Khử carbon trong xi măng đòi hỏi nhiều giải pháp, không chỉ một công nghệ "thần kỳ"
Ngày 06 tháng 07 năm 2026 | Xây dựng & Môi trường
Annie Nguyễn
Ngành xi măng đang thu hút nhiều câu chuyện về các giải pháp đơn lẻ: chất kết dính mới, thu giữ carbon, lò nung hydro, xi măng tái chế, hay gỗ công nghiệp. Tuy nhiên, Michael Barnard, chuyên gia phân tích, lập luận rằng khử carbon trong xi măng đòi hỏi nhiều giải pháp kết hợp, không có một công nghệ "thần kỳ" nào có thể giải quyết toàn bộ vấn đề.
Điểm khởi đầu là thay đổi cách nhìn nhận: xi măng không phải là mục đích cuối cùng, mà là đầu vào cho các công trình xây dựng. Biểu đồ từ TFIE Strategy Briefing minh họa rõ ràng chiến lược này, phân tách "nhu cầu tương đương xi măng" (đường đen) khỏi "lượng xi măng Portland còn lại" (đường xanh đậm). Trong khi nhu cầu xây dựng tổng thể chỉ giảm chậm theo thời gian, lượng xi măng Portland thực tế có thể giảm nhanh hơn đáng kể nhờ vào các đòn bẩy (levers) khác nhau.
Câu hỏi hữu ích không chỉ là làm thế nào để sản xuất xi măng với lượng phát thải thấp hơn, mà còn là lượng xi măng Portland còn lại sau khi tính đến hiệu quả thiết kế, cải tạo, thay thế vật liệu, sử dụng gỗ công nghiệp, hỗn hợp clinker thấp hơn và thực hành xây dựng tốt hơn. Biểu đồ chỉ rõ các đòn bẩy đóng vai trò quan trọng: gỗ kỹ thuật (engineered timber), cải tạo công trình (building renovation), hiệu quả vật liệu và phần mềm (materials/software efficiency), các chất kết dính thay thế như geopolymer và epoxy, xi măng thay thế từ nguồn đá vôi, và thu giữ carbon (CCS). Xi măng Portland sẽ không biến mất vì nó rẻ, được tiêu chuẩn hóa, bền, quen thuộc và ăn sâu vào quy chuẩn, nhưng nhu cầu còn lại (phần màu xanh đậm) giảm dần và được thay thế bởi các đòn bẩy khác. Ngay cả phần xi măng Portland không được giảm thiểu cũng có thể được trang bị CCS (phần xanh lá cây nhạt phía trên), nhưng chỉ dành cho những phát thải quy trình còn lại, không phải là cái cớ để tránh các biện pháp khác.
Barnard nhấn mạnh rằng một kết quả kỹ thuật tốt không đồng nghĩa với sự chuyển đổi thị trường xây dựng, vì ngành xi măng mang tính địa phương, bảo thủ, gắn với tiêu chuẩn và nhạy cảm với trách nhiệm pháp lý. Con đường khử carbon phải vượt qua các rào cản về quy chuẩn, kỹ sư, nhà thầu, bảo hiểm, quy tắc mua sắm và yêu cầu độ bền dài hạn. Tầm nhìn dài hạn đến năm 2100 cho thấy việc kết hợp các đòn bẩy sẽ tạo ra một hệ thống xi măng bền vững hơn, trong đó các giải pháp thay thế dần dần chiếm tỷ trọng lớn, hướng tới mục tiêu "ít xi măng Portland hơn" chứ không phải tìm kiếm một loại xi măng thần kỳ.
