Khí cầu cánh cứng: Khi kinh tế hydro pha trộn kinh tế không gian tầm thấp

Ngày 11 tháng 9 năm 2026
Annie Nguyễn

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế không gian tầm thấp và kinh tế vũ trụ, một hướng đi mới đang được nghiên cứu: sử dụng khí cầu cánh cứng chạy bằng hydro để vận chuyển hàng hóa cồng kềnh, nặng qua các đô thị, khu công nghiệp và cảng biển. Đây là sự hội tụ giữa nền kinh tế hydro và nền kinh tế không gian tầm thấp, mở ra tiềm năng cho Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Concept khí cầu cánh cứng của Big Rigid Airship Project - BRAP

Công nghệ vũ trụ đã được đưa vào danh mục công nghệ chiến lược quốc gia

Công nghệ hàng không và vũ trụ đã chính thức được đưa vào danh mục công nghệ chiến lược quốc gia của Việt Nam theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 . Quyết định này thay thế Quyết định số 1131/QĐ-TTg ban hành năm 2025 .

Theo Quyết định, danh mục công nghệ chiến lược gồm 10 nhóm, trong đó nhóm thứ 9 là công nghệ hàng không và vũ trụ . Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược cũng bao gồm các sản phẩm liên quan như vệ tinh quỹ đạo thấp và hệ thống sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydrogen xanh .

Trước đó, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng đã nhấn mạnh vai trò của công nghệ vũ trụ như một trong những ngành công nghệ chiến lược .

Phát biểu về taxi bay tại Hà Nội

Về phát triển taxi bay tại Hà Nội, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch và Kiến trúc Hà Nội, đã có phát biểu quan trọng tại Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vào ngày 27 tháng 6 năm 2026 .

Theo ông Kỳ Anh, quy hoạch đã xác định không gian phát triển kinh tế tầm thấp – điều chưa từng có trong các quy hoạch trước đây. Thành phố sẽ nghiên cứu quản lý không gian từ độ cao khoảng 1.000 mét trở xuống, tạo không gian cho các mô hình kinh tế mới như taxi bay, thiết bị bay không người lái, hệ thống viễn thông và nhiều dịch vụ công nghệ cao .

Trước đó, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, trong đó sẽ nghiên cứu, phát triển mô hình taxi bay (eVTOL - electric Vertical Takeoff and Landing) .

Về phía doanh nghiệp, ông Vũ Anh Tú, Giám đốc điều hành FPT UAV, Tập đoàn FPT, đã chia sẻ với VOV Giao thông về tiềm năng phát triển kinh tế tầm thấp tại Việt Nam. Ông nhận định lĩnh vực này có thể đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD trong vòng 15 năm tới, đồng thời tạo ra khoảng 1 triệu việc làm chất lượng cao .

Dự án Khí cầu Cứng Lớn (BRAP)

Dự án Khí cầu Cứng Lớn (Big Rigid Airship Project - BRAP) do ông Joel Davis sáng lập tại Colonial Heights, Virginia, Hoa Kỳ, đang nghiên cứu khả năng vận chuyển hàng hóa bằng khí cầu cứng chạy bằng hydro. Dự án tập trung vào việc treo bên ngoài (external sling loads) cho những loại hàng hóa không thể vừa vặn bên trong khoang chở hàng hoặc máy bay thông thường, bao gồm cánh tuabin gió dài, thiết bị khai thác mỏ có hình dạng bất thường, các đoạn cầu và các kiện hàng quá khổ khác.

Chi phí đầu tư và hạ tầng

Chi phí đầu tư cơ bản

Dựa trên các dự án khí cầu tương tự đã được công bố:

Hạ tầng cần thiết

Hệ thống hạ tầng cho khí cầu cánh cứng bao gồm:

1. Bến neo đậu và cột neo: Các trụ neo cố định hoặc di động để giữ khí cầu khi không bay

2. Nhà chứa (hangar): Không gian bảo dưỡng và lưu trữ khí cầu, đặc biệt quan trọng ở Việt Nam với điều kiện thời tiết nhiệt đới

3. Trạm sản xuất hydro: Hệ thống điện phân nước sử dụng năng lượng tái tạo

4. Hệ thống lưu trữ và nạp hydro: Bồn chứa và hệ thống đường ống

5. Trung tâm điều hành bay: Kiểm soát không lưu cho khí cầu ở tầm thấp

6. Hạ tầng viễn thông: Hệ thống liên lạc và định vị chuyên dụng

So sánh chi phí vận chuyển

Lưu ý: Đây là ước tính dựa trên các nghiên cứu của BRAP và so sánh với chi phí logistics hiện tại. Chi phí thực tế sẽ phụ thuộc vào quy mô đội bay, khoảng cách vận chuyển và mức độ phát triển hạ tầng.

Hydro vừa là khí nâng vừa là nhiên liệu

Điểm đặc biệt của khí cầu cánh cứng trong bối cảnh này là hydro đóng vai trò kép: vừa là khí nâng, vừa là nhiên liệu đẩy. Trong các thiết kế khí cầu hiện đại, hydro không chỉ thay thế helium mà còn cung cấp năng lượng cho hệ thống động lực thông qua pin nhiên liệu hoặc động cơ đốt trong. Việc sử dụng hydro cho cả hai mục đích giúp đơn giản hóa hậu cần nhiên liệu, giảm chi phí và tận dụng tối đa nguồn cung.

