**Liệu đây có phải là lời giải cho bài toán xử lý hàng loạt tấm pin mặt trời? Ba thách thức của thị trường tái sử dụng và một tương lai mới đang hình thành**
29/01/2026
Từ cuối những năm 2030, lượng tấm pin năng lượng mặt trời hết vòng đời được dự báo sẽ đạt khoảng 500.000–800.000 tấn mỗi năm. Trong khi Chính phủ Nhật Bản đang thúc đẩy xây dựng hệ thống tái chế, thì tái sử dụng – phương án có tác động môi trường thấp nhất – vẫn chưa phát triển tương xứng. Vậy thị trường tái sử dụng hiện đang ở đâu và vướng mắc nằm ở đâu?
Bài viết này dựa trên trao đổi với ông Masashi Hosoda (Tổng Thư ký) và ông Takayuki Ishinaka (Phó Tổng Thư ký) của Hiệp hội Tái sử dụng và Tái chế Tấm pin Mặt trời (SP2R), nhằm làm rõ những rào cản cấu trúc và triển vọng của thị trường.
Hiệp hội SP2R là gì
SP2R được thành lập năm 2022 với mục tiêu thúc đẩy tái sử dụng và tái chế tấm pin mặt trời, ứng phó với làn sóng thải bỏ quy mô lớn trong tương lai. Thành viên hiệp hội bao gồm các doanh nghiệp tái sử dụng như Lixia (liên doanh Marubeni–Hamada), Best One, các nhà sản xuất kính, doanh nghiệp logistics, nhà phát triển dự án lớn và giới học thuật, bao phủ toàn bộ vòng đời của tấm pin.
Hoạt động chính của SP2R là kiến nghị chính sách, tiêu chuẩn hóa ngành, hỗ trợ kỹ thuật và nghiên cứu. Hiệp hội theo đuổi hai trụ cột song song: hình thành thị trường tái sử dụng và thúc đẩy tái chế đúng cách.
Ba rào cản lớn của thị trường tái sử dụng
Theo ông Hosoda, thách thức lớn nhất là thị trường tái sử dụng gần như chưa tồn tại hoặc có quy mô rất nhỏ. Khác với tái chế – vốn cần hạ tầng và giấy phép xử lý chất thải – tái sử dụng có thể vận hành như một thị trường hàng hóa thông thường. Tuy nhiên, trên thực tế, thị trường này vẫn chưa hình thành đúng nghĩa vì ba rào cản chính.
Thứ nhất, chi phí cao hơn hàng mới.
Nguồn cung tấm pin mới giá rẻ từ nước ngoài đang dư thừa, trong khi tấm pin đã qua sử dụng phải trải qua nhiều bước kiểm tra như cách điện, công suất phát điện và kiểm tra nứt vỡ. Chi phí kiểm định khiến giá thành mỗi watt của pin đã qua sử dụng cao hơn pin mới. Khi cộng dồn, chi phí mỗi tấm lên tới vài trăm đến cả nghìn yên, khiến sản phẩm tái sử dụng không thể cạnh tranh về giá.
Thứ hai, thiếu cơ chế hỗ trợ chính sách.
Trong khi việc lắp đặt pin mới được hưởng nhiều khoản trợ cấp, thì gần như không có chính sách hỗ trợ cho việc sử dụng pin đã qua sử dụng. Theo ông Hosoda, điều này khiến những doanh nghiệp chú trọng đảm bảo chất lượng không được ghi nhận xứng đáng.
Thứ ba, chưa có tiêu chuẩn ngành rõ ràng.
Các câu hỏi cơ bản như độ tin cậy, khả năng bảo hành hay điều kiện sử dụng vẫn chưa có tiêu chuẩn chung. Dù Bộ Môi trường đã ban hành hướng dẫn, nhưng nội dung còn chung chung. SP2R hiện đang thúc đẩy xây dựng bộ tiêu chuẩn tự nguyện để tránh tình trạng “rẻ nhưng chất lượng thấp” chi phối thị trường.
Xuất khẩu tràn lan và nguy cơ thất thoát giá trị trong nước
Một mối lo lớn là việc nhiều tấm pin đã qua sử dụng tại Nhật Bản được xuất khẩu ra nước ngoài mà không qua kiểm tra và truy xuất nguồn gốc đầy đủ. Theo ông Hosoda, trong số 10 báo giá, chỉ một số ít được tái sử dụng trong nước, phần lớn còn lại được xuất khẩu với lời chào nhận “tất cả, kể cả pin hỏng”.
Trong khi đó, các doanh nghiệp trong nước kiểm tra nghiêm ngặt, bán kèm bảo hành 1–2 năm, phân loại chi tiết theo năm sản xuất, mức độ trầy xước và quy cách đóng gói. Tuy nhiên, khi xuất khẩu, nhiều tiêu chuẩn này không được áp dụng, làm gia tăng rủi ro hư hỏng và thất thoát trách nhiệm.
SP2R không phản đối xuất khẩu, nhưng nhấn mạnh sự cần thiết của tiêu chuẩn hóa và truy xuất nguồn gốc, cũng như thống kê minh bạch về số lượng, hình thức và điểm đến của các lô hàng.
Lệch pha cung – cầu và chi phí lưu kho
Thị trường tái sử dụng còn đối mặt với sự không đồng bộ giữa cung và cầu. Các thảm họa thiên nhiên có thể khiến lượng pin thải bỏ tăng đột biến, trong khi nhu cầu không ổn định, kéo theo chi phí lưu kho cao. Chuỗi logistics và phân phối thương mại hiện vẫn rời rạc, tạo ra cấu trúc phức tạp và kém hiệu quả.
SP2R cho rằng những tấm pin còn khả năng sử dụng nên được ưu tiên dùng trong nước cho đến khi cạn kiệt vòng đời, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào thị trường xuất khẩu.
Những tín hiệu tích cực từ thị trường
Dù còn nhiều thách thức, thị trường tái sử dụng đang dần hình thành. SP2R đã thành lập các ủy ban tái sử dụng và tái chế, phối hợp với JPEA và REASP, đồng thời tham gia quá trình xây dựng chính sách bắt buộc tái chế.
Trong khu vực tư nhân, Lixia và Best One đã triển khai các mô hình kiểm định, bảo hành và thương mại hóa bài bản. Nhiều ứng dụng thực tiễn cũng đã xuất hiện, từ dự án điện mặt trời cộng đồng, ghế công cộng chạy bằng pin tái sử dụng, đến nguồn điện tạm thời cho công trường và sự kiện.
Theo ông Hosoda, nhận thức rằng “tái sử dụng tạo ra giá trị doanh nghiệp” có thể chính là chìa khóa để thị trường này mở rộng trong thời gian tới.
