoảng 75% các cơ sở lắp đặt mới. Tuy nhiên, IEA cũng lưu ý về tình trạng cạnh tranh nội địa khốc liệt đang đẩy giá xuống dưới chi phí sản xuất. Đây là một tín hiệu cần được phân tích kỹ: việc chạy theo quy mô và hạ giá có thể không bền vững. Việt Nam cần phát triển chiến lược riêng, không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng và giá trị gia tăng.
III. KHUYẾN NGHỊ CHIẾN LƯỢC
-
Xây dựng chiến lược hydro quốc gia với lộ trình thực tế: Không nên kỳ vọng quá nhanh vào hydro, mà cần có lộ trình phù hợp với nguồn lực và điều kiện của đất nước, như tôi đã từng chia sẻ: "tăng trưởng xanh cần có lộ trình dài hạn".
-
Ưu tiên các ứng dụng hydro hiện có: Tập trung vào lọc dầu và sản xuất phân bón - những lĩnh vực mà hydro đã được sử dụng - để tạo nhu cầu ban đầu, như báo cáo IEA đã chỉ ra là chiến lược hiệu quả.
-
Thúc đẩy hợp tác khu vực ASEAN: VAHC đang nỗ lực xây dựng một cộng đồng hydro ASEAN để cùng giải quyết các thách thức chung. Các nước ASEAN có thể hợp tác trong nghiên cứu, phát triển hạ tầng và tạo thị trường chung cho hydro.
-
Phát triển năng lực sản xuất trong nước: Tận dụng lợi thế chi phí thấp, nhưng cần tránh cạnh tranh không lành mạnh và tập trung vào công nghệ có giá trị gia tăng cao.
-
Xây dựng khuôn khổ pháp lý và tiêu chuẩn chứng nhận: Để tham gia thị trường hydro toàn cầu, Việt Nam cần có tiêu chuẩn và chứng nhận phù hợp với thông lệ quốc tế.
IV. KẾT LUẬN
Global Hydrogen Review 2026 của IEA là một hồi chuông cảnh tỉnh nhưng cũng là một chỉ dẫn chiến lược. Việc dự báo cắt giảm 40% danh mục dự án hydro sạch đến 2030 cho thấy ngành hydro đang ở giai đoạn thanh lọc tự nhiên, giống như nhiều ngành công nghệ mới khác. Các dự án yếu về tài chính, thiếu nhu cầu hoặc không có hạ tầng hỗ trợ sẽ bị loại bỏ. Điều này tạo cơ hội cho những quốc gia và doanh nghiệp có chiến lược rõ ràng, nền tảng vững chắc và tầm nhìn dài hạn.
VAHC cam kết tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng hydrogen, cộng đồng năng lượng Việt Nam và các đối tác ASEAN trong việc xây dựng một ngành công nghiệp hydro bền vững, góp phần vào mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.
Về tác giả
Ông Lê Ngọc Ánh Minh là Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam - ASEAN (VAHC), đồng thời là Chủ tịch Điều hành Pacific Group, một doanh nhân có 30 năm kinh nghiệm trong quản lý và thực hiện các dự án hạ tầng năng lượng quy mô lớn tại Việt Nam. VAHC là một diễn đàn độc lập nhằm tạo sân chơi cho các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà phát triển dự án, nhà đầu tư và các nhà vận động biến đổi khí hậu để xây dựng một cộng đồng hydrogen sôi động tại Việt Nam và khu vực ASEAN.