Lý do cốt lõi để chọn hydro thay vì helium là quy mô: không có đủ helium trên thế giới để hỗ trợ một đội bay khinh khí cầu cứng lớn toàn cầu. Hydro không chỉ giải quyết vấn đề khan hiếm này mà còn rẻ hơn và đơn giản hóa logistics.

Thách thức rất lớn về công nghệ và hạ tầng

Việc phát triển khí cầu cánh cứng hydro tại Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức đáng kể:

1. Công nghệ vật liệu: Cần phát triển vật liệu nhẹ, bền có khả năng chịu đựng điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm của Việt Nam

2. Hệ thống điều khiển: Kiểm soát khí cầu lớn trong điều kiện gió mùa và thời tiết khắc nghiệt đòi hỏi công nghệ tiên tiến

3. An toàn hydro: Xử lý hydro ở quy mô lớn cần các biện pháp an toàn nghiêm ngặt

4. Chứng nhận và quy định: Khung pháp lý cho hoạt động bay tầm thấp và vận chuyển hàng hóa bằng khí cầu chưa hoàn thiện

5. Nguồn nhân lực: Thiếu chuyên gia về khí cầu và công nghệ hydro

6. Hạ tầng hỗ trợ: Chi phí đầu tư ban đầu cao cho bến bãi, nhà chứa và hệ thống hydro

Hợp tác quốc tế - Hướng đi khả thi

Trước những thách thức về công nghệ và hạ tầng, Việt Nam có thể hợp tác với các đối tác công nghệ mạnh của Pháp hoặc Hoa Kỳ để phát triển lĩnh vực này.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Phiên chính thức Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ, Paris, Pháp ngày 10/9/2026. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu 5 nguyên tắc quản trị đa phương với không gian vũ trụ, kêu gọi không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, đặt con người và Trái Đất ở trung tâm, đồng thời sẵn sàng làm điểm kết nối cho Đông Nam Á trong hợp tác quốc tế về không gian vũ trụ.

Hợp tác với Pháp

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Pháp và tham dự hội nghị vũ trụ quốc tế đầu tiên ở Paris đã mở ra cơ hội hợp tác quan trọng. Hai nhà lãnh đạo Việt Nam - Pháp đã nhất trí đưa hợp tác khoa học - công nghệ trở thành trụ cột mới, then chốt trong quan hệ song phương, với trọng tâm đột phá tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như hàng không vũ trụ, khoáng sản thiết yếu, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch .

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đề nghị hai nước mở rộng nghiên cứu khoa học, trong đó có khoa học vũ trụ, chuyển giao làm chủ công nghệ . Pháp là cường quốc khoa học hàng đầu châu Âu với kinh nghiệm phát triển khí cầu (Zephalto với capsule Altaïr bay ở độ cao 25 km) và công nghệ hydro tiên tiến.

Hợp tác với Hoa Kỳ

Hoa Kỳ là nơi khởi nguồn của Dự án BRAP và có nhiều công ty phát triển khí cầu cứng như Lockheed Martin với dòng LMH-1. Việt Nam đã có quan hệ đối tác toàn diện với Hoa Kỳ và có thể tận dụng các cơ chế hợp tác khoa học - công nghệ hiện có.

Việc hợp tác với các đối tác công nghệ mạnh sẽ giúp Việt Nam:

• Tiếp cận công nghệ khí cầu cứng tiên tiến

• Đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn cao

• Xây dựng khung pháp lý dựa trên kinh nghiệm quốc tế

• Chuyển giao công nghệ sản xuất hydro xanh

• Phát triển chuỗi cung ứng nội địa

Tiềm năng ứng dụng tại Việt Nam

Với hơn 3.200 km bờ biển và nhiều khu công nghiệp, cảng biển lớn, Việt Nam có tiềm năng ứng dụng khí cầu cánh cứng hydro trong nhiều lĩnh vực. Các khu công nghiệp ven biển như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cái Mép - Thị Vải có thể sử dụng khí cầu để vận chuyển thiết bị công nghiệp siêu trường, siêu trọng mà đường bộ và đường biển gặp khó khăn.

Các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM với mật độ giao thông cao có thể hưởng lợi từ việc giảm tải vận chuyển hàng hóa cồng kềnh qua đường bộ. Khí cầu cánh cứng có thể hoạt động ở độ cao thấp, di chuyển qua các đô thị mà không cần hạ tầng đường bộ phức tạp.

Kết nối với chiến lược hydrogen quốc gia

Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen của Việt Nam đặt mục tiêu sản xuất từ 100.000-500.000 tấn hydrogen xanh mỗi năm vào năm 2030, hướng tới quy mô 10-20 triệu tấn vào năm 2050. Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg cũng đã đưa hệ thống sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydrogen xanh vào danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia .

Khí cầu cánh cứng hydro có thể trở thành một trong những ứng dụng đầu tiên tạo ra nhu cầu hydrogen tại Việt Nam, đồng thời góp phần phát triển hạ tầng sản xuất và phân phối hydrogen.

Triển vọng

Với cam kết của lãnh đạo về phát triển kinh tế không gian tầm thấp, việc đưa công nghệ hàng không vũ trụ vào danh mục công nghệ chiến lược quốc gia, và cơ hội hợp tác quốc tế với các đối tác công nghệ mạnh, khí cầu cánh cứng hydro có thể trở thành hướng đi chiến lược cho Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế mới. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đòi hỏi đầu tư dài hạn, phát triển công nghệ và xây dựng hạ tầng bài bản, cần sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế.